Rondje om de witte berg

Wie uit de Mont Blanctunnel komt, hoeft niet meteen door te jakkeren naar Toscane. Laat u verleiden tot een bergwandeling in een apocalyptisch landschap.

Met de auto op weg naar een agriturismo in Toscane of een vakantiehuis in Le Marche? Stop even bij binnenkomst in Italië, meteen na het verlaten van de Mont Blanc-tunnel. Links en rechts openen zich twee valleien, die een handzame kennismaking bieden met de schoonheid en de verschrikkingen van de berg waar u net onderdoor bent gereden.


Links de vallei Val Ferret. Hier kunt u een stukje van de Tour du Mont Blanc lopen. U loopt op een golvende bergrug van zo'n 2.000 meter hoog en kijkt nog eens 2 kilometer omhoog naar de wanden en toppen van het Mont Blancmassief, inclusief die van de Mont Maudit, de gedoemde berg, zoals de berg werd genoemd voor hij werd omgedoopt tot Mont Blanc, de Witte Berg.


Rechts de vallei Val Veny. In een middagje kunt u een van de bekendste, ruigste gletsjers van de Mont Blanc zien en ondergaan. Een apocalyptisch landschap. Grijze rotsblokken sleuren hier alles wat op hun pad komt mee naar beneden, in een trage orkaan van onverschillig geweld. Onder aan de gletsjer, een ijskoek van 20 à 30 meter hoog, druipt smeltwater in een ondoorzichtig blauwgrijs meer.


Zijn dit de tranen van de Mont Blanc, geplengd om de vele klimmers die op zijn flanken stierven? Het is voor te stellen. De voet van de Miagegletsjer is een plek die verleidt tot het leggen van onvermoede verbanden. Hier is de kop van de Mont Blanc niet meer te zien. Van schaamte weggedoken achter een van zijn schouders?


De gletsjer is makkelijk te bereiken vanuit Courmayeur, het stadje waar je na bijna 12 kilometer Mont Blanctunnel zo ongeveer tegenaan rijdt. Neem de weg naar het naastgelegen dorp Dolonne en rijd verder de vallei Veny in. Verderop draait een onverharde weg naar de gletsjer toe. Te voet is het gletsjermeer van Miage makkelijk te bereiken. Om de hoek klauter je omhoog naar de zijkant van de gletsjer. Daar ontvouwt zich een bijna onbegaanbare, grauwe vlakte van spleten en steenpunten, een stroom van ongeveer 5 kilometer rotsen die door ijsgeweld naar beneden wordt geduwd.


U rijdt vervolgens door naar Toscane, met het zachte en verfijnde landschap? Of wilt u meer zien van de wereld van de Mont Blanc en voor het eerst een bergwandeling maken? Aan de andere kant van Courmayeur is een deel van de beroemde Tour du Mont Blanc te lopen. Een van de mooiste delen zelfs en geschikt voor de beginnende bergwandelaar, een gezin met kinderen vanaf een jaar of 10 of trekkers met hoogtevrees. En is een voorzichtig begin niet passend in een tijd dat het bergtoerisme veel slachtoffers eist, of het nou op de Mount Everest is of de Mont Blanc?


Het is een vraag die op enkele uren wandelen vanaf Courmayeur is voor te leggen aan een van de legendarische bergredders van deze kant van de Alpen. In het centrum van het stadje, op 1.224 meter hoogte, wordt de weg aangegeven naar rifugio Bertone. Het is de berghut - op 1.991 meter hoogte - van Renzino Cosson (66), een kleine, pezige kerel, die zijn sporen verdiende als bergbeklimmer, gids en vooral bergredder. Het hoogteverschil is wandelend in een kleine twee uur te overbruggen.


Gaat u inderdaad naar boven, dan met complete uitrusting. Aan de voeten zitten wandelschoenen met stevige zool en in uw rugzak zit slaapgerei. En misschien gebruikt u bij de wandeling wel aluminium wandelstokken, zoals de meeste bergwandelaars bij zich hebben, inclusief de gidsen. Ook heeft u warme kleding en bescherming tegen de regen achter de hand. Want boven kan het weer in een oogwenk omslaan.


Renzino Cosson loopt om zijn herberg. Zijn blik glijdt over de bergwand omhoog, blijft even haken aan die gekke punt van de Dente del Gigante op 4.014 meter, glijdt over de brede, hooggelegen Brenvagletsjer en blijft dan rusten op de Mont Blanc.


De avond valt en de Italiaanse kant van de berg is al in schaduw gehuld. De moeilijke kant van de berg, geldt het in kringen van bergbeklimmers. Zoals de Franse kant bekendstaat als de makkelijke.


Hij legt het rustig uit: 'Er is geen moeilijke kant, er is geen makkelijke kant. Het weer is alles. Het weer maakt de makkelijkste berg moeilijk. Het gevaar, dat is er altijd. Wees altijd bang.'


Cosson was betrokken bij reddingen aan de steile wand, en ook bij het naar het naar beneden brengen van de lichamen van verongelukte alpinisten. Nu neemt hij de bezoekers mee de kelder in, om de kazen te laten zien die liggen te rijpen. Het zijn platte, ronde Fontina's, gemaakt met melk van bergkoeien op de hellingen rond de rifugio. Eens in de twintig dagen vliegt een helikopter voorraden naar de berghut. En bijna dagelijks loopt er een vleeskoerier naar boven, met 15 kilo vlees in een rugzak.


In de winter moet Cosson wel naar beneden. Met tegenzin. 'De Mont Blanc betekent alles voor me. Ik ging al jong naar boven. Alles was eenvoudig en vol van betekenis. Mijn opvoeding kreeg ik van de berginstructeurs. Zij hebben mij alles geleerd over de bergen, de lawines en het gidsen. En ook over het leven en de vriendschap. Elke keer dat ik afdaalde naar het dal, naar de mensen, was ik weer teleurgesteld.'


De mensen in Bertone moeten elkaar kunnen verdragen. De eetzaal is klein en vol, een kwestie van aanschuiven. In de slaapzaal zijn oordopjes een gewild artikel. En al vroeg vertrekken de eerste wandelaars, naar een volgende rifugio.


Loop nog even mee. We gaan naar Bonatti, de volgende herberg. En over een nachtje gaan we terug langs een makkelijke route, naar de auto en dan, wellicht, door naar Toscane. We nemen vandaag de lange route, over Mont de la Saxe.


Dit is middelgebergte, met een spectaculair uitzicht op de Grandes Jorasses, een brede, wat plompe bergkam die tot 4.208 meter hoogte reikt. Imponerend in zijn omvang en massiviteit. Tegen dezelfde wand, op bijna 4 kilometer hoogte, stierven twee jaar geleden in een zware storm twee klimmers, een gids met zijn klant. Een reddingsploeg, vertraagd door het slechte weer, vond de twee, liggend op een richel, ondergesneeuwd en doodgevroren.


Aan deze kant ligt grasland, met veel bergbloemen, ook de Stella Alpina, edelweiss. Als het aan de overkant sneeuwt, kan het hier regenen. Regent het daar, dan schijnt hier de zon. We duiken achter kleine bergen langs, de laatste is de Col d'Entre Deux Sauts. De grond is rotsiger en de bergwanden rijzen nu ook hier steil en stenig omhoog, maar de morenen zijn kleiner dan aan de overzijde. Lange watervallen kaatsen met zwaar geruis tegen hun bedding. Een beek stroomt, steeds breder, richting dal.


We volgen het water, de Torrent du Col de Malatra, en komen bij rifugio Bonatti, op 2.150 meter. Zeven uur gelopen, het terras is open. Het is een berghut van de luxe soort. Slapen kan op zaal, maar ook in een privékamer. Hier komen sterke wandelaars, met ontzag voor de berg. En met behoefte aan een goede nachtrust.


Een dag later dalen we verder af, naar de bodem van de vallei. Het gras wordt steeds sappiger. Bergmarmotten zien we niet meer, de melkkoeien met bel worden talrijker. We nemen een bus terug naar Courmayeur. De reis kan door naar Toscane. Kan. Of lopen we alsnog door, om de Mont Blanc heen, door Zwitserland en Frankrijk en weer terug naar Courmayeur? Dan zien we over een dag of tien wel of we doorrijden.


VALLE D'AOSTA

De Italiaanse vallei waardoor het hier beschreven deel van de Tour du Mont Blanc loopt, ligt in de regio Valle d'Aosta, een grotendeels bergachtig gebied met vergaande politieke en financiële autonomie.


De hoogste bergen van Valle d'Aosta overstijgen de 4.000 meter, van de Mont Blanc (Monte Bianco, 4.810 meter) en de Gran Combin (4.314) tot de Matterhorn (Cervinco, 4.476), Monte Rosa (4.634) en de Gran Paradiso (4.061).


Deels parallel aan de Tour du Mont Blanc en langs die hoge bergen loopt de bekendste wandelroute van Valle d'Aosta: Alta Via dei Giganti, aan de noordzijde van de regio. Dat pad maakt weer deel uit van de 'Grote Ronde der Reuzen' van Aosta, een ronde van 330 kilometer langs de hoogste bergen. Op dezelfde route wordt half september de uithoudingsrace Tor des Géants gelopen. De winnaar in 2012 deed er zo'n 75 uur over.


Het gebied in de uiterste noordwesthoek dankt zijn zelfstandigheid deels aan zijn onherbergzaamheid. Het gebied ging in 1861 over van Frankrijk naar Italië en kreeg in 1944 een vergaande graad van autonomie. Het Frans is een erkende tweede taal en ook het regionale dialect Arpitaans is nog steeds in zwang.


TOUR DU MONT BLANC

De Tour du Mont Blanc (TMB) is een circa 170 kilometer lange wandeling om het Mont Blancmassief, de groep bergen waarvan de hoogste berg van de Alpen deel uitmaakt. Wie de route door Italië, Zwitserland en Frankrijk wil lopen, hoeft geen bergbeklimmer te zijn. De wandeling geldt als middelzwaar met circa 800 meter hoogteverschil per dag, kent een aantal klauterpartijen, maar is vooral een wandeling langs bergwanden en gletsjers, met uitzicht op de ruigste rotspartijen.


Het lopen van de TMB neemt acht tot twaalf dagen in beslag, afhankelijk van tempo, pauzes en eventuele inkortingen. De hele route rond het bergblok van 750 vierkante kilometer is ruim voorzien van wegwijzers en het gele, ruitvormige TMB-teken. Een aantal reisorganisaties biedt de wandeling aan met reisgids.


Starten kan op elk gewenst punt.


Langs de route zijn veel mogelijkheden tot overnachting. In de traditionele berghutten (in het Italiaans rifugio's, in het Frans refuges) komen de meeste wandelaars samen. Reserveren is verstandig, maar in geval van nood dient ieder toevluchtsoord nog een aantal bedden beschikbaar te hebben.


Doorgaans wordt de TMB gelopen van begin juni tot half september, als de meeste sneeuw van de paden is verdwenen en de temperatuur aangenaam is. De meeste wandelaars lopen tegen de klok in.


Er zijn tal van websites met tips en reisverslagen van de TMB. De officiële heet Autourdumontblanc.com.


DE TOP VAN DE MONT BLANC IS IN NEDERLAND

De top van de Mont Blanc bevindt zich in Nederland, om precies te zijn in het Teylers Museum in Haarlem. De Zwitserse geoloog en natuurkundige Horace-Bénédict de Saussure bedwong de berg in 1787 en nam 'het hoogst bereikbare' stuk steen mee. De werkelijke top en daarmee de hoogte van de berg, verandert steeds. Die bestaat uit ijs, dat steeds aangroeit. Het Teylers Museum voor kunst en wetenschap kocht de steen in 1802 van de zoon van de aardwetenschapper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden