Rugzak

Het voelt gewoon, het hoort bij het dagelijks leven. Maar sinds hoe lang eigenlijk? In de serie De Vondst een terugblik op nieuwigheden die ons leven zijn binnengeslopen....

'Ik weet nog goed dat ik van een paar ons leer een rugzakje maakte. Begin jaren tachtig was er een klimaat voor de rugzak. Ik heb zoiets altijd al handig gevonden. Op school droeg je al van die padvinderstassen, jute-achtige backsacks, met twee ritsen en twee vakken.'

Tassenontwerpster Hester van Eeghen is nog altijd even enthousiast over de entree van de rugzak in het dagelijks leven, al ruim vijftien jaar geleden. Zelf maakt ze, sinds ze in 1985 haar atelier in de Amsterdamse Jordaan opende, veel tassen die als rugzak kunnen worden gedragen. 'Kijk, dit is de chianti', wijzend op een langwerpig rugzakje dat precies geschikt is voor een fles chianti, 'die heb ik al jaren in de winkel en die doet het nog steeds goed.'

Tot ver na de Tweede Wereldoorlog was de rugzak een suffe reistas voor bergbeklimmers en sandaaldragende natuurvorsers. In landen als Zwitserland en Oostenrijk droegen kinderen schooltassen op hun rug. Dat was logisch, met al die zware boeken. Dat de rugzak het ooit zou brengen tot peperduur design-hebbedingetje waar dames daar mee naar de opera gaan, was toen nog ondenkbaar.

De transformatie van de rugzak in een soort tas, in de meest uiteenlopende modellen, is vooral te danken aan het Italiaanse leermerk Prada.

'Prada kwam in 1985 voor het eerst met een zwart nylon rugzakje op de markt. Dat was revolutionair, omdat het rugzakje bepaald niet bekend stond als een mode-artikel. Nog opvallender was dat een exclusief leerhuis met een product van nylon kwam aanzetten', vertelt tassenhistorica Sigrid Ivo, werkzaam bij het tassenmuseum Hendrikje in Amstelveen.

Het rugzakje van Prada, van een licht maar sterk soort nylon en van militaire oorsprong, werd een daverend succes. Na verloop van tijd kon geen modehuis zich meer een tassenlijn zonder rugzak veroorloven. In de internationale modeliteratuur wordt de doorbraak van rugzak zelfs vergeleken met de onstuitbare opmars van de spijkerbroek: beschikbaar voor iedereen, in elke gewenste smaak, stijl en prijsklasse.

Van Eeghen, die in Italië enkele ateliers heeft en internationaal aan de weg timmert, bewerkstelligde in Nederland dat de rugzak steeds vaker op de duurdere vrouwenrug werd gedragen. Scholieren en studenten waren allang om. Met geometrische vormen en contrasterende kleuren verleidde Van Eeghen niet veel later ook de werkende, modieuze, rijke vrouw. 'Ik droom nu nog van het maken van een ontwerp schoen-met-tas voor koningin Beatrix.'

In het tassenrek staat een opvallend ronde rugzak. 'Dat is de druppeltas', zegt Van Eeghen. Eerst laat ze zien hoe de tweekleurige tas simpel in twee kleuren kan worden veranderd. Na wat gesleutel met banden blijkt vervolgens de rugtas ook als heuptas kan worden gedragen. 'Als je hem zo draagt, scheelt je dat vaak een hoop gezeur in musea, waar de rugzak meestal verboden is.'

Midden jaren tachtig woonde Hincke Elgersma in Friesland en had geen weet van Prada en Nederlandse tassenontwerpsters als Van Eeghen. 'Ik had toen geen idee welke deftige dames in Amsterdam met een leren rugzakje liepen', vertelt ze in haar naar leer geurende atelier in Amsterdam. Elgersma begon in de mode, ging bij toeval hoezen ontwerpen voor muziekinstrumenten en raakte gefascineerd door leer.

Haar multifunctionele leren rugzak, die net als al haar andere tassen wordt ontworpen op een paspop, loopt goed. Vooral de rode is razend populair. 'Vrouwen willen een tas voor op de fiets, waarin een A4'tje past, die niet te ver uitsteekt, elegant staat en goed beveiligd is tegen tasjesdieven', weet ze inmiddels.

Elgersma vindt het leuk als de rugzak aan de kassa charmant aan de pols kan bungelen en er eventueel ook een stronk prei bijgestopt kan worden. 'Vroeger moesten we er niets van hebben, maar inmiddels is de tas hot. Het ontwerp is belangrijk, het moet mooi en praktisch zijn, zonder frutsels'.

De verrugzakking is nu zo ver voortgeschreden dat bijna elke tas op de rug moet kunnen. 'Jammer', zegt Van Eeghen, 'want sommige tassen zijn echt mooier zonder riempjes.'

Die kunnen er pas af wanneer Beatrix met een rugzak is gesignaleerd. Dan is de emancipatie van de rugzak voltooid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden