Rotan en takro's

'Buigzaam bamboe' mag dan een mooi allitererende metafoor zijn voor oosterse cultuur, minstens zo buigzaam is het rotan. En de toepassingen van deze palmlianen zijn in het Oosten al even veelzijdig: van de beruchte 'stok' voor lijfstraffen tot gevlochten manden en vloerbedekking....

Eén vlechtproduct van gespleten rotan is de takro, een bal zo groot als een babyhoofdje. Toen ik in 1979 in Thailand belandde, zag ik overal jongens en mannen ermee jongleren. De behendigheid en elegantie waarmee ze het flexibele ding heen en weer speelden, was verbluffend, hun lol aanstekelijk en hun dijen waren kunstwerken.

Het spel kende geen regels, maar was pure Manipulierfreudigkeit. Al gauw werd het voor mij een symbool voor de losbandige Thaise samenleving, die toen vaak gekenschetst werd als vrij, 'individualistisch' en zonder veel structuur.

Die typering gaat terug tot een artikel van de antropoloog John Embree uit 1950. Het artikel was gebaseerd op slechts enkele weken van observaties en staat vol met oppervlakkigheden. Toch is zelden een studie zo vaak aangehaald. Vergeleken met het gedisciplineerde Japan, waar Embree beter thuis was, leek het Thaise sociale verkeer inderdaad ongedwongen. Waar Japanners marcheren, lopen de Thais rommelig door elkaar. Zelfs het vrijblijvende gedrag van Bangkoks taxigirls, de voorlopers van de Patpong-prostituees, paste goed binnen Embree's typering.

Wat de takro betreft, die is ook populair in Thailands buurlanden. Historicus Anthony Reid acht de sport zelfs zo kenmerkend voor de streek dat hij Vietnam, niettegenstaande de enorme Chinese invloed, ook bij de Zuidoost-Aziatische cultuur inlijft - mede omdat er takro wordt gespeeld.

Takro is al uit de 15de eeuw bekend. En op een prent uit 1599 zien we Hollandse kooplieden op de Molukken al even gebiologeerd naar een spelletje takro kijken als ik deed na aankomst in Bangkok. Olifanten mochten in het Siam van weleer 'voetballen' met een reuzentakro gevlochten rond een ter dood veroordeelde.

Ik woonde al jaren in Thailand toen ik ergens een onbekend artikel van Embree opdook. Het dateerde van 1948 en ging over takro. Het informele, recreatieve, non-competitieve karakter van de sport werd erin benadrukt. Vrijwel alle informatie betrof Thailand. In zijn verhaal maakte Embree ook uitstapjes naar andere aspecten van de Thaise samenleving zoals het ongedwongen wandelen. Het betoog was al zwanger van individualisme en losse structuur, begrippen die decennia de discussie over Thailand zouden domineren. De buigzame rotantakro bleek dus Embree's visie op Thailand te hebben beïnvloed.

Inmiddels heeft men met Embree's clichés afgerekend. Het populaire sepak takro is nu een aan strenge regels onderworpen wedstrijdsport, terwijl moderne takro's van plastic zijn. En rotan is door de ontbossing schaars geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden