Rua wil naar school, maar de scholen willen haar niet

Het is net een stoet eendjes die school nummer 17 van Noginsk binnenloopt. Hulpverlener Khysam vaderlijk voorop, tien Syrische kinderen veilig in zijn kielzog, en hulpverlener Jelena die de rij van achteren overziet. De stoet kronkelt tussen de spelende Russische kinderen door naar het kamertje van het schoolhoofd.

Batoul-Hamida met haar dochter. Beeld Arthur Bondar
Batoul-Hamida met haar dochter.Beeld Arthur Bondar

'School 17 is oké', zegt Khysam als hij een uur later het kamertje uitkomt. De directrice gaat erover denken om een paar kinderen toelaten. 'Het is iets.' Dan kronkelt de stoet weer naar de uitgang. Zo gaat het van school naar school, op zoek naar ruimhartige directeuren die de gevluchte Syrische kinderen een plek willen geven op een school in Noginsk.

Bij de aankondiging van de Russische luchtaanvallen op Syrië, eind september, zei president Poetin dat mensen die vluchten voor de bommen op 'medeleven en steun' kunnen rekenen van de Russische regering. Tot op heden hebben nog maar twee Syriërs een vluchtelingenstatus van Rusland gekregen. Terwijl er ongeveer tienduizend Syriërs naar Rusland zijn gekomen om veiligheid te zoeken, schatten hulporganisaties.

In juni waren er zeker 7.424 Syriërs in Rusland, blijkt uit de laatste cijfers van de immigratiedienst. De meerderheid leeft waarschijnlijk in de illegaliteit. 482 Syriërs kregen in 2015 een tijdelijke verblijfsvergunning. Soms voor een maand, soms voor een jaar. Geen vluchtelingenstatus dus. Geen recht om te blijven tot het thuis veilig is. Geen recht op eten of een dak boven het hoofd. Laat staan taalhulp. En in de praktijk ook geen onderwijs.

Ernstig ziek

Want eigenlijk wil geen enkele directeur de gevluchte kinderen. Ze krijgen er geen geld voor van het onderwijsdepartement. Er is alleen onderwijs voor kinderen die ingeschreven staan op een adres. Het probleem voor de vluchtelingen is dat ze zich in Rusland vrijwel onmogelijk kunnen inschrijven op een adres. Ook al wonen ze wel in Noginsk, de meesten al langer dan een jaar.

Noginsk - een schitterende felblauwe kerk omringd door verloederde Sovjetflats en wat oude textielfabrieken. Syriërs begonnen hier een paar jaar geleden naartoe te komen. Vooral uit Aleppo, de textielhoofdstad van Syrië. Eentje zette een textielbedrijfje op in een oude fabriek en zei tegen kennissen dat ze ook moesten komen. Hier was werk. En vrede, niet te vergeten.

De familie Dzhassir waagde het erop. Eerst vader. Hier kon hij weer doen wat hij zijn hele leven gedaan had: weven. Hij werkt vijftien uur per dag. Toen kwam moeder met de twee dochters. Fatima van 9, Rua van 5. Ze vonden een vochtig hutje in een bos. Rua werd er ernstig ziek, ze lag vijf maanden lang in bed. Ze moesten daar weg. Maar waar naartoe?

null Beeld Arthur Bondar
Beeld Arthur Bondar

Bureaucratie

De familie Dzhassir vond met hulp van een vluchtelingenorganisatie een 1-kamerappartement op de zevende verdieping. Met twee banken en een Philips-televisie. Via de tv leert Rua wat Russisch. 'Ik wil naar school', kan ze al in het Russisch zeggen. Ze wil het ook kunnen schrijven, zoals ze zo prachtig kan in het Arabisch. Maar ze weet niet hoe ze Russisch moet schrijven, dus tekent ze maar een konijn.

'Ze zegt iedere dag tegen me dat ze naar school wil', zegt moeder Batoul-Hamida. 'Maar de school zegt dat ik de papieren niet heb.' De verhuurder van de flat wil haar niet registeren op het adres. Dan moet hij meer belasting betalen. 'Maar ik heb toch een verblijfsvergunning?' Ze zwaait in de kamer met een plastic mapje met documenten.

Batoul-Hamida is de weg al lang kwijt in de Russische bureaucratie. Net als iedere Syrische vluchteling. Niemand weet hoe je een verblijfsvergunning aanvraagt. Alles is in het Russisch. De eigenaar van de textielfabriek in Noginsk is er beter in thuis. Tegen de man van Batoul-Hamida zei hij: 'Geef me 70 duizend roebel en ik regel een verblijfsvergunning.' Zo geschiedde. De fabriekseigenaar kocht via een tussenpersoon voor 124 Syriërs verblijfsvergunningen in Rusland. Ook voor de gezinsleden van de arbeiders die overkwamen, onder wie Batoul-Hamida en de kinderen.

Verblijfsvergunning

Het werd ingewikkeld toen die verblijfsvergunning verliep. Batoul-Hamida ging naar de migratiedienst van Noginsk. Die stuurde haar naar Moskou, een paar uur verderop, waar ze de weg niet weet en de borden niet begrijpt. Ze raakte Rua drie uur kwijt in de metro. Toen ze eindelijk bij de migratiedienst was, stuurde de vrouw achter de balie haar weg. Batoul-Hamida begreep er niks van.

'Het land is goed, de mensen zijn goed', zegt ze. 'Maar het is erg moeilijk voor mij, snapt u? Ik begrijp veel dingen in Rusland niet. Zonder hulp lukt het niet.'

Hulp is er niet. Er bleef één oplossing over: de fabriekseigenaar weer 70 duizend roebel (900 euro) betalen, per verblijfsvergunning. Dat geld heeft ze niet. Haar man verdient 30 duizend per maand, het 1-kamerappartement kost 21 duizend per maand. Er is 9.000 roebel (116 euro) om van te leven.

Twee vluchtelingenorganisaties kregen lucht van de zaken in Noginsk. Toen VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en Civic Committee zich ermee gingen bemoeien, veranderden er dingen. De organisaties huurden een bus en haalden de Syriërs op. Advocaten en tolken mee. Nu werkte het wel bij de immigratiedienst in Moskou. Batoul-Hamida kreeg een verblijfsvergunning voor een jaar.

Naar school

De organisaties begonnen een rechtszaak tegen het ministerie van Onderwijs bij het Hooggerechtshof. Ieder kind met een verblijfsvergunning heeft immers toch recht op onderwijs? Geregistreerd door een verhuurder of niet. Ze wonnen de zaak van het ministerie - dat gebeurt niet vaak. Ondanks de uitspraak blijft het ministerie weigeren om scholen geld te geven voor de vluchtelingen. Maar de houding van de scholen in Noginsk verbeterde.

Fatima was vorige maand de allereerste Syrische vluchteling die naar school mocht. Op proef op school 17. Dat gaat goed. Ze pakt het Russisch snel op. Ze vindt het leuk op school en kan het goed vinden met klasgenootjes Vika en Nastja.

School 9 - scholen in Rusland hebben geen namen maar nummers - heeft ook twee kinderen een plekje beloofd. Maar de meeste vluchtelingen kunnen nog altijd niet naar school. School 3 weigert. 'Geen plek.'

Civic Committee en UNHCR gaan wat oude computers geven aan scholen in Noginsk. Ze hopen zo dat de scholen meer vluchtelingen zullen aannemen.

Een schooldirectrice in Noginsk praat met Syrische vluchtelingen. Beeld Arthur Bondar
Een schooldirectrice in Noginsk praat met Syrische vluchtelingen.Beeld Arthur Bondar

Laatste uitweg

Laila Rogozina van vluchtelingenorganisatie Civic Committee snapt wel dat de regering niets doet voor Syrische vluchtelingen. 'De regering zorgt al niet voor haar eigen burgers', zegt ze in het kleine kantoortje van de organisatie in Moskou. Het staat vol met buitenlanders. 'Als vluchtelingen plots een appartement krijgen terwijl Russen nooit iets krijgen, komen er problemen. Veel Russen hebben niks. Die gaan dat niet tolereren.'

Volgens haar trokken honderden vluchtelingen dit jaar daarom de grens met Noorwegen over, helemaal bij Moermansk in het verre noorden. 'Alleen vluchtelingen met wat geld konden daar komen. Het is een laatste uitweg. In Rusland is niks voor ze.'

De enige hulp die er in Rusland is komt van organisaties als UNHCR en Civic Committee. Maar Rusland is groot en de organisaties zijn klein. En werken in Rusland wordt steeds moeilijk. In een nieuwe aanval op niet-gouvernementele organisaties verbood de regering deze maand een grote pro-democratische ngo uit het Westen - Civic Committee verloor een van zijn belangrijkste geldschieters.

Eind van de middag, Noginsk. De stoet komt aan bij school nummer 2. En komt weer naar buiten. Hulpverlener Khysam vaderlijk voorop. Het aantal Syrische kinderen in zijn kielzog is nog net zo groot als 's ochtends vroeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden