Rondvraag

Rondvraag: 'De balans tussen privacy en veiligheid is doorgeslagen'

Is de verontwaardiging over de Amerikaanse afluisterpraktijken niet wat hypocriet? We hebben er toch zelf voor gekozen vrijheid in te leveren ten behoeve van de veiligheid?

Een medestander van Snowden.Beeld afp

Brenno de Winter, onderzoeksjournalist:
'Ik heb nooit de keuze gehad. Er is nooit iemand geweest die heeft gezegd, Brenno, wil je dat we alles opslaan wat jij doet, zodat we het later misschien verkeerd kunnen framen. Want dat is wat Snowden zegt. Volgens hem wordt alles bijgehouden om criticasters de mond te snoeren. Schrikbarend is natuurlijk de massaliteit en omvang van PRISM.'

'Of we het hadden kunnen weten? Ja, het is niet heel netjes geweest van onze leiders dat ze ons geen keuze hebben voorgelegd. De balans tussen privacy en veiligheid is doorgeslagen. We hebben ook nooit een debat gehad over de effectiviteit van de maatregelen. Het heeft de aanslagen in Boston bijvoorbeeld niet voorkomen. Ik zie weinig voordelen die aantoonbaar zijn. De Stasi hadden een vergelijkbaar systeem maar toen de muur viel, bleek hoe ineffectief het was. De Stasi hadden als een van de laatste door dat de muur was gevallen. Ik denk dat het effectiever is meer mensen in te zetten dan meer computersystemen.'

'Inmiddels doemen de contouren van een controlestaat op. Ik denk dat mensen door beginnen te krijgen dat het misgaat. Dit kan niet zo doorgaan. Als het systeem een fout maakt, kan dat je jarenlang achtervolgen. Denk alleen al aan de Russische activist Dolmatov die door een fout in het systeem ten onrechte zat opgesloten en vervolgens zelfmoord pleegde.'

'Systemen als PRISM zijn een enorm gevaar zonder controle. Nu maakt de mens nog fouten, straks de computer. We hebben hier nooit een eerlijk debat over gevoerd. Wat kunnen we nog doen als onze gegevens worden uitgeleverd aan een buitenlandse mogendheid? De politiek en het volk is nu aan zet om hier tegen in opstand te komen.'

Ot van Daalen, directeur Bits of Freedom:
'Nee, dat vind ik een ongelooflijk dom argument. Ik heb er niet voor gekozen dat de Amerikaanse overheid miljoenen mensen in de gaten houdt en dat de AIVD hier ook nog aan meedoet. Het is allemaal in het geheim ontwikkeld, niemand wist van het bestaan.'

'Of schimmigheid hoort bij het werk van inlichtingendiensten? Ik begrijp het als je een specifieke verdachte in de gaten houdt maar dit gaat over grootse systemen. Het bestaan hiervan moet bekend zijn want dit druist in tegen ons recht op privacy.'

Of het een fijn idee is dat de AIVD iemand in de gaten houdt die op Google zoekt 'hoe maak ik een bom'? Ik ken mensen die geïnteresseerd zijn in Al Qaeda maar daar geen informatie over zoeken via Google. Ik vind dat als je niet onbespied kan zoeken naar dingen die je interessant vindt, je niet in een vrij land leeft. Er is natuurlijk wel een ondergrens. Laat de inlichtingendiensten zich richten op mensen die verdacht zijn. Nu worden ook miljoenen onschuldige burgers in de gaten gehouden. Door gebruik te maken van een surveillancesysteem dat gemaakt is in de Verenigde Staten, omzeilt de AIVD de wet. We eisen dat dit nu onmiddellijk wordt gestopt en onderzocht.'

Gerrit-Jan Zwenne, hoogleraar recht en informatiemaatschappij aan de Universiteit Leiden:
'Ik heb hier nooit voor gekozen. Hypocrisie, dat klinkt als een verwijt en ik denk niet dat dat aan de orde is. Het grootste probleem met het spionageprogramma PRISM - waarvan Obama zegt dat het niet zo erg is - en andere vergelijkbare systemen is dat we er niets van wisten. In Nederland is het ook zeer onduidelijk wat de inlichtingendiensten precies doen.

'Je kunt vrijheid en veiligheid niet zo tegenover elkaar zetten. Uiteraard is er een spanningsveld tussen privacy en vrijheid enerzijds en surveillance en veiligheid anderzijds. Maar de essentie is: je kunt een rechtsstaat niet beschermen door de controle op de macht af te schaffen. Geen privacybescherming zorgt juist voor een onveiligere samenleving.

'Natuurlijk kun je als inlichtingendienst niet overal open over zijn. Je kunt niet mensen van de Hofstadgroep oppakken als je van te voren precies zegt hoe je hen in de gaten houdt. Het gaat erom dat er achteraf voldoende transparantie is. Minister Opstelten of staatssecretaris Fred Teeven zouden periodiek veel meer inzicht kunnen geven over hoe vaak er is getapt, hoeveel mensen er worden gevolgd en hoeveel onderzoeken er lopen, en wat dat allemaal heeft opgeleverd. De door de overheid verzamelde inlichtingen kunnen een ruilmiddel zijn om van de VS en andere landen informatie te verkrijgen. Die dynamiek is ongezond en in termen van rechtstatelijkheid zeer zorgelijk. Ook daarom minstens een keer per jaar een serieuze en zo volledig mogelijke briefing.'

 
Je kunt een rechtsstaat niet beschermen door de controle op de macht af te schaffen. Geen privacybescherming betekent juist een onveiligere samenleving

Corien Prins, hoogleraar recht en informatisering aan Tilburg University:
'Hypocriet vind ik wat sterk uitgedrukt maar we hebben wel bewust de keuze gemaakt privacy in te leveren voor leuke dingen (bijvoorbeeld Facebook) en veiligheid. De discussie hierover is nooit gevoerd, het is altijd heel zwart/wit. Bijvoorbeeld Obama die zegt dat 100 procent veiligheid niet samengaat met 100 procent privacy. Ik begrijp dat we iets moeten inleveren maar hoever dan wel precies? Ik ben geen tegenstander van veiligheid maar waar ligt de grens? Hoe wegen we veiligheid tegen privacy? Kijk, daar hebben we het nooit over gehad. Burgers moeten hier beter over geïnformeerd worden, de politiek zou hier een eerste stap moeten zetten.'

 
De discussie hierover is nooit gevoerd, het is altijd heel zwart/wit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden