RTL-debat een gamechanger? Het lijkt er nu in ieder geval nog niet op

Bij het eerste tv-debat bleef hét moment uit. Een verkiezingsdebat draait vaak om één veelzeggend fragment. Bij het eerste grote televisiedebat zondag bleef zo'n beslissend moment achterwege, maar soms wordt het belang van een debat pas later duidelijk.

'Verdwijnt het RTL-debat van zondag snel in de vergetelheid?' Beeld Martijn Beekman

Lodewijk Asscher die niet de groene maar de rode knop indrukt bij de stelling dat Nederland meer vluchtelingen moet opnemen.

Jesse Klaver die opeens moet lachen als hij met Sybrand Buma debatteert over veiligheid.

Alexander Pechtold die gretig reageert op Buma's weigering om een kabinet met SP, GroenLinks en PvdA te leiden. 'Dan doe ik het wel.'

De vijf lijsttrekkers die zondag aanschoven bij het RTL-debat deden hun best, maar een echt spraakmanend fragment heeft het niet opgeleverd. Elk campagneteam hoopt er wel stiekem op: de eigen lijsttrekker die een glasrol vertolkt in een clipje dat eindeloos wordt besproken op televisie en in kranten. In Haags jargon: 'de gamechanger'.

Het kan wel. Vier jaar geleden was Diederik Samsom goed voorbereid toen Mark Rutte een onderdeel van het PvdA-verkiezingsprogramma verdraaide. De reactie van de PvdA-leider - 'meneer Rutte, nu doet u het weer' - was niet origineel, maar bleef wel hangen.

Iconisch

Zo zijn er meer iconische momenten, bijvoorbeeld Hans Wiegel die in 1972 tegen Joop den Uyl zei: 'Sinterklaas bestaat. Daar zit ie, achter de tafel.' Hetzelfde geldt voor het fragment waarin Pim Fortuyn de verliezende PvdA-leider Ad Melkert toespreekt: 'Ik hoop dat meneer Melkert nog gaat ontdooien de komende weken.'

Zeker dat debat uit 2002 is inmiddels een klassieker, ook al keken er die avond slechts één miljoen mensen. De 'spin-off' was enorm. Een dag later stond op de voorpagina's van de kranten al een foto van een lachende Fortuyn met daarnaast Melkert die een doodgeslagen biertje in zijn hand houdt.

Het RTL-debat van afgelopen zondag was met 1,2 miljoen kijkers redelijk goed bekeken. Toch lijkt het twijfelachtig dat ook het grote publiek nog in aanraking komt met de prestaties van Pechtold, Buma en de anderen.

De meeste opwinding is er vooralsnog over de reclamespot die de VVD van de afwezige Mark Rutte tijdens één van de pauzes uitzond. Het was een reactie op een verkiezingscommercial van het CDA waarin Rutte en Geert Wilders als jengelende kinderen worden afgeschilderd. In het filmpje van de VVD is het 'veertig jaar' later en is Rutte de optimistische premier die het land er bovenop helpt. De liberalen kregen gisteren ook nog eens extra aandacht voor de commercial doordat RTL plotseling zijn excuses aanbood. De omroep had naar eigen zeggen niet moeten toestaan dat de liberalen direct achter het CDA mochten adverteren.

Wat klopte er van wat de politici bij het RTL-debat beweerden?

Alexander Pechtold, Sybrand Buma, Lodewijk Asscher, Emile Roemer en Jesse Klaver probeerden elkaar bij RTL af te troeven. Wij checkten wat ervan klopte en wat niet.

RTL had liever andere reuring veroorzaakt. De omroep dacht zondag een discussie uit te lokken met de stelling dat de islam een bedreiging is voor de Nederlandse cultuur, maar uiteindelijk drukten alle lijsttrekkers op de rode knop. Daardoor bleef het maatschappelijke debat uit dat in 2015 wel losbarstte toen premier Rutte als enige de stelling verdedigde dat Nederlandse jihadisten beter kunnen sterven in de woestijn.

Vergetelheid

Verdwijnt het RTL-debat van zondag snel in de vergetelheid? Politicoloog Philip van Praag, die onderzoek deed naar de invloed debatten, waarschuwt voor te snelle conclusies. Als een van de deelnemers de komende dagen toch opeens gaat stijgen in de peilingen, gaan media alsnog een verklaring zoeken voor de opleving. 'Debatfragmenten worden vaak pas weer herhaald als een partij het opeens goed of slecht gaat doen in de peilingen,' zegt Van Praag.

Zo ging het ook in 2012 toen Emile Roemer in 2012 een aanvaring had met premier Mark Rutte over het eigen risico in de zorg. 'Een enkeling zag al meteen het belang van het voorval in', zegt Van Praag. 'Maar het is pas enorm uitvergroot toen Roemer begon te zakken in de peilingen.'

Van Praag betwijfelt of het laatste RTL-debat ('niemand stak er echt bovenuit') bij nader inzien toch nog aan belang gaat winnen, maar helemaal uitsluiten kan hij het ook niet. Ook in de politiek geldt soms: je gaat het pas zien als je het doorhebt.

Lees ook: Debatrecensies: hoe deden de lijsttrekkers het zondagavond?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden