REPORTAGE

Rotterdam leert criminele jongeren koffie zetten

Geen 'zielig project', wel een kwaliteitskoffiebar die jongeren met een crimineel verleden de straat helpt verruilen voor de wereld van koffie. 'Nadeel: de koffie thuis is niet meer te zuipen.'

Vlnr: Robin Scholten, John Da Graca en Paulo Gomes ontworstelden zich aan een crimineel bestaan en werken nu in koffiebar Ookami, Rotterdam. Beeld Julius Schrank

Koffie is 'heel erg gevoelswerk', zegt Robin Scholten (25), en hij giet de slow coffee op. Even later maakt hij een flat white af met een hartje op het koffieoppervlak. Trots schuift hij het glas naar voren. 'Kijk, die is goed gelukt.'

Scholten is niet het prototype bebaarde barista dat je doorgaans aantreft in hippe grootstedelijke koffiebarretjes, maar een blonde bolster van de straat. Tot zijn 18de verdiende hij zijn geld met 'kattenkwaad', zoals hij zijn criminele verleden zelf eufemistisch beschrijft. Daarna probeerde hij aan de bak te komen als zelfstandig pijpfitter, maar dat liep mis. Nu heeft hij de bouwplaats verlaten en kun je de opgeschoten Rotterdammer sinds twee maanden met een schort om horen reppen over arabicabonen, lichte en donkere brandingen en het verschil tussen een espresso macchiato en een cappuccino.

Sociaal makelaar

Onder de noemer Heilige Rotterdamse Boontjes worden jongens 'met een verleden' van de straat gehaald, de wereld van de koffie in. Deze week opent na maanden van voorbereiding in Delfshaven koffiebar Ookami, de eerste locatie waar Heilige Rotterdamse Boontjes kwaliteitskoffie van huisgebrande bonen gaat verkopen. Het is een initiatief van politieman Marco den Dunnen en Rodney van den Hengel, 'sociaal makelaar, dus géén jongerenwerker'.

In Delfshaven lonkt voor veel jongeren de criminaliteit, zegt Den Dunnen, jeugdcoördinator bij de politie in Rotterdam-West. 'De wijk bestaat voor een groot deel uit inwoners met een laag opleidingsniveau, die leven op de armoedegrens. Als je hier opgroeit, is het moeilijk om je aan de heersende straatcultuur te onttrekken. Op straat ontleen je je status aan uiterlijkheden, aan bezit. Er zijn jongens die thuis geen vloerbedekking hebben, maar wel de duurste Nikes aan hun voeten. Heeft je moeder geen geld om die te betalen, dan zoek je naar alternatieve manieren om aan geld te komen.'

Snel geld

Dat alternatief bestaat hier doorgaans niet uit een gang naar het uitzendbureau voor een baantje. Want met inbraken, straatroven of drugshandel maak je sneller geld. Den Dunnen: 'Maar op een gegeven moment komen veel jongens op een punt dat ze zelf beseffen dat ze iets anders willen in het leven. Hen konden we eigenlijk nooit iets bieden. Probeer met een strafblad maar eens aan een baan te komen. Een verklaring omtrent gedrag kun je wel vergeten en werkgevers willen je niet hebben. Dan is het heel moeilijk om je aan dat straatleventje te onttrekken.'

Heilige Rotterdamse Boontjes wil een tweede kans geven aan kansarme jongeren die gemotiveerd zijn om het rechte pad in te slaan. Van den Hengel: 'Wij gaan je niet uit de criminaliteit trekken, dat moet je zelf doen.' Het is ook geen 'zielig project', zegt politieman Den Dunnen, waar wat softe welzijnsdingetjes worden uitgeprobeerd. 'Het uitgangspunt bij ons is een kwaliteitsproduct, we willen een heel goede koffie op de markt brengen. We gaan hier hard aan de slag. Wie de fout in gaat, vliegt eruit.'

Er is door stichting Thuis op Straat en de gemeente Rotterdam geïnvesteerd in de locatie en een hoogwaardige espressomachine. De eigen koffiebrander van Giesen is een schenking van de Rotterdamse stadsmariniers. Het is de bedoeling dat het project binnen drie jaar zelfvoorzienend is.

Getrapt systeem

In een getrapt systeem, volgens een methodiek die de initiatiefnemers zelf hebben bedacht, kunnen jongeren zichzelf straks opwerken. Wie net uit de gevangenis komt, begint met een 'C-status' in de nog te openen koffiebranderij met het branden van bonen. 'Daar gaan we ook werken aan de sociale skills', zegt Van den Hengel. 'Die jongens zijn gewend te praten in een taaltje van 'fakkin trut dit en doekoe dat'. Daar zit geen enkele werkgever op te wachten. Dat willen we hier ook niet achter de bar hebben.' Gaat het goed, dan kunnen jongeren zich opwerken tot de A-status: als barista achter de espressomachine, werkend met klanten.

'Koffie zetten is een gevoelskwestie', zegt Paulo Gomes (40), met vlechtjes onder zijn pet en een rustgevende stem. 'Je hebt er al je zintuigen bij nodig. Het heeft iets heel ontspannends.' Gomes ontworstelde zich jaren geleden aan een crimineel bestaan op de Kruiskade. Bij Heilige Boontjes hoopt hij de jongere collega's straks het voorbeeld te kunnen geven dat hij als tiener nooit heeft gehad.

Initiatieven voor ex-criminelen

Andere voorbeelden van initiatieven die jongeren met een crimineel verleden een tweede kans bieden:

• In Vlissingen klussen jongeren op de sleutelwerkplaats aan auto's en brommers, terwijl ze tegelijkertijd worden ondersteund bij het ontwikkelen van hun sociale vaardigheden.

• In Den Haag leren jongeren bij stichting Het Ambacht en stichting Trix lassen, schilderen of steigerhouten meubels maken, om hen zo voor te bereiden op een terugkeer in de maatschappij.

• In Amsterdam krijgen jongeren met problemen bij restaurant Fifteen van Jamie Oliver een opleiding tot kok.

Vier monden te voeden

Ook zijn neef John Da Graca (38), Rotterdammer met Kaapverdiaanse roots, maakt deel uit van het team met A-status dat de jongere barista's straks gaat begeleiden. Hij kent het straatleven. 'Ik weet precies hoe het werkt met de drugshandel. Het is onrendabel om eruit te stappen. Als het alternatief is om werkloos op de bank te zitten, is het gras aan de overkant groener. Ik heb ook vier monden te voeden.'

Nu hij in de koffie zit, denkt Da Graca dat hij zich voorlopig wel netjes zal gedragen. 'Ik vind het hier geweldig. Er is één nadeel: nu ik weet hoe echte koffie smaakt, is de koffie thuis niet meer te zuipen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden