Rondvraag

Rondvraag: 'Dit waren de mooiste verkiezingen ooit'

Roemer was een paar zomerweken een beoogd premier en Wilders liet het Catshuisberaad klappen in de gok dat de verkiezingen over Europa zouden gaan -  en hij in de verkiezingen de 'eurofielen' zou verslaan. Nu staat Roemer met lege handen, en is de PVV praktisch gehalveerd. Is Nederland de anti-partijen beu?

Diederik Samsom laat zich toejuichen door de PvdA-aanhang Beeld epa

Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden: 'Dit is het einde van de revolte van Fortuyn. Sinds Fortuyn bleek er politiek kapitaal te halen als protestpartij. Dat is nu gestopt.

Dit waren de mooiste verkiezingen ooit, alle peilingen zaten er gigantisch naast, het was democratie ten top. Er is nu, sinds Fortuyn, na tien jaar, een ommekeer gemaakt vóór Europa. Er werd in de tv-debatten gesproken en gedebatteerd over onderwerpen ín Europa. Het ging niet over Europa-ja of Europa-nee, maar over Europa-hoe. Hoe gaan we het doen met Europa. Dat is vol-strèkt nieuw. Twee jaar geleden ging het nog alleen over binnenlandse onderwerpen.

Dat is met name de verdienste geweest van Samsom. Die deed iets betrekkelijk geniaals, door Europa te politiseren. Hij durfde te zeggen: nee, we laten de Grieken niet barsten, je hebt groei nodig om sociaal te zijn. Drie maanden geleden had iedere spindoctor gezegd dat dat politieke harakiri was. En in 2005 bij het referendum over Europa schurkte de PvdA zelfs nog tegen de SP aan.

Voorheen was het anti-Europa gevoel nog te mobiliseren omdat het eigenlijk een anti-establishment-gevoel was. Maar uiteindelijk kijken Nederlanders in hun portemonnee en vragen zich af: waar willen we uitkomen?'

 
Dit waren de mooiste verkiezingen ooit, alle peilingen zaten er gigantisch naast, het was democratie ten top.
Rutte en, op de achtergrond, Samsom. Beeld ANP

Nausicaa Marbe is schrijfster en columnist voor de Volkskrant: 'Het is een ongelooflijke uitslag. We hadden een nek-aan-nek race verwacht maar dat de andere partijen om deze reden zo zouden dalen, had niemand verwacht. Het is een duidelijke afstraffing van het populisme, van het experimentele en van de flanken. De kiezer heeft voor twee historische stromingen gekozen. Het liberalisme en de sociaal-democratie. Het is een hunkering naar zekerheid.

Deze uitslag schreeuwt om Paars. Natuurlijk zullen sommigen over de rechterkant of over de linkerkant willen, maar er zal ook een pragmatisme nodig zijn om te kijken wat die twee samen kunnen.

We hebben wekenlang dagelijks over een uitslag geleuterd, maar hier was niemand opgekomen. Eigenlijk is de kiezer wijzer dan alle experts. Het is ook een conservatieve keuze geweest, de stemmer heeft stabiel-rechts en stabiel-links gekozen. De vraag is natuurlijk of dat in de hoop was de twee partijen te laten samenwerken, of elkaar te laten bestrijden.

 
Het is een duidelijke afstraffing van het populisme, van het experimentele en van de flanken.

Pieter Gerrit Kroeger, CDA-historicus, CDA-lid en hoofdredacteur van ScienceGuide.nl: 'Nederland maakt van zichzelf de wijze uitzondering. In bijna elk land hebben de traditionele regeringen en de regeringspartijen in de crisis op hun falie gekregen. In Nederland gaat het anders. Ons land kiest voor een stevige stabiliteit. Opmerkelijk is toch wel dat bij de eerste uitslagen het CDA een forse tik krijgt, maar de kans is nog volstrekt aanwezig dat het groter blijft dan de PVV en de SP.

De klap die het CDA ook dit keer krijgt, kan niet onverwacht zijn. De diepe ook culturele oorzaken heeft de commissie-Frissen ander half jaar geleden al uitvoerig geanalyseerd. Het CDA moet zich vanavond en vooral morgen niet 'gek laten maken'. Men wist wat er kwam en men weet dankzij Frissen wat men moet doen. Een bijltjesdag is noch wijsheid noch bewijs van stabiliteit.

Het CDA heeft een bijzondere opdracht: VVD en PvdA in een nieuwe coalitie behoeden voor haantjesgedrag en onnodige polarisatie. Het land, het CDA en zowel de VVD als de PVDA zullen daar alleen maar baat bij hebben.

Sybrand van Haersma Buna verdient respect voor de wijze waarop hij zijn tamelijk onmogelijke opdracht zonder klagen heeft uitgevoerd.'

 
In bijna elk land hebben de traditionele regeringen en de regeringspartijen in de crisis op hun falie gekregen. In Nederland gaat het anders.

Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam: 'Het valt me op dat de tweestrijd beide partijen, VVD èn PvdA, veel heeft opgeleverd. Het is een ongelooflijke uitslag. In 2012 werd nog gezegd : Nederland heeft eigenlijk geen grote partijen meer heeft, nou, nu blijkt wel dat dat dus echt niet zo is.

Het is zeker een keuze voor partijen die kiezen voor een toekomstgerichte, oplossingsgerichte aanpak. Wilders en de SP hebben altijd minderheidsstandpunten vertegenwoordigd. Uit onderzoeken blijkt ook dat Nederlanders in de basis een positieve houding ten opzichte van Europa hebben. Natuurlijk is er onvrede over de Zuid-Europese landen en over betalingen, maar isolatie spreekt nog veel minder tot de verbeelding. Voor pro-Europa aanhangers is het een mooie dag. Het Constitutionele Hof in Duitsland dat het noodfonds goedkeurt, en in Nederland winnen pro-Europese partijen. In de peilingen steeg vooral de SP wel enorm, maar dat waren geen verkiezingen.

VVD en PvdA hebben beide de tegenpartijen opgegeten. Veel PVV-stemmers kwamen van de VVD en die lopen nu weer opnieuw over. Ze hebben zich het klappen van het Catshuisberaad aangetrokken. En de PvdA, blijkt uit onderzoeken, is sowieso de partij bij uitstek waarvan mensen zich kunnen voorstellen dat ze er ooit op gaan stemmen.

Ik denk niet dat VVD en PvdA samen een coalitie gaan vormen, want dan hebben ze in de Eerste Kamer geen meerderheid. Ze zullen dus een derde partij dus gaan zoeken, en dat wordt nog knap lastig, want VVD wil niet met D66, en de PvdA zal moeite hebben met het CDA.'

 
Veel PVV-stemmers kwamen van de VVD en die lopen nu weer opnieuw over. Ze hebben zich het klappen van het Catshuisberaad aangetrokken.

Ella Vogelaar, voormalig minister Wonen, Wijken en Integratie en PvdA-prominent: 'Ik denk niet dat het een nee tegen de nee-partijen is. Het was meteen al duidelijk in de peilingen dat 40 procent van de kiezers nog zweefde. Die groep heeft de keuze voor de PvdA en de VVD gemaakt.

Of de PvdA en de VVD gaan samenwerken? Iets anders is haast niet mogelijk. Ze zijn tot elkaar veroordeeld. Het zou handiger zijn om er nog een partij bij te hebben. Ik hoop dat dat D66 wordt. Maar we moeten niet vergeten dat ons een moeilijke formatie te wachten staat. De standpunten liggen behoorlijk ver uit elkaar. De VVD heeft natuurlijk een ruk naar rechts gemaakt en de PvdA is weer terug naar haar ideologische veren gegaan en heeft een linkser profiel gekregen. De verschillen zijn behoorlijk groot en het wordt niet eenvoudig om een akkoord te sluiten. Er zullen compromissen gesloten moeten worden.

Het akkoord zal echt een aanvaardbaar profiel moeten hebben voor beide partijen. Want anders loop je het risico dat de groep kiezers die van de flanken is weggegaan weer terug naar de flanken gaat. Dat is een groot dilemma. De uitslag laat zien dat er twee heel verschillende opvattingen in Nederland heersen. De kiezer die voor de PvdA heeft gekozen, heeft dat niet gedaan om Rutte in het zadel te helpen. En andersom geldt dat natuurlijk ook.

Of het niet juist een opdracht van de kiezer is om samen te werken? Nee, dat is het onvermijdelijke van deze uitslag.'

 
De kiezer die voor de PvdA heeft gekozen, heeft dat niet gedaan om Rutte in het zadel te helpen. En andersom geldt dat natuurlijk ook.

Ingeborg Beugel, is journalist en Griekenland-deskundige: 'Of dit een goede uitslag voor Griekenland is? De nee-partijen waren sowieso tegen Europa, Griekenland zat daarbij in. Het is fijn voor Griekenland dat de flanken zo zwak zijn. Maar ik houd mijn hart vast voor Rutte. Als hij weer premier wordt, weet ik niet of Samsom de Grieken tegemoet gaat komen. Een pro-Europa coalitie wil nog niet zeggen dat we een pro-Griekenland coalitie krijgen. We moeten dus echt afwachten.

Ik heb natuurlijk ook met veel Grieken gesproken. Zij hadden al voorspeld dat de flanken zouden verliezen. De Nederlanders zijn net als de Grieken, als het erop aan komt kiezen ze toch gewoon Europa. Als Samsom toch nog wint, zou dat een versterking zijn voor het blok met de Franse president Hollande. Met Rutte zie ik het toch weer somber in voor de Grieken. Wat voor Wilders de Marokkanen in Nederland zijn, zijn voor Rutte de Grieken in Europa.'

 
De Nederlanders zijn net als de Grieken, als het erop aan komt kiezen ze toch gewoon Europa.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden