Roy de Ruiter laat zich niet graag op het schild hijsen als de nieuwe oorlogsheld van Nederland – maar hij is het wel

De 36-jarige ex-Apache-piloot Roy de Ruiter krijgt eind augustus de Militaire Willems-Orde uitgereikt, de hoogste dapperheidsonderscheiding van Nederland, heeft het ministerie van Defensie maandagmiddag bekendgemaakt. Hij heeft er gemengde gevoelens over.

Roy de Ruiter. Beeld Defensie

‘Dapper is niet het woord dat in mij opkomt. Dapper zijn voor mij de mannen en vrouwen op de grond die telkens de poort uitgingen. Zij die in het veldhospitaal de afgrijselijkste dingen voor ogen kregen. Die terug naar huis kwamen met trauma’s, maar toch doorgingen.’

Roy de Ruiter (36) laat zich niet graag op het schild hijsen als de nieuwe oorlogsheld van Nederland. Op 31 augustus krijgt hij de Militaire Willems-Orde, waarna hij door het Koninklijk Huis, militairen en alle officiële overheidsdienaren voortaan aangesproken zal worden als ridder. De vierde levende Nederlandse ridder,  na Gijs Tuinman (38), Marco Kroon (47) en de inmiddels 101-jarige Tweede Wereldoorlogveteraan Kenneth Mayhew.

Dat is nou precies de spotlight waar De Ruiter niet van houdt. ‘Mijn vrouw en ik zijn zelfs zonder familie getrouwd, omdat ik niet in het middelpunt van de belangstelling wil staan. Om dezelfde reden heb er met een trucje nog voor gezorgd dat mijn ouders niet bij mijn diploma-uitreiking waren.’

CV

12 augustus 1981 geboren in Arnhem. Brengt grootste deel jeugd in Amsterdam door.

Juli 1997 havo-diploma in Amsterdam

Begin 1998 sollicitatie als vlieger bij de Koninklijke Luchtmacht op de minimumleeftijd van 16 jaar, 9 maanden. Volgt de hts tijdens de lange selectieprocedure

1999 start militaire loopbaan bij de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda.

2001 haalt militair vliegbrevet in de VS. Wordt operationeel Apache-vlieger op 20-jarige leeftijd

2004-2009 zes uitzendingen naar Afghanistan. Begint als copiloot, eindig als instructeur

2010 hoofd opleidingen Nederland Training Detachement in Ford Hood, VS.

2013 eervol ontslag bij Defensie en start carrière als civiel vlieger. Hij werkt momenteel als instructeur-vlieger bij de Royal Oman Police.

31 augustus 2018 geslagen tot ridder in de Militaire Willems-Orde.

De Ruiter is getrouwd en heeft twee kinderen 

Hij heeft ‘gemengde gevoelens’ dat hij nu toch de Willemsorde krijgt voor ‘meerdere uitzonderlijk heldendaden, zijn moedige optreden en onvoorwaardelijke loyaliteit naar zijn collega’s op de grond’ tijdens de Uruzgan-missie in Afghanistan. Hij heeft zelfs geaarzeld om de onderscheiding überhaupt in ontvangst te nemen. Hij doet het toch, omdat hij het als een erkenning beschouwt voor zijn hele eenheid, het Apache Squadron uit Gilze-Rijen.

Voor welke daden De Ruiter wordt onderscheiden, zal de koning op 31 augustus bekendmaken. Zeker is dat Apache-vliegers tijdens de Uruzgan- missie volop zijn ingezet tijdens levensbedreigende situaties.

Onder meer in 2006 werden werden Nederlandse commando’s die verkenningen uitvoerden in Uruzgan beschermd door Apaches. Toenmalig kolonel Henk Morsink beschreef in een interview in NRC Handelsblad een confrontatie op 30 mei: ‘Echt een heel groot gevecht’ waarbij zijn mannen ontzet moesten worden door een Nederlandse Apache-gevechtshelikopter. ‘Onze mannen lagen zwaar onder vuur en zaten echt in het nauw.’ Over het feit dat Nederland toen geen verliezen heeft geleden zei hij: ‘We hebben een paar keer een beschermengeltje voor ons aan het werk gehad.’

Roy de Ruiter. Beeld Defensie

Gewacht met vuren

Elke Apache-piloot wordt getraind in het ontzetten van militairen, dus wat De Ruiter heeft gedaan moet daar nog bovenuit steken om tot ridder geslagen te worden, erkent Morkink. Ingewijden suggereren dat De Ruiter onder meer heeft gewacht met het terugvuren op Talibanstrijders die zich hadden verschanst in een ommuurd huis (‘een compound’) tot hij zeker wist dat er geen onschuldige vrouwen en kinderen aanwezig waren. Onderwijl werd De Ruiter zelf zwaar beschoten. ‘Je moet nagaan wat dat doet met de psyche van een piloot als je wordt beschoten. Op de grond kan je nog een foutje maken, maar als een vlieger kun je neergaan’, zegt een ingewijde.

De Ruiter benadrukt dat hij bijna nooit alleen heeft gevochten tegen de Taliban, maar zo veel mogelijk is opgetrokken met Afghaanse militairen en special forces . ‘Ook dappere mannen die elke dag de poort uitgingen’. Op het vliegveld van Kabul, waar hij tijdens een van zijn eerste missies gestationeerd was, raakte hij bevriend met een Afghaan. Hij maakte een marmeren kunstwerk voor de Nederlandse vliegers om hen te bedanken. De Ruiter: ‘Ik denk dat we goed werk hebben gedaan.'

Zeker is dat De Ruiter in 2007 Afghaanse burgers heeft gered die klem zaten in hun huizen na overstromingen in Deh Rawod. Na hevige regenval ‘zaten duizenden Afghanen op daken van quala’s, toppen van bomen, helemaal ingesloten door het water’, zegt De Ruiter. ‘We hebben toen Apaches ingezet om zo veel mogelijk mensen te redden. Defensie heeft daar destijds filmpjes van gemaakt, dus dat is geen staatsgeheim.’ 

De Ruiter is al vijf jaar uit dienst en heeft het oorlogsleven inmiddels ingeruild voor een rustig bestaan als reddingshelikopterpiloot in Oman. ‘En als dit straks allemaal voorbij is, ga ik weer rustig terug naar Oman. Ik vind het niet zo fijn om lang weg te zijn van huis. Ik mis mijn gezin en ben liever thuis.’ Interviews op camera  geeft hij  liever niet. ‘Dat is niks voor mij.’

Het is een opmerkelijke opstelling voor een man die als kind toch eventjes de roem nastreefde. Van zijn 8ste tot zijn 12de speelde De Ruiter samen met Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart in het jeugdelftal van Ajax, biecht hij op. Profvoetballer werd hij niet. ‘Volgens coach Co Adriaanse voetbalde ik te verdedigend.'

Een schoon blazoen

Met zijn bescheidenheid kan De Ruiter samen met ridder Gijs Tuinman het blazoen van de dragers van de Willems-Orde oppoetsen. Beide ridders lijken de tegenpool van Marco Kroon, die volgens ingewijden al langer niet meer voldoet als het ideale uithangbord voor defensie. Kroon kwam sinds zijn onderscheiding in mei 2009 meermalen in opspraak wegens vermeend drugs- en wapenbezit en beledigende uitlatingen over het Koninklijk Huis. Kroon geeft in Panorama van maart 2014 bovendien toe dat hij de officiële gelegenheden, waar hij als drager van de Willems-Orde wordt uitgenodigd, zwaar vindt: 'Soms moet ik echt oppassen dat ik niet een wijntje te veel pak bij zo'n chique gelegenheid.'

Begin dit jaar is het Openbaar Ministerie ook nog eens eenonderzoek begonnen naar Kroons bewering dat hij in 2007 enige tijd in Kabul is gevangengenomen en dat hij daarna zijn gijzelnemer heeft gedood. De defensietop heeft inmiddels ernstige twijfels over het waarheidsgehalte van Kroons bekentenis. De Ruiter heeft het nieuws daarover ‘allemaal niet zo gevolgd’. Wel kent hij Kroon, net als Tuinman, uit Afghanistan. Ze voerden samen missies uit. ‘Volgens mij wordt er nu uitgebreid onderzoek gedaan naar Kroon en daar wil ik het bij houden.’

Mede vanwege de problemen rondom Kroon is de majoor-in-reserve Roy de Ruiter meer dan welkom als nieuw boegbeeld van defensie. ‘Hij is een typisch Nederlandse held. Hij laat zien dat je meestal heel normaal kunt zijn, maar op cruciale momenten toch een held’, zegt minister Bijleveld. Volgens de bewindsvrouw heeft defensie ditmaal ‘veel beter nagedacht’ of de nieuwe drager van de Willemsorde de publieke druk van het heldendom aankan. ‘Hij heeft tot nu geen brokken gemaakt’, zegt Bijleveld. ‘Ik heb zijn hele dossier gelezen.’

Zijn bijnaam moet de minister toen ook zijn opgevallen: ‘de Rat’. Zoals elke vlieger kreeg ook De Ruiter zijn eigen korte ‘callsign’. Maar hij lacht bij de uitleg van zijn naam: ‘Het verwijst naar Ciske de Rat. Ach, ik haalde weleens wat geintjes uit. Ik hielp mee met een bureaustoel losdraaien, zette een emmer water op een deur, dat soort dingen.’

De Ruiters huldiging wordt eind augustus groots gevierd op het Binnenhof in Den Haag. De koning en de hele Eerste en Tweede Kamer worden uitgenodigd voor de ceremonie, die live op tv te zien zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.