Ruim baan voor het wij-gevoel

Als de Nederlandse identiteit onder druk staat, steekt nationalisme de kop op, zeggen historici. En dus was er voor rellen geen plaats op de dag dat Nederland een nieuwe koning kreeg.

De herinnering aan de veldslag van 1980 is verdreven. Sinds 30 april 2013 staat de inhuldiging van de nieuwe koning voor iets heel anders, voor een feestdag vol nationale symboliek, zonder enige ironie bekeken door de toeschouwers op de Dam en de miljoenen Nederlanders die de gebeurtenissen op tv volgden. De 'kroning' van 2013 toonde een land op zoek naar houvast en saamhorigheid.


De inhuldiging van Willem-Alexander was een plechtig evenement, net als die van Juliana in 1948 en Wilhelmina in 1898. Juist 1980 was de grote uitzondering. Toen vond de inhuldiging plaats aan het einde van een heftige protestgolf, toen het nationalisme in Nederland uiterst zwak was. De krakers richtten zich niet eens specifiek tegen de monarchie, maar tegen de macht in het algemeen. Oranje was een symbool van de macht, van 'rechts' dat fel moest worden bestreden. Zo werden de brave leden van provinciale Oranjeverenigingen 's ochtends al met de Hitlergroet verwelkomd door hoofdstedelijke krakers.


In zekere zin is 2013 het spiegelbeeld van 1980. Sinds de tweede helft van de jaren tachtig verkeert het activisme in een winterslaap waaruit het maar niet wakker wil worden. Tegelijkertijd is de behoefte aan nationale symbolen sterk toegenomen, op een manier die in 1980 door niemand werd voorzien.


Als de Nederlandse identiteit onder druk staat, steekt nationalisme de kop op, zeggen historici. Zo was het aan het einde van de 19de eeuw, toen Nederland bedreigd werd door Duitse expansiedrift en het Huis van Oranje leek uit te sterven. Zo is het ook aan het begin van de 21ste eeuw, als veel Nederlanders vinden dat de nationale identiteit in de knel komt door globalisering, Europa en immigratie. De mens heeft nu eenmaal een existentiële behoefte om zich ergens thuis voelen, schreef de socioloog Jan-Willem Duyvendak. In een multiculturele samenleving kan die behoefte een splijtzwam zijn, voegde hij daaraan toe, maar daarmee verdwijnt zij nog niet. Ze moet af en toe op symbolische wijze kunnen worden bevredigd.


In die sfeer is de inhuldiging een feest dat de continuïteit van de Nederlandse natie benadrukt. Het is 2013, zoals een republikeinse actiegroep stelde, maar juist daarom raken die merkwaardige monarchistische rituelen zo'n gevoelige snaar. 30 april 2013 was een bijna ouderwetse dag, zonder schokkende incidenten, zonder aandachttrekkers die de orde verstoorden. Zelfs de feestvierende zatlappen leken zich gedeisd te houden. Het was een dag waarop de soms zo chagrijnige Nederlander zich weer even helemaal thuis kon voelen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden