Roomboter en magnetron als ultieme luxe

De calvinistische Nederlander blijft wars van decadentie, blijkt uit onderzoek van de universiteit Nijmegen.

Dit blijkt uit een onderzoek van het Instituut van Toegepaste Sociale wetenschappen (ITS) in Nijmegen, onder ruim 800 Nederlanders. De studie, gehouden naar aanleiding van het 85-jarig bestaan van de Radboud Universiteit Nijmegen, wordt deze vrijdag gepresenteerd op het congres Luxe en Decadentie. Daniel Wigboldus, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit: ‘We blijven een volk van dominees, maar ook van koopmannen, want als we zelf 20.000 euro netto per maand kunnen verdienen, doen we dat heel graag.’

Kaviaar
De vraag wanneer Nederlanders van 18 jaar en ouder vinden dat de hang naar luxe te ver is doorgevoerd, is boeiend, omdat het trekken van een grens moeilijk is. Een mooi voorbeeld hiervan is de houding ten opzichte van kaviaar. In Rusland werd kaviaar beschouwd als delicatesse, maar in Europa en de VS werd het tot ver in de negentiende eeuw nog gebruikt als varkensvoer. Tegenwoordig vindt 45 procent van de Nederlanders kaviaar eten verwerpelijk, slechts 25 procent vindt het acceptabel.

In het onderzoek is niet alleen gekeken naar wat mensen af- en goedkeuren voor anderen, maar ook hoe ze daarin zelf staan. Wie zowel voor zichzelf als voor anderen soberheid wenst, is calvinistisch. Wie zowel zichzelf als anderen alle luxe gunt, kan worden gekenschetst als bourgondiër.

Als naar onderwerpen wordt gekeken, verschilt het aantal bourgondiërs. Als het gaat om luxe reizen (met Kerst drie weken naar Thailand, om het jaar een cruise naar twee of drie continenten of elke winter zes weken naar de Canarische Eilanden) is 40 procent van de Nederlanders bourgondiër, terwijl dat bij schoonheidsoperaties en overdadige luxe - zoals eten in toprestaurants, dure champagne en bont dragen - geldt voor ongeveer 13 procent. Meer dan de helft van de Nederlanders is op de laatstgenoemde terreinen calvinistisch en dus voor zichzelf en anderen sober. De helft van de Nederlanders zou het prima vinden als er in ons land een salarisplafond van 250.000 euro netto per jaar zou worden ingesteld.

Weinig consistent
Een deel van de bevolking is weinig consistent, en heeft bijvoorbeeld geen enkele moeite met uit eten in toprestaurants of een weekeinde shoppen in Milaan met het vliegtuig, maar vindt schaamlipcorrecties, of door een operatie mannen grote spierbundels geven, veel te ver gaan. Deze ondervraagden zijn soms tolerant en soms hypocriet. Tolerant wil zeggen dat zij voor zichzelf sober zijn, maar anderen de luxe wel gunnen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het overvloedig consumeren en voor schoonheidsoperaties.

Gaat het echter over topsalarissen en luxe reizen dan komt hypocrisie vaker voor. We keuren topsalarissen of vier vliegreizen per jaar af, maar aarzelen niet om een bonus of snoepreisje te accepteren.

Whisky
Dat de calvinisten de grootste groep zijn in Nederland, blijkt ook uit de antwoorden op de vraag over het persoonlijke summum aan luxe. Dan worden antwoorden genoemd als: een fles whisky van 150 euro, een 13-gangendiner of een huwelijksreis naar de Malediven; maar anderen noemen roomboter op het brood, een weekje zonder de kinderen of ‘dingen doen als een dagje uit met de bus, terwijl ik het eigenlijk niet kan betalen’. Slechts 5 procent van de ondervraagden denkt dat de eigen meest luxueuze uitspatting door de meeste anderen als decadent wordt beschouwd.

Wigboldus: ‘Door televisieprogramma’s over extreme makeovers en dergelijke krijg je de indruk dat we in Nederland veel luxe als een doodnormale zaak zijn gaan beschouwen. In werkelijkheid zijn we de calvinistisch normen en waarden echter nog behoorlijk dominant. Ons motto blijft: doe maar gewoon dan doe je gek genoeg.’

Lees meer hier

Doe zelf de test Luxe en decadentie

De luxe en decadentie van de Nederlander (Jiri Bÿller)Beeld Jiri Büller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden