'Roomschen' verslaafd aan oude rituelen

Katholiek waren ze in Brabant, en minstens even rooms als de paus, ofschoon daarover nog wat gezegd moet worden. Protestanten werden geduld, maar meer ook niet....

Het leven speelde zich af in en rond de kerk. In de schaduw daarvan lagen café en parochiehuis. Vroomheid en gezelligheid, religie en feestgedruis lagen in het oude Brabant dicht bij elkaar, maar lang niet altijd in elkaars verlengde. Er werd niet voor niets vanaf de preekstoel gedreigd met hel en verdoemenis.

Dat leven kende allerlei rituelen en gebruiken, en enkele eeuwen calvinistisch bestuur vanuit het noorden konden die niet ongedaan maken. Dominee Hanewinkel noteerde in zijn Reize door de Majorij van 's-Hertogenbosch in den jaare 1798-1799: 'Gaarne wilde ik, als Menschenvriend, U een gunstig tafereel van de Majorijenaars ophangen, doch de liefde tot de waarheid verbied mij dit. De Roomschen zijn zo verslaafd aan hun oude gewoonten, dat zij geene verandering, al is zij nog zo goed, willen maken.' Het met misprijzen praten over 'het dondere Zuiden' is niet van vandaag of gisteren.

De uitspraak van Hanewinkel staat in Eer en schande - Volksgebruiken van het oude Brabant (SUN; ¿ 29,50). Gerard Rooijakkers beschrijft in dit boekje allerlei oude volksrituelen, gewoonten en feesten, voornamelijk in de Meierij van 's-Hertogenbosch, en de reacties op dit soms verboden volksvermaak van kerkelijke en wereldlijke overheden.

Veel van die rituelen hebben een lang en hardnekkig bestaan geleid en ze zijn nog niet geheel verdwenen, zoals al meteen blijkt uit de omslag van het boekje. Hierop prijkt een foto, gemaakt in 1994, van een kerkdeur met daarop vastgespijkerd een gevilde ree en enkele delen van een konijn. Dit ruwe ritueel vond plaats in Hoogeloon en Bladel, uitgevoerd door stropers om te protesteren tegen strafmaatregelen.

Eer en schande is het produkt van een produkt van een produkt. In 1994 verscheen Rituele repertoires - Volkscultuur in oostelijk Noord-Brabant, 1559-1853. Dit ruim zevenhonderd bladzijden dikke proefschrift van Gerard Rooijakkers leidde tot een tiendelige radioserie, gemaakt door Omroep Brabant. En dit alles is door Rooijakkers nog eens samengevat in een aardig, rijk geïllustreerd boekje.

Amusant is het hoofdstuk met de titel 'Spinningen en labbayen: de houseparties van het oude Brabant'. Hierin blijkt dat de kerkelijke leiding in de Meierij in de vorige eeuw niet alleen roomser was dan de paus, maar daarvoor ook nog eens door Rome op de vingers werd getikt.

Aanleiding was dat de apostolische vicarissen buitengewoon streng optraden tegen allerlei vrolijke bijeenkomsten en drinkgelagen, waar jongens en meisjes zongen en dansten. 'Hoogst zondig' was het onverbiddelijke oordeel van de kerkleiding, die er bij ouders op aandrong hun kinderen dergelijke 'onkuisheden' te verbieden. Maar hoe moeten, zo zou een moeder hebben geantwoord, 'onse Meyskens dan eenen Man krijgen?'

De notabelen in Den Bosch, Tilburg en Eindhoven protesteerden met succes in Rome tegen de maatregelen van de vicarissen. Op 20 juni 1840 schreef Rome naar de vicaris in Den Bosch 'den overdreven yver der Geestelijken terzake voorschreven te matigen, en hen den redelijken weg te doen bewandelen, die alleen tot heil van het Geloof kan dienen'.

Jan Luijten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden