Rouwende dieren van de schrijvers

Boekenweek

Geïnspireerd door de papegaaien van Scarponi en Gautier stelt Arjan Peters zich ook die van Gerrit Kouwenaar voor.

Foto Lisa Klaverstijn & Marie Wanders / de Volkskrant

Hoe zou het gaan met de papegaai van Michele Scarponi, vroeg Wilfried de Jong zich dit voorjaar af in een column die nu is gebundeld in Salto (Podium; euro 10,-). In het Italiaanse dorpje Filottrano kon je de wielrenner Scarponi dikwijls zien trainen, terwijl zijn blauw-gele pappagallo Frankie op zijn stuur zat of op zijn schouder, soms knagend aan de helm van de grijnzende coureur.

Op 22 april stierf de geliefde Scarponi (37) na een fatale aanrijding. De Jong: 'Hoe maak je een papegaai duidelijk wat er is gebeurd?' Of Frankie La Gazzetta dello Sport leest, is onbekend, maar dat hij zijn fietsende vriend miste, kun je op YouTube-filmpjes zien: in de week na Scarponi's overlijden werden er bloemen en knuffels gelegd bij een gedenkplek aan de kant van de weg.

Daarboven, op een verkeersbord, zat Frankie. En hij zweeg. Wat veelzeggend is, voor een papegaai.

Dat doet mij denken aan Théophile Gautier (1811-1872), die een paar dagen op de papegaai van een vriend moest passen. Hij schreef in Mijn eigen dierentuin (vertaald door Antonia Bolweg; De Wilde Tomaat; euro 12,50) hoe zijn kat, Madame Théophile, de aanwinst maar niet kan thuisbrengen. Dit moet een groene kip zijn, denkt de kat uiteindelijk, en springt bovenop de vogelkooi. Waarop de papegaai, die het gevaar al te dichtbij zag komen, ineens met zware stem uitroept: 'Heb je al ontbeten, Jacques?'

De kat schrikt hevig. 'Al haar ornithologische kennis werd in één klap tenietgedaan.' De groene kip in de kooi moet een man zijn, is Madame Théophiles conclusie, en weg is haar belangstelling.

Toen Gerrit Kouwenaar als tachtigplusser doof begon te worden, schrijft Anna Enquist in Een tuin in de winter (Arbeiderspers; euro 19,99), kon hij 's nachts op het terras van zijn Franse huis klagen dat hij de ooit oorverdovende krekels niet meer hoorde, en waar bleef de nachtegaal van vroeger?

Heeft iemand de krekels en de nachtegaal al verteld dat de dichter op 4 september 2014 is gestorven? Zij moeten het stellen zonder de besnorde wijndrinker die jarenlang in maart zijn verwinterde huis ontsloot. En mocht daarginds ook een oude papegaai vertoeven, dan is het mogelijk dat die al drie jaar een elegisch 'engelen gene' over het Franse landschap uitroept.

Maar dan hopelijk óók die regel waar, alle gemis ten spijt, voor ons mee te leven valt: 'wat er geweest is is er steeds nog even.'