'Rouw is een omgekeerde vorm van verliefdheid'

Coen Verbraak interviewt mensen die iemand verloren hebben en terechtkomen in een 'ongewone rouw'.

Coen Verbraak tijdens de presentatie van de nieuwe programmering van de NPO.Beeld anp

Iedereen wordt geboren met twee paspoorten, schreef Susan Sontag in 1978. Een paspoort voor het rijk der gezonden, en een voor het rijk der zieken: 'Hoewel we bij voorkeur alleen van het goede paspoort gebruikmaken, reist iedereen vroeg of laat gedwongen naar dat andere rijk.'

Dat is waar, dacht ik gisteren bij Kijken in de ziel: De Achterblijvers (NTR). Maar misschien bezitten we nog een derde identiteitskaart. Een paspoort voor het rijk der rouwenden, een plek waar we terechtkomen wanneer we een dierbare verliezen. Naarmate we ouder worden bezoeken we het steeds vaker, om het, uiteindelijk, misschien wel helemaal nooit meer te verlaten.

Na interviewsessies met leden van bepaalde beroepsgroepen (schrijvers, wetenschappers, politici) en een indrukwekkende serie over terminaal zieken, interviewt Coen Verbraak nu mensen die iemand verloren hebben. Het gaat om 'ongewone rouw': het soort verlies waar moeilijk mee te leven valt. Zo spreekt hij een man die als kind beide ouders verloor bij een vliegramp. Een vrouw die haar dochter zag sterven. Een moeder die twee baby's kwijtraakte. De weduwnaar van Jos Brink, die zijn geliefde door duizenden vreemden betreurd zag.

Verbraak betoont zich, zoals altijd, een empatisch interviewer met het talent zijn gesprekspartners zich zo op hun gemak te laten voelen dat ze open en helder hun verhaal vertellen. De geïnterviewden lijken soms hooguit even te moeten zoeken naar woorden; beelden en metaforen die recht doen aan hun verdriet.

'Rouw voelt als een wond', zegt Frank: 'Het is een gat.'

'Rouw is overeind blijven', zegt Gerbert: 'Rouw is sinaasappels persen en op tijd naar bed.'

'Rouw is een omgekeerde vorm van verliefdheid', zegt weduwe Carolyn misschien nog het meest treffend: 'Je bent bezeten, het beheerst alles wat je denkt, hoort, ziet - je hele fysiek.'

Rouw is de aanwezigheid van dat wat afwezig is, vermoedde ik: misschien eerder een last dan een leegte.

'Ik ga nooit meer in de tuin zitten', vertelt Luke, die haar 21-jarige dochter euthanasie zag plegen: 'Luisteren naar de vogeltjes, een boekje lezen. Dat wil niet, want dan is er rouw, dan is er alleen maar pijn.'

Een kind verliezen. Een partner kwijtraken. Wat deze geïnterviewden overkwam, is voor velen een grote, misschien wel de grootste angst; het luisteren naar deze verhalen een verdrietig reisverslag over een plek waarvan je hoopt dat je er nooit zult komen. En hoe gedetailleerd de rouwenden ook vertellen, mensen die niet hetzelfde beleefden zullen waarschijnlijk nooit helemaal begrijpen wat zij doormaken. Valt hun pijn überhaupt te verkleinen?

Suzan, moeder van twee overleden baby's, vertelt hoe een cardioloog vlak na de dood van haar tweede dochter een arm om haar heen sloeg. 'Je kunt dit aan', zei die, 'dat heb ik bij andere ouders ook gezien.' Dat hielp enorm, vertelt Suzan nu.

Elke overledene is uniek, maar rouw is dat niet. Door daarover te praten, wordt het rijk der rouwenden misschien een klein beetje minder exotisch - eerder een gevangenis dan een verbanningsoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden