Opinie

Rondvraag: 'De troonrede was alles behalve inspirerend'

Koning Willem-Alexander heeft de troonrede uitgesproken. Was dit het verhaal waar Nederland naar snakte? Drie experts geven hun mening. 'Beatrix zag zichzelf als hoeder van de nationale moraal, Willem-Alexander kiest voor zakelijkheid.'

Koning Willem-Alexander leest, met aan zijn zijde koningin Maxima, de Troonrede voor aan leden van de Eerste en Tweede Kamer in de Ridderzaal.Beeld anp

Daniela Hooghiemstra, historica en journalist:
'Koning Willem-Alexander zat er ontspannen bij. Hij sprak zakelijk en er was weinig persoonlijks in de troonrede te ontdekken. Van Beatrix waren we gewend dat ze tussen de regels door toch haar stempel wist te drukken, al was het maar door haar woordkeus. Ze zei bijvoorbeeld dat er nog geen aanleiding was voor 'tevredenheid', of ze refereerde aan 'het opkomen voor het zwakke en waardevolle'. Die termen ademden een hoger waardensysteem. Ze zag zichzelf als kompas, als hoeder van de nationale moraal. Zo ziet Willem-Alexander zichzelf niet. Hij zegt wat het kabinet gaat doen. Hij voert zijn functie van staatshoofd uit als zakelijk vertegenwoordiger. Dat past in deze tijd en ook bij zijn nuchtere persoonlijkheid.

Nationale verbinder
Het is logisch dat hij de troonrede begon met het ongeluk met de MH17. Als hij een politieke rol heeft, dan is het die van nationale verbinder. Deze zomer hebben hij en Maxima laten zien dat ze rouwden voor het hele land. Dat is een functie die hij vervult, daarna kan hij bij wijze van spreken weer op vakantie. Niet dat Beatrix geen vakantie vierde, maar waar koning Willem-Alexander zijn koningschap als functie ziet, leken persoon en ambt bij haar meer in elkaar over te vloeien. Hij doet zijn plicht en leeft daarnaast zoveel mogelijk zijn eigen leven.

Vorig jaar was de troonrede persoonlijker van aard. De koning was net aangetreden en hij refereerde ook aan het ongeluk van Friso. Hij nam toen zelfs het woord 'ik' in de mond. Dit jaar was er geen aanleiding om het persoonlijk te maken.'

Daniela HooghiemstraBeeld YouTube

Petra Stienen, arabiste en oud-diplomate:
'Wat mij opvalt in de troonrede is dat er een duidelijke verbinding wordt gemaakt tussen buitenland en binnenland. Nederland is geen eiland. De onmacht en onveiligheid in het buitenland sijpelt ons dagelijkse leven binnen en dat maakt ons kwetsbaar. Dat vind ik welkom, een reality-check. De afgelopen tien jaar hebben we ons toch vooral achter de dijken verscholen. Het kabinet bij monde van de koning kijkt nu eindelijk eens voorbij de eigen landsgrenzen.

Of dit genoeg is? Nee. De visie van het kabinet op het buitenlandbeleid vind ik mager. De oplossing ligt niet in 100 miljoen extra voor Defensie, of een extra missie hier en daar. Penny wise, pound foolish noem je dat. De koning sprak over dat 'de haat die elders in de wereld mensen in het verderf stort, niet mag overslaan naar onze straten.' Ons eigenbelang staat dus voorop. Waar is het gedeelde belang met andere landen, ook buiten Europa? Dat vergt analyse. Die is ook nodig om de onderliggende oorzaken van haat en onveiligheid aan te pakken.

Diplomatie
Ik mis de rol van diplomatie in de troonrede. Er is de afgelopen jaren 100 miljoen op de diplomatieke dienst bezuinigd. Juist in deze tijd is echte kennis van het buitenland nodig. We hebben mensen als minister Frans Timmermans nodig die talenkennis en landenexpertise hebben. Hij liet met zijn prachtige speech over MH17 zien hoe belangrijk het is de juiste mensen op de juiste plek te hebben. Het is jammer dat hij weggaat. Ons imago in de wereld is belangrijk, dat lijkt het kabinet soms te vergeten.

In de troonrede gaat het over de bescherming van de Nederlandse rechtsstaat, maar het woord mensenrechten komt er niet één keer in voor. Mensenrechten is geen luxe voor goede tijden, maar een noodzaak in slechte tijden. Die rechten gelden ook voor terroristen. We ondermijnen de rechtsstaat door alleen mensenrechten toe te kennen aan de mensen die op ons lijken.'

Petra Stienen.Beeld anp

Harrie Verbon, hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit Tilburg:
'De troonrede was niet inspirerend, weinig internationaal gericht, en de EU was erg op de achtergrond. Ik vond het navelstaarderij, en miste de blik naar buiten.

Op economisch vlak had de koning duidelijk alleen wat kruimels te melden. Over de grote hervormingen werd nauwelijks iets gezegd.
Een ding kun je op het conto van dit kabinet schrijven en dat is de verhoging van de aow. Wat je nu ziet is dat de werkloosheid juist onder ouderen (55+) heel hoog is. Zo'n 9 procent. Onder jongeren valt het relatief mee. 4 procent. Erg vreemd dat ik nu uit de troonrede begrijp dat het kabinet zich vooral op de jongerenwerkloosheid richt. Volgens mij is er een direct verband tussen de verhoging van de AOW-leeftijd en de ouderenwerkloosheid. Dat is een heel belangrijk probleem maar daar wordt niets over gezegd. Voor bedrijven wordt het door de maatregelen van dit kabinet minder aantrekkelijk ouderen aan te nemen. Laat het kabinet daar eens naar kijken.

Geen EU
Ook opvallend dat de EU nauwelijks werd genoemd. Juist nu we Timmermans die kant opsturen, is dat vreemd. Ja, er werd gezegd dat andere landen hun begrotingsdiscipline op orde moeten krijgen. Maar we doen heel weinig om andere Europese landen te helpen. Als ze in Zuid-Europa blijven aanmodderen, krijgen wij daar ook last van. Dan kachelen wij economisch ook achteruit. Met de euro blijft het aanmodderen, kennelijk hebben wij als land geen visie hoe dat te veranderen. Misschien zijn we wel te klein en hebben we daar niets over te zeggen maar dat we zelfs geen ideeën hebben, valt me tegen.

Een klein positief punt dan. Het kabinet wil meer contacturen in het onderwijs. Ik zit zelf in het onderwijs en dat lijkt me inderdaad hard nodig.'

Koning Willem-Alexander.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden