RTL-premierdebat valt in het water na afzeggingen Wilders en Rutte

Mark Rutte en Geert Wilders trokken samen op in het machtsspel rond het RTL-premierdebat. Gevolg: de 'gamechanger' van de vorige verkiezingen komt er dit keer niet.

Wilders en Rutte tegenover elkaar tijdens het NOS debat in 2015. Beeld Freek van den Bergh

Geert Wilders was zondag de eerste die bekendmaakte dat hij het RTL-premierdebat op 26 februari laat schieten.'Kan nu naar carnaval!, twitterde de PVV-leider opgewekt. Daarna kwam de boodschap namens Mark Rutte: 'RTL houdt zich niet aan de afspraak voor een debat met vier partijen. De VVD zal daarom de uitnodiging afslaan.'

Het was de slotakte in een Haagse saga over het allesbeslissende-debat-dat-er-nooit-kwam. Kort na de afzeggingen van Wilders en Rutte besloot RTL de stekker te trekken uit het evenement. Geen debat, geen politiek drama, geen 1,7 miljoen kijkers zoals in 2012.

Een verontwaardigde Jesse Klaver beschuldigde de VVD en PVV meteen van lafheid en wegduiken. GroenLinks maakte er de afgelopen maanden geen geheim van dat het RTL-premierdebat een cruciaal onderdeel van de campagne was. Als Klaver deelname zou weten af te dwingen, was 'alles mogelijk'. Dan kon hij zich net als Diederik Samsom in 2012 tijdens het premierdebat presenteren als dé kandidaat van links, de belangrijkste tegenstrever van Wilders of Rutte.

Schuld

Het gaat er niet van komen. VVD en PVV leggen de schuld van het afgeblazen debat volledig bij RTL. De omroep had in november toegezegd dat er maximaal vier deelnemers zouden komen, geselecteerd op basis van de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van meerdere peilingen.

Dat bleek moeilijker dan verwacht. De verschillen tussen CDA, D66 en GroenLinks slonken steeds verder en zijn inmiddels statistisch verwaarloosbaar. RTL voelde zich daardoor gedwongen toch vijf partijen uit te nodigen.

VVD en PVV hadden al met elkaar afgestemd dat ze dat nooit zouden accepteren. In de wandelgangen van de Tweede Kamer werd dat voornemen recent nog eens bevestigd. Zondag volgde de uitvoering.

Het is niet verwonderlijk dat juist de twee grootste partijen in de peilingen zo stringent vasthielden aan de oorspronkelijke afspraken; CDA en D66 waren veel laconieker. Wilders en Rutte hebben weinig behoefte aan een 'gamechanger'. Geen van beiden wil de Emile Roemer van 2017 worden, de SP-leider die tijdens de vorige verkiezingen aan een glijvlucht begon na een slecht verlopen premiersdebat.

Zeker Wilders is terughoudend. Hij treedt vooralsnog slechts aan bij drie debatten, waarvan twee in de laatste dagen van de campagne. Als de PVV-leider overeind blijft in de peilingen mag hij de maandag voor verkiezingen bij EenVandaag in debat met alleen Rutte. Precies de tweestrijd die hij voor ogen heeft.

Nerveus

Ook bij de VVD is de nervositeit tastbaar. De liberalen willen niet dat Alexander Pechtold (D66) of Klaver zich opeens ontpoppen als natuurlijke tegenstander van Wilders. De premier moet de enige politicus blijven die kan voorkomen dat de PVV de grootste wordt. Uit een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en de Volkskrant bleek dit weekend dat kiezers van D66, CDA en in mindere mate PvdA en GroenLinks overwegen op de VVD te stemmen als ze daarmee Wilders van de zege kunnen afhouden.

De andere partijen hebben geen goed woord over voor de tactieken van VVD en PVV. 'De campagne is een trukendoos geworden,' oordeelt CDA-leider Sybrand Buma, die meent dat Wilders en Rutte 'achter de schermen de kluit hebben belazerd.' 'Campagne is verantwoording afleggen. Wil je dat niet, of alleen maar op je eigen voorwaarden, dan verdien je het mandaat van de kiezer niet.'

VVD en PVV nemen die verwijten op de koop toe. De andere lijsttrekkers hebben vooralsnog een groter probleem: hoe komen ze uit de schaduw van Rutte en Wilders?

De beste kans is weer verder richting de horizon verdwenen. Het eerste grote televisiedebat, met acht lijsttrekkers, vindt pas plaats op 5 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden