'Rookverbod is vergissing geweest'

Harry Borghouts, commissaris van de koningin in Noord-Holland, vindt dat het rookverbod het gezag van de overheid uitholt. Heeft hij gelijk?...

Gabriël van den Brink, hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde aan de Universiteit Tilburg.

‘Borghouts heeft volkomen gelijk. Je mag best het kwaad bestrijden, maar je moet niet de illusie hebben dat je de laatste 2 procent, in die paar rookenclaves die er nog zijn, ook kunt uitbannen.

‘Bovendien, hoe zwaar moet je inzetten om dat verbod te handhaven? Dat wordt bijna een militaire operatie.

‘Een rookverbod in openbare ruimtes is prima. Maar voor cafés is het onverstandig. Er moeten bepaalde plaatsen blijven waar mensen slechte dingen kunnen blijven doen. In het café drink je teveel, daar vertel je sterke verhalen, het is een plek waar je even los gaat.

‘Op andere terreinen zijn we ook niet zo recht in de leer. De Wallen worden schoongeveegd maar de prostitutie is niet verdwenen. En het internet wordt ook niet gezuiverd van slechte beelden.’

Burgemeester Peter van de Velden van Breda (PvdA), waar in de cafés flink wordt doorgerookt.

‘Borghouts’ verhaal is me iets te makkelijk. Roken heeft verregaande gevolgen, de maatschappelijke kosten zijn niet gering.

‘Een verbod moet worden gehandhaafd. Als het parlement heeft gesproken, moet je dat respecteren. Maar iedereen wist dat dit verbod niet eenvoudig te handhaven zou zijn. Het ligt voor de hand om meer controleurs aan te stellen bij de Voedsel en Warenautoriteit.

‘Het lijkt me verstandig om de wet snel te evalueren. Niet handhaven, leidt tot rechtsongelijkheid. En als je niet handhaaft, gaat op den duur de kracht van zo’n verbod af. Zoals het nu gaat, heeft het geen positieve werking, en ontstaat er groeiende irritatie.

Wim Derksen, hoogleraar bestuurskunde aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit.

‘Ik vind dat tegen het roken een hetze wordt gevoerd, terwijl er zoveel dingen slecht zijn voor de mens.

‘Als de samenleving van een wet zo massaal zegt: we doen het niet dan red je het nooit. Afdwingen wordt heel lastig als het verzet zo groot is. Dan moet je heel drastisch te werk gaan en we leven niet in een politiestaat. Daar komt bij dat het de protesten alleen maar heviger zal maken.

‘Dit rookverbod is een vergissing geweest en het wordt alleen maar pijnlijker als het blijft doorzeuren. In restaurants vind ik het wel een voordeel, daar wordt het eten er niet smakelijker op als er een rookwalm hangt. Maar in de cafés moet de minister zo ondertussen tegen iedereen opboksen en dat gaat hij volgens mij verliezen.’

Bas Denters, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Twente.

‘Als je als minister een wet uitvaardigt, moet je stilstaan bij de vraag: kan en wil ik de handhaving van die wet afdwingen en wat kost dat? Bij die kosten gaat het niet alleen om personele en financiële middelen maar ook om het mogelijke verlies van draagvlak voor beleid en de geloofwaardigheid van de overheid.

‘Bij het rookverbod lijkt dit probleem onderschat. De minister manoeuvreert zich in een lastige positie. Hij vereenzelvigt zich met een rookverbod dat niet, of alleen tegen zeer hoge kosten te handhaven lijkt.

‘Vanwege die kosten is handhaving onaantrekkelijk. Maar gedogen is evenmin een optie want dat betekent een aanslag op zijn geloofwaardigheid.’

Mark van Twist, hoogleraar bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

‘De observaties van Borghouts zijn terecht, maar wat dan? De wet afschaffen is onzin. De intentie ervan was om zoveel mogelijk mensen van het roken af te brengen en dat effect is er zeker. We kunnen moeilijk grootschalige invallen doen en rokers naar buiten slaan. Om de weerstand beheersbaar te houden, wordt de kroegbazen dan ook langzaam de duimschroeven aangedraaid.

‘Ik vind niet dat de overheid in zijn hemd staat. Het gaat om een verbod dat ver reikt. De overheid bemoeit zich met onze levenstijl en dat leidt tot kritiek. Het verzet vind ik eigenlijk wel meevallen. Er zit toch iets kneuterigs in die paar verstokte rokers in hun bruine kroeg.’

Ellen de Visser

Douwe Douwes

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden