Rotklap uit China, 'made in Italy'

Het is bijna allemaal Chinees, maar op de verpakking kun je laten zetten wat je wilt. Het illegale vuurwerk wordt steeds zwaarder. '300 gram kruit, daarmee kun je een auto opblazen.'

APELDOORN - Stel je voor dat iemand op de Dam een mortierbom afsteekt, zegt Ad Nieuwdorp, vuurwerkexpert van de Nationale Politie. 'Er vallen dan zo tien doden.' Ter illustratie schudt hij met een leeggemaakte mortier. 'Hier zat 165 gram kruit in, ongeveer drie keer zo veel als wat er in een handgranaat zit.' Steeds vaker komt de politie dit soort extreem zwaar vuurwerk tegen.


Hoewel Oud en Nieuw nog moet beginnen, zijn de eerste vuurwerkslachtoffers al gevallen. In het Gelderse Twello verloor een 17-jarige jongen vorig weekeinde een paar vingers. Een 22-jarige Rotterdammer liep derde-graadsbrandwonden op toen uit een zelfgeknutselde vuurwerkbom een steekvlam ontsnapte. In Heenvliet vernietigde het leger deze week honderden kilo's illegaal vuurwerk van een 63-jarige man. In het Duitse Winterspelt overleed een man toen hij rotjes in een buis wilde laten ontploffen. Zijn tienerzoon filmde alles nietsvermoedend met zijn mobieltje.


Het illegale vuurwerk dat jaarlijks een hoop ellende veroorzaakt, wordt zwaarder, zegt Nieuwdorp in het magazijn van de politieacademie in Apeldoorn. Uit een afgesloten kast in het kleine vertrek trekt hij het ene na het andere stuk vuurwerk. De dummy's zijn bedoeld als lesmateriaal en stuk voor stuk in een laboratorium schoongepoetst tot er geen kruimeltje kruit meer in zat. Bij het minste vonkje zou de hoeveelheid vuurwerk die hier ligt een gat in het academiegebouw kunnen slaan.


Met een zware plof zet Nieuwdorp een groot blok vol kleine buisjes op de grond. Een 'batterij', zegt hij. Een minuut lang vuurt het blok kleurrijke projectielen af. 'We hebben er een keer een van meer dan 100 kilo gevonden. Ik had hem hier graag neergezet, maar hij was te groot en het was vreselijk duur om al het kruit eruit te laten halen.'


Het kruit in illegaal vuurwerk is zwaarder dan dat in consumentenvuurwerk. Dit 'flitspoeder' knalt harder, maar is ook licht ontvlambaar. Gold illegaal vuurwerk lange tijd als zwaar zodra er een gram of 40 aan flitspoeder in zat, nu komt de politie vaak vuurwerk tegen met daarin wel 80 of 100 gram.


'Vorig jaar vonden wij zelfs knalvuurwerk met daarin 300 gram flitspoeder. Daarmee kun je een auto opblazen', vertelt Nieuwdorp. De naam van het vuurwerk noemt hij niet. 'Ik wil er geen reclame voor maken. Het was een bende die zelf vuurwerk maakte. Die bende hebben we opgerold. Het vuurwerk is niet meer verkrijgbaar.'


Nieuwdorp specialiseerde zich eind jaren negentig in vuurwerk. Hij werkte toen nog in Noord-Brabant. Met zijn Team Vuurtol opende hij daar een tiplijn voor illegaal vuurwerk en schaduwde hij verdachte handelaren. In België maakten zij afspraken om de overlast van Belgisch vuurwerk in Nederland terug te dringen. Nadat Nederland in 2000 was opgeschrikt door de vuurwerkramp in Enschede, verhuisde Nieuwdorp naar een landelijk team.


Illegaal vuurwerk legt een lange weg af. Nieuwdorp: 'Meer dan 90 procent van het vuurwerk komt uit een paar fabrieken in China. De importeur kan zelf aangeven wat er op het etiket moet staan. 'Made in Italy', bijvoorbeeld.'


Via de havens van Antwerpen, Hamburg en Rotterdam komt het vuurwerk Europa binnen. Geregistreerd als legaal vuurwerk, bestemd voor professioneel gebruik. 'Eigenlijk is illegaal geen goed woord voor het vuurwerk waarnaar wij op zoek zijn. Professionele vuurwerkafstekers mogen het meeste vuurwerk gewoon gebruiken. Maar voor particulieren is het simpelweg te gevaarlijk.'


Eenmaal in West-Europa reist het vuurwerk verder naar Italië of Oost-Europese landen als Polen en Tsjechië. Pas dan keert het terug naar West-Europa. Nieuwdorp: 'Het illegale vuurwerk wisselt wel vier of vijf keer van eigenaar. Daarom is het zo duur: een lawinepijl gaat wel zeven keer over de kop.'


Het vuurwerk voor de Nederlandse markt ligt vlak over de grens opgeslagen, vaak in oude NAVO-bunkers. Belgische en Luxemburgse firma's betalen voor de opslag, maar daarachter gaan vaak Nederlandse bedrijven schuil. Allemaal om te voorkomen dat het lijkt alsof het vuurwerk bedoeld is voor Nederlandse consumenten.


Hoewel de politie vooral waarschuwt voor de gevaren van illegaal vuurwerk, neemt ook het consumentenvuurwerk dankzij versoepelde wetgeving al enige jaren in sterkte toe. In de Volkskrant vertelde oogarts Tjeerd de Faber eerder dat zeker 60 procent van de vuurwerkpatiënten in zijn ziekenhuis het slachtoffer is van legaal vuurwerk. Samen met Europese collega's bepleit hij een Europees verbod op al het consumentenvuurwerk.


Zo ver wil Nieuwdorp niet gaan. 'Het consumentenvuurwerk wordt heel streng gecontroleerd', zegt hij. Met een vuurwerkbril, brandveilige kleding en een gebruiksaanwijzing is volgens hem veel leed te voorkomen. Daarnaast richt hij zich tot de ouders van kleine vuurwerkfanaten: 'Kijk eens goed wat je kinderen eigenlijk allemaal in huis hebben gehaald.'


Top vijf illegaal vuurwerk, volgens de politie


1. cobra


Op dit moment het meest populaire knalvuurwerk. Qua kruitinhoud vergelijkbaar met de sterkte van een handgranaat, en verkrijgbaar in verschillende soorten en maten.


2. Delova Rana


Een nieuwkomer onder het knalvuurwerk. Op een internetforum omschreef iemand dit type als 'een van de hardste knallers verkrijgbaar op de illegale markt'.


3. Mortierbom (of 'shell')


Mortieren worden vanuit een buis weggeschoten. Dit maakt ze riskant. Is de buis te groot, dan schiet de mortier niet ver genoeg weg. Is de buis te nauw, dan kan deze exploderen.


4. Lawinepijlen


Deze knalpijlen waren tot een paar jaar geleden erg populair. De naam suggereert dat ze gebruikt worden om gecontroleerd lawines te veroorzaken. Dat is een mythe: professionele pyrotechnici vinden ze veel te onberekenbaar.


5. Nitraten


Knalvuurwerk dat al jaren opduikt, steeds onder andere namen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden