Rotterdammers stemmen morgen bij referendum over vorming stadsprovincie De oude dokwerker dacht nog: geintje

Wanneer de protagonisten van de Stadsprovincie Rotterdam hun plaats op het podium in wijkgebouw Larenkamp hebben ingenomen, zet Charlois (Sjáárlóós in de volksmond) zich schrap....

Van onze verslaggever

Hans Horsten

ROTTERDAM

Een tanige man, naar verluidt een oude dokwerker, hoort de argumenten die vóór de opdeling van de havenstad moeten pleiten, schijnbaar onbewogen aan. Maar onder de oppervlakte borrelt het hevig, getuige zijn rusteloze gepluk aan het tafelkleedje vóór hem. Dan laat hij eindelijk zijn sarcasme de vrije loop. 'Dat je Berlijn, Londen of Parijs opdeelt, kan ik me voorstellen. Maar Rotterdam? Dat is toch een dorpje vergeleken bij die miljoenensteden. Toen ik hoorde dat ze er hier tien gemeenten van gaan maken, dacht ik nog: geintje.'

In de zaal schuddebuiken de honderd aanwezige wijkbewoners van het lachen. De dame van een zitje verderop raakt bij hen een gevoeliger snaar. 'Voor mij bestaat er geen Rotterdam meer als die opsplitsing doorgaat. Rotterdammer zijn is een gevoel, een idee. Dat kun je niet omschrijven, maar het is er wel.'

Struikelend over haar woorden doet ze nog een poging. De jolige stemming in het wijkgebouw heeft dan al plaatsgemaakt voor een serene stilte. 'Je hebt met zijn allen dat bombardement meegemaakt, samen die stad weer opgebouwd. Dat poets je nooit meer weg. Een vriendin van mij, een èchte Rotterdamse, is pas geleden verhuisd naar Spijkenisse. Wonen in Spijkenisse! Ik zou dat nooit uit mijn strot kunnen krijgen.' Waarop een klaterend applaus volgt.

Charlois is een van de Rotterdamse deelgemeenten die de afgelopen weken door de referendum-karavaan werden bezocht. Woensdag stemmen de Rotterdammers over de bestuurlijke toekomst van hun stad. De voorstanders van het opdelen van de gemeente in het kader van de vorming van een stadsprovincie, hanteren op het eerste oog heldere, zakelijke argumenten.

De èchte problemen die het gebied tussen Hoek van Holland en Krimpen aan de IJssel kent, zoals de uitbreiding van de haven, het vele verkeer, de dreigende verpaupering van de binnensteden en de drugsoverlast, groeien volgens hen boven de stedelijke maat uit, en de provinciehoofdstad Den Haag is te ver weg. De bestuurlijke uitweg heet Stadsprovincie Rotterdam: 1,2 miljoen inwoners, tien of elf stukken zelfstandig Rotterdam en zeventien buurgemeenten.

Het is het klassieke conflict tussen wantrouwige burgers en bestuurders die zij zelf op die plaats hebben gekozen. De opponenten bouwen hun verweer vooral op een gepassioneerd, haast metafysisch geloof in dat ene, ongedeelde Rotterdam. Zij zijn bang dat hun stedelijke identiteit in mootjes zal worden gehakt en dat Zadkine's beroemde monument Stad zonder hart dan voortaan ook voor een stad zonder ziel zal staan.

IJver kan de oppositie niet worden ontzegd. Straatlantaarn na straatlantaarn is beplakt met posters met het opschrift: Red Rotterdam door tegen te stemmen!. Ook de beeltenis van burgemeester Peper figureert veelvuldig tussen deze Agitprop. Een flatteuze verschijning is het niet. Vanaf een Wanted-achtige affiche blikt het boegbeeld van Rotterdam zijn onderdanen stuurs in de ogen. Je hóórt hem bijkans knorren wat op het propaganda-materiaal gedrukt staat: Ik wil Rotterdam opheffen.

Toch zal het morgen geen landslide worden zoals enkele weken geleden in Amsterdam, waar negen van de tien stemmers de reorganisatie van het stadsbestuur afwezen. De meest recente prognoses duiden op een solide meerderheid voor de tegenstanders van de stadsprovincie, maar er is ook een ruime minderheid die de voordelen van dit bestuurlijk model inziet. Dat beeld wordt ook bevestigd in Larenkamp. Als gespreksleider Kees Mijnten aan het begin van de avond het aantal contra's en pro's turft, komt hij tot een verdeling van zestig-veertig.

Opmerkelijk is het grote aantal twijfelaars. Zoals een 63-jarige Turk van Heijplaat, het oude arbeidersbolwerk dat de eertijds roemruchte Rotterdamse Droogdok Maatschappij voor zijn personeelsleden bouwde. Hij voelt zich een volbloed-Rotterdammer na dertig jaar in de schaduw van de Waalhaven te hebben gewoond, maar heeft nog altijd moeite met het taaltje.

'Ik zie wel overal die posters met tegen, tegen, maar weet het zelf nog niet.' De discussie-avond over het referendum in het Charloise wijkcentrum verlost hem niet van zijn dilemma. Bedolven onder informatie, meningen en argumenten keert deze allochtoon om kwart voor elf huiswaarts. 'Nu weet ik het nòg niet', sipt hij.

Het is niet vreemd dat het thema bestuurlijke herindeling in Rotterdam genuanceerder ligt dan in Amsterdam. Zo hebben de tien deelgemeenten er aanzienlijk meer status onder de bevolking dan hun hoofdstedelijke evenknie. Dat heeft alles met gewenning te maken. Waar aan de oevers van de Nieuwe Waterweg en de Maas al meer dan twee decennia sprake is van een verregaande bestuurlijke decentralisatie, dateren de eerste twee Amsterdamse deelraden van 1981. Pas vijf jaar geleden was het netwerk van lokale bestuursraden daar compleet.

Het is om die reden dat Dick Lockhorst, voorzitter van de deelgemeente Charlois, woensdag met vertrouwen tegemoet ziet. Zijn witte T-shirt met in grote letters VOOR over de borstkas spreekt boekdelen. 'Wij zullen er hier beslist op vooruitgaan', meent Lockhorst.

Veel wijkbewoners houden echter hun reserves. Ze zijn bang dat Charlois na 1 januari 1997 toch een surrogaat-gemeente zal blijken te zijn. 'Met het geld zal het wel snor zitten, maar verder?', vraagt een jongere wijkbewoner zich af. 'In de havens van Rotterdam wordt gewerkt, in de deelgemeenten gewoond en in het centrum geleefd. Ik ben bang dat dit zo zal blijven.'

In het Stadhuis aan de Coolsingel ziet men het referendum over de opdeling van de stad met angst en vreze tegemoet. Voor het gemeentebestuur zijn de druiven zuur: nauwelijks was het Openbaar Lichaam Rijnmond ten grave gedragen, of de moeizame onderhandelingen met de buurgemeenten over het instellen van een Stadsprovincie Rotterdam namen een aanvang. Nu na vijf zware bestuurlijke jaren de finish in zicht lijkt te komen, dreigen op het allerlaatste moment de inwoners van Rotterdam roet in het eten te gooien. Vandaar wellicht het pr-offensief van de laatste weken: promo-clips met Koos Postema in de hoofdrol, een videofilm en veel, héél veel persconferenties met opwekkende boodschappen voor de Rotterdammers.

Anders dan in Amsterdam zal er in het college van B en W zeker trammelant uitbreken als een meerderheid van de stedelijke populatie zich morgen tegen de stadsprovincie keert. CDA en VVD hebben al aangekondigd zich niet gebonden te achten aan de uitslag van het referendum, en CDA-havenwethouder R. Smit heeft al op voorhand met zijn portefeuille gewapperd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden