RUIM 21 DUIZEND ACHTERSTALLIGE ROZENHOEDJES

De doelstellingen lieten meestal niets aan duidelijkheid te wensen over. In het geval van het blad Jongensleven - Modern jongenstijdschrift, dat tussen 1918 en 1921 verscheen, luidden ze: 'Het brengen van een gezonden, flinken geest onder de Nederlandsche jongens, het aanmoedigen om een manlijk, rein christenleven te leiden, een beroep...

Het blad heeft Max Blokzijl onder zijn medewerkers, maar die naam zegt dan nog niet wat die later zou zeggen. Hij verkeert trouwens in het gezelschap van J.H. Speenhoff en mevrouw De Wijs-Mouton.

Naast het onafhankelijke Jongensleven bestond ook Meisjesleven (van 1918 tot 1924), 'een christelijk tijdschrift voor onze vrouwelijke jeugd'. De doelstelling was net zo duidelijk als die van het jongensblad, maar minder ferm, veel minder. 'Het jonge meisje kent zichzelf nog niet; het begrijpt niet, waarheen de verlangens van haar hart uitgaan. Wie zal haar dan de weg wijzen opdat straks de vrouw, kennend eigen zieleleven, zich welbewust zal opmaken ter vervulling van haar taak? Dit alles wil Meisjesleven doen.'

Jongensleven en Meisjesleven zijn slechts twee jeugdtijdschriften uit de inventaris die Marjoke Rietveld-van Wingerden heeft samengesteld (Jeugdtijdschriften in Nederland en Vlaanderen 1757-1942; Primavera pers; ¿ 95,-). Een jaar of drie geleden promoveerde de schrijfster op het proefschrift Voor de lieve kleinen - Het jeugdtijdschrift in Nederland 1757-1942, waarin onder meer de stand van de pedagogie, religie en leescultuur aan een onderzoek werd onderworpen. De bibliografie die daar nu aan is toegevoegd, zou kunnen worden opgevat als een wat flink uitgevallen (384 bladzijden) bijlage bij die studie. Een fascinerende bijlage, vooral doordat in het laatst van de vorige eeuw en het begin van deze, dikwijls ongezouten verzuiling, zendings- en emancipatiedrang uit de uitgaven spreken.

De kleine heidenbode een zendingstijdschrift dat van 1889 tot 1942 werd verspreid, liet zijn oprichting voorafgaan door een soort opiniepeiling. Aan Amsterdamse kinderen werd gevraagd 'of hij elke maand bij hen mocht komen, ten einde hun iets te vertellen van de heidenen, en van de zendelingen, die hun het evangelie brengen. En zie, al dadelijk waren er in Amsterdam een duizendtal kinderen, die gaarne naar hen wilden luisteren, zoodat onze kleine vriend den lust niet kon bedwingen om ook buiten Amsterdam eens rond te dwalen, en waarlijk, al weder deden 'n duizend kinderen de deur voor hem open en riepen hem het welkom toe. Het was onze 'Kleine heidenbode' dien men zulk een goede ontvangst bereidde. . .'

De rooms-katholieke Onze goede kameraad (1901-1908) vermeldt de geschiedenis van de zwaargewonde soldaat die zich door een geestelijke laat voorrekenen dat hij wel 21 duizend rozenhoedjes achter ligt en dat hij er drie jaar lang twintig per dag zou moeten bidden om de achterstand weg te werken. De soldaat overlijdt na het bidden van zijn laatste achterstallige rozenhoedje. Het blad beveelt aan het zo ver niet te laten komen en 'met ijver en godsvrucht dagelijks 's-avonds in den familiekring slechts een enkel rozenhoedje te bidden'.

Natuurlijk hebben ook bladen bestaan als Jonge kracht - Kinderkrant op rationalistische grondslag, die meer belangstelling koesterden voor Domela Nieuwenhuis, Kropotkin en Liebknecht dan voor Jezus of Maria en waarin spottende teksten werden gepubliceerd op de melodieën van geestelijke liederen. Bladen ook als Het Veldviooltje (1926-1929?), bijlage bij De Vrijdenker, waarin de Bijbel 'een boek als alle andere' wordt genoemd, 'met vele menschelijke dwalingen' en waarin in het negende nummer van de tweede jaargang onder meer de volgende dichtregels van Erich Grisar voorkomen:

Wij willen niet meer gelooven

Aan eenen grooten god

Die onze nood kan einden

We worden zelve god.

Kees Los

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden