Rondvraag

Rondvraag - 'Beatrix hield een rouwrede, Alex een troonrede'

Koning Willem-Alexander heeft zijn eerste troonrede achter de rug. Hoe heeft de koning het gedaan? Deed hij het beter dan zijn moeder? En wat viel nog meer op? Experts recenseren het staatshoofd.

Koning Willem Alexander leest de troonrede voor in de Ridderzaal op Prinsjesdag. Beeld anp

Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut en columnist van Volkskrant.nl:
'Ik vond het een wenselijke baken van voorspelbaarheid. Vooraf was de vraag: zou hij het anders doen dan zijn moeder? Het antwoord is: nee. Het enige vernieuwende was de persoonlijke noot aan de start. Beatrix deed dat niet bij haar eerste troonrede. Ze noemde Juliana wel even maar dankte haar niet zo uitgebreid. Een koning is geen politicus die zieltjes moet winnen, hij zit in een functie die hij 35 jaar moet uitvoeren. Hij moet de traditie voort zetten. In mijn ogen deed hij dat goed.'

'De tekst van de troonrede was formeel en abstract, zoals alle voorgaande jaren. Willem-Alexander sprak alleen sneller en iets slordiger. Hij slikte een paar keer wat woorden in en plaatste hier en daar een komma en een leesteken verkeerd. Voordeel van slordiger praten is dat het menselijker wordt, nadeel is dat het niet helemaal bij het symbool van een koning past. De troonrede was dit jaar meer voorgelezen dan voorgedragen.'

Roderik van Grieken Beeld de Volkskrant.
 
Voordeel van slordiger praten is dat het menselijker wordt, nadeel is dat het niet helemaal bij het symbool van een koning past
Koning Willem-Alexander. Beeld RVD, Koos Breukel

Daniela Hooghiemstra, historica en journalist:
'Wat opviel, was hoe persoonlijk hij zijn troonrede begon, dat strookte ook met de manier waarop hij de troonrede uitsprak.

Je moet je afvragen of het verstandig is; wat heeft het feit dat hij zich geïnspireerd voelt door zijn moeder, of de dood van zijn broer, met de begroting te maken? De troonrede is een puur staatsrechtelijke aangelegenheid, de situatie in zijn familie doet daarin niet ter zake. Als Rutte een toespraak houdt, neemt hij de toestand in zijn familie ook niet eerst door. De begroting en de bezuinigingen zijn serieuze kwesties, die veel mensen direct raken, dan doet het er even niet toe hoe de koning zich persoonlijk voelt. Er zit ook een gevaar in: als het privéleven op formele momenten een rol krijgt, kan het ook makkelijker tegen je gebruikt worden. Beatrix was hier terughoudender in. De paradox is dat Willem-Alexander juist altijd zo hamert op zijn privacy.'

Bij Beatrix was de troonrede een uitvoering, het was bijna zangerig hoe zij voorlas. Ze lette erg op haar intonatie. De bemoeienis van Beatrix met de troonrede was naar verluidt ook van taalkundige aard. Ze wilde het mooi kunnen zeggen. Bij Willem-Alexander leek declamatie zijn laatste zorg. Inhoud staat bij hem op de eerste plaats. Hij liet zijn betrokkenheid zien door zijn toon en zijn lichaamstaal; hij leek echt te geloven wat hij zei. Je kreeg soms bijna het gevoel dat hij de troonrede zelf geschreven had en hij straalde zo'n gedrevenheid uit, dat je haast ging denken dat hij de maatregelen ook nog zelf ging uitvoeren. Opmerkelijk was dat hij zelfs een keer het woord 'ik' gebruikte, toen hij het bezoek van hem en Maxima aan de Antillen noemde. Dat draagt ook bij aan die sfeer, dat het wel zijn eigen rede leek.'

Een belangrijk inhoudelijk punt van de troonrede was de overgang van de welvaartsstaat naar de participatiesamenleving: ik heb de indruk dat Willem-Alexander daar zelf ook wel voorstander van is. Hij is erg van het 'zelf doen'. Veel van zijn vrienden zitten ook in het zaken- of het bedrijfsleven. Maar door de persoonlijke, betrokken manier waarop hij de tekst uitsprak, kreeg je hoe dan ook de indruk dat de tekst van Rutte goed bij hem past. Dat roept wel de vraag op: wat gebeurt er nu als dit op een dag niet het geval is? Kan hij dat persoonlijke persoonlijke, gedrevene dan nog wel opbrengen?'

'Maxima zat er trouwens wat gespannen bij. Ze trok af en toe een verkrampt gezicht. Prins Claus zat daar met meer afstand. Je ziet dat Maxima zich betrokken voelt bij wat er gebeurt. Niet: ik ben een plaatje en dat is het. Nee, dit is een koppel met een missie.

Nog iets grappigs over die participatiesamenleving: dat is natuurlijk iets heel Amerikaans - dat je wordt beloond voor wat je doet. In zo'n samenleving past een koning eigenlijk helemaal niet, want die heeft zijn positie omdat hij toevallig op die plek geboren is. Die voorkeur voor het 'zelf doen' enerzijds, en zijn vaste positie anderzijds, zorgen natuurlijk voor wrijving. Ik verwacht dat die worsteling kenmerkend zal worden voor zijn koningschap.'

Daniela Hooghiemstra tijdens de inhuldiging bij de NOS. Beeld Screenshot van NOS
 
De troonrede is een puur staatsrechtelijke aangelegenheid, de situatie in zijn familie doet daarin niet ter zake
Willem-Alexander tijdens zijn eerste troonrede. Beeld ap

Jan Hoedeman, redacteur koninklijk huis van de Volkskrant:
'Ik heb de troonrede live gezien in de ridderzaal en ik ben het nu aan het terugkijken op televisie. Op televisie zie je meer fouten dan in de ridderzaal. De koning draait woorden om en ik heb inmiddels zes versprekingen geteld. Beatrix had er ook altijd zo veel hoor.'

Willem-Alexander sprak sneller dan zijn moeder maar dat heeft ook met de leeftijd en met deze tijd te maken. Zijn accent is natuurlijk ook anders en meer van deze tijd. Ik vind dat hij het redelijk goed heeft gedaan.'

Wat opviel was de emotie aan het begin, toen hij het over zijn broer Friso had. Je zag dat dat een enge alinea voor hem was. Hij stapte ook meteen over op een andere versnelling toen hij naar de echte troonrede ging, hij sprak vanaf dat moment met meer afstand.'

Maxima deed wat ze moest doen: mooi opzitten en de koning tot mentale steun zijn. Ze had ook geen jurk aan waarvan je dacht: wie is ook al weer het staatshoofd. Het was wel een mooie jurk maar ingetogen mooi. Ze trok niet alle aandacht.'

 
Ik vind dat hij het redelijk goed heeft gedaan
Beeld getty

Erwin Wijman is journalist, schrijver en taalkundige, gisteren stond hij met een opiniestuk 'Willem-Alexander ruilt morgen zijn barkruk in' in de Volkskrant:
'Ik vond dat Willem-Alexander het opmerkelijk ontspannen en redelijk opgewekt deed - in tegenspraak tot de inhoud. Hij sprak erg vlot. Taalkundigen moeten zich daar nog over buigen maar ik denk wel 1, 3 keer zo snel als zijn moeder. Waar Beatrix in haar 33 troonredes grossierde in geforceerde slot-n'en heb ik die bij haar zoon niet gehoord.'

Iets anders dat opviel: normaal gesproken kijkt Willem-Alexander chagrijnig. Hij is erg on-fotogeniek, zelfs op foto's in Elsevier komt hij niet uit de verf en kan er geen glimlachje af. Maar nu viel op dat in vergelijking met hem, anderen juist treurig keken. Opstelten spande de kroon maar ook Rutte, Dijsselbloem en Constantijn keken erg strak. Zelfs Máxima had zich voorgenomen niet te lachen, zij stelde zich erg dienstbaar op. Hierdoor stal Willem-Alexander de show, terwijl dat meestal andersom is. '

'Eigenlijk was het allemaal hetzelfde als andere jaren. De natie is niet geshockt: de koning had niet opeens een baard. Op een paar versprekingen na - hij kwam niet uit het woord stelsel - deed hij het vlot en had hij geen last van een voorleestoontje. Kort gezegd: bij Beatrix was het een rouwrede bij Alex een troonrede.'

 
Bij Beatrix was het een rouwrede bij Alex een troonrede
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima groeten het publiek vanaf het balkon van Paleis Noordeinde. Beeld anp

Justine Marcella hoofdredacteur glossy Vorsten Royale:
'Ik sluit me aan bij onze lezers die massaal hebben laten weten dat Willem-Alexander het fantastisch heeft gedaan. Ik denk dat zijn moderne taalgebruik en uitspraak meer mensen zullen verleiden ook eens inhoudelijk naar de troonrede te luisteren. Beatrix sprak zo deftig dat mensen dachten: dat snap ik toch niet. Iedereen was erg gefocust op Willem-Alexander en Maxima maar dit was de eerste keer dat Constantijn en Laurentien als reserve-koningspaar naar voren trad. Beatrix zei met haar abdicatie dat het tijd was voor een nieuwe generatie. Nou, daar stonden ze dan, vier veertigplussers en wat doen ze het goed!'

 
Beatrix sprak zo deftig dat mensen dachten: dat snap ik toch niet
Prinses Laurentien en prins Constantijn arriveren bij de Ridderzaal op Prinsjesdag. Beeld anp
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden