Rond de wereld in 351.500.000 gays*

Het is Gay Pride-week. Gisteren een lesbospecial. Vandaag de rest. Allereerst: hoe staat de homo ervoor, internationaal gezien?

1 WASHINGTON

Spontaan en compleet onverwacht meldde vicepresident Joe Biden dit voorjaar geen bezwaar te hebben tegen het homohuwelijk. Prompt zag president Barack Obama zich gedwongen om zijn flapuit-rechterhand te volgen en eveneens support voor gay marriage uit te spreken. Overigens blijft het homohuwelijk een zaak van de vijftig staten, niet de federale overheid in Washington. Maar Obama's steun is van groot symbolisch belang.


2 CHICAGO

Wat heeft een broodje-kip te maken met homorechten? Diverse steden willen de restaurantketen Chick-fil-A buiten de stadsgrenzen houden vanwege de opvattingen van oprichter Dan Cathy. Hij noemt het homohuwelijk 'een zonde'. In Boston verzet de burgemeester zich tegen een eerste vestiging van Chick-fil-A, een 'christelijke onderneming'. In Chicago dreigt een wethouder het bedrijf geen vergunning te geven als er geen antidiscriminatieregeling komt. Op internet wordt opgeroepen tot een boycot van de kipgerechten, terwijl conservatieve politici en sportlieden zich juist achter Chick-fil-A scharen.


3 CHARLOTTE (North Carolina)

Sommige conservatieven in de Republikeinse Partij blijven zich sterk maken voor een grondwetsartikel om 'het traditionele huwelijk te beschermen'. Maar de Democraten gaan de andere kant op. Tijdens de partijconventie, begin september in de staat North Carolina, zal het programma voor het eerst een pleidooi voor 'huwelijksgelijkheid' bevatten: een doorbaak. Saillant: Bill Clinton speelt een hoofdrol op de conventie in Charlotte, terwijl hij in 1996 een wet ondertekende waarmee het huwelijk werd omschreven als een zaak van man en vrouw.


4 SEATTLE

Jeff Bezos, de oprichter van Amazon.com, heeft 2 miljoen euro geschonken aan de campagne om het homohuwelijk legaal te houden in de staat Washington. Daar wordt in november over gestemd. Washington is een van de zes Amerikaanse staten waar homo's kunnen trouwen. Bezos volgt in het voetspoor van Nike en Microsoft, die tevens hoofdkantoren in de regio hebben; ook zij steunen gay marriage.


5 NEW YORK

De knappe, vroegtijdig grijze Anderson Cooper is al jaren geliefd onder vrouwelijke kijkers van zijn actualiteitenprogramma op CNN. Jammer voor hen: Cooper heeft laten weten dat hij homo is, zoals het gerucht al wil sinds hij bekend werd. Ook de populaire, jonge rapper Frank Ocean kwam kort geleden uit de kast. Beide mannen ontvingen complimenten. Jay-Z en Russel Simmons prezen Oceans moed. Kanye West, Drake en Lil Wayne hielden zich stil.


6 ARGENTINIË

'Man of vrouw?' Voor transgenders is het aankruisen van het juiste hokje op officiële formulieren een marteling. Zij staan immers geregistreerd als vrouw, terwijl ze zich man voelen, of andersom. Voor Argentijnse transgenders is dit probleem sinds een wetswijziging in mei verleden tijd. Het feit dat iemand zich anders voelt dan bij de geboorte is aangegeven, is nu voldoende reden om de geslachtsregistratie aan te passen. In de meeste andere landen is dit niet mogelijk, of slechts na een ingrijpende geslachtsoperatie en goedkeuring van een psycholoog. Argentinië loopt hiermee wereldwijd voorop.


7 JAMAICA

'Ik droom van een nieuw Jamaica, laten we alle homo's executeren', aldus een tekst van de Jamaicaanse dancehall-artiest Beenie Man. Het prediken van homohaat door artiesten is de normaalste zaak van de wereld in volgens LGBT-activisten het meest homofobe land van Latijns-Amerika. Human Rights Watch heeft er vorige week bij premier Portia Simpson op aangedrongen een 148 jaar oude wet aan te passen. Seks tussen mannen valt volgens die wet in dezelfde categorie als seks met dieren, beide goed voor maximaal tien jaar gevangenisstraf. Over seks tussen vrouwen zegt de wet niets, maar geweld tegen lesbiennes is wijdverspreid. Vaak worden ze door familieleden verkracht in een poging hen te 'genezen' van hun geaardheid.


8 CHILI

'Daniels dood is niet voor niets geweest', aldus de Chileense president Sebastian Piñera, tijdens het tekenen van een nieuwe wet drie weken geleden. De 24-jarige Daniel Zamudio werd in maart dit jaar doodgeslagen. De daders hadden hakenkruisen in de huid van de jonge homo gekerfd en zijn lichaam in een park achtergelaten. Zamudio's dood schokte het land diep en leidde tot het aannemen van een antidiscriminatiewet die al zeven jaar op de plank lag. Discrimineren is nu strafbaar in Chili. Protestantse en katholieke kerken hebben zich verzet tegen de nieuwe wet, omdat ze vrezen dat het de eerste stap is op weg naar de acceptatie van het homohuwelijk.


9 PERU

Miss Peru heeft enkele weken geleden een behoorlijke rel veroorzaakt. 'God zal niet toestaan dat ik een homo als zoon krijg', aldus de tot Miss 2013 gekroonde Cindy Mejía in een Peruaanse krant. 'Jongens worden homo als een vaderfiguur afwezig is, of doordat ze verkracht zijn, of door een te intieme band met hun moeder en zussen.' Na woedende reacties vanuit de Peruaanse homorechtenbeweging bood de miss haar excuses aan. 'Ik weet niet zoveel af van dit onderwerp', zo verklaarde ze haar uitspraken. 'Het was niet mijn bedoeling mensen te kwetsen.'


10 MEXICO

In Juchitan, een kleine stad in het zuiden van Mexico, wonen mannen, vrouwen en muxhes (spreek uit moesjes). Die laatsten zijn personen die het lichaam van een man hebben, maar zich man noch vrouw voelen. Muxhes zijn geen transseksuelen en hebben niet de wens een geslachtsverandering te ondergaan. Ze zien zichzelf als een aparte gendercategorie en ook de rest van de gemeenschap beschouwt hen als zodanig. Families in Juchitan zijn er vaak trots op een muxhe binnen de gelederen te hebben. De traditie stamt uit de precolumbiaanse tijd.


11 OEKRAÏNE

De toenemende emancipatie van homo's in het Westen is 'geen evolutie, maar degeneratie'. Dat beweert Pavlo Ungarian, parlementslid in Oekraïne. Samen met vijf collega's van diverse partijen, waaronder die van president Viktor Janoekovitsj, heeft hij deze maand een wetsvoorstel ingediend dat het propageren van homoseksualiteit strafbaar stelt. Homofilms en -tv-programma's en de Gay Pride kunnen dan boetes opgelegd krijgen, overtreders gaan dan voor maximaal vijf jaar de gevangenis in. In mei werd de Gay Pride in Kiev al afgelast. De organisatie vreesde geweld, nadat twee homorechtenactivisten waren afgeranseld. Wanneer er over de wet wordt gestemd, is nog niet bekend.


12 Schotland

Toen de Britse premier Cameron vorige week aankondigde dat hij het homohuwelijk wil invoeren in Engeland (en daarmee als een Henry VIII de kerk provoceert), reageerde Schotland de volgende ochtend ongeveer zo: wij ook, en wij kunnen het beter. Begin 2015 hoopt Edinburgh de eerste twee mannen of vrouwen het trouwboekje te kunnen overhandigen, als eerste land in het Verenigd Koninkrijk. Het wetsvoorstel heeft een meerderheid in het parlement. 'Wij zijn toegewijd aan een Schotland dat eerlijk en gelijk is', zei de eerste minister.


13 Italië

Homokoppels en lesbische stelletjes in Italië hebben het geduld niet meer om te wachten op de wet die hun toestaat te trouwen. Een van de grootste magazines van het land, l'Espresso, schreef vorige week hoe de regels worden omzeild. Steeds meer homogeliefden trouwen voor het papiertje in het buitenland, en doen de ceremonie over in Italië. De huwelijkse scène wordt geheel geïmiteerd, maar de tricolorevlag hangt niet aan de muur. Ambtenaren doen er vrolijk aan mee, trouwen tien Stefano's & Marco's per dag - en geven hiermee het woord 'weigerambtenaar' een geheel nieuwe dimensie.


14 Bulgarije

De Gay Pride in Sofia, 30 juni, had een verhitte aanloop. Een geestelijke van de Bulgaarse Orthodoxe Kerk had de christelijke gemeenschap opgeroepen er alles aan te doen om de optocht te saboteren. 'Het gooien van stenen is een geschikte manier', schreef hij in een Bulgaarse krant. Ambassadeurs van elf landen, waaronder Nederland en de Verenigde Staten, publiceerden vervolgens een statement ter ondersteuning van de parade. Uiteindelijk verliep de middag zonder incidenten. Tweeduizend mensen liepen in de optocht, veilig dankzij honderden politieagenten.


15 Servië

Servië lijkt een roze enclave te zijn in grimmig antihomo-Oost-Europa. Volgens waarnemers wordt het land steeds toleranter jegens de andersgeaarden. Vorig jaar was de film De Parade, over een homosekuele dierenarts die de Gay Pride in Belgrado wil beveiligen, een onverwacht grote hit. The New York Times schrijft bovendien dat Belgrado wereldwijd vele transgenders aantrekt voor een geslachtsveranderende operatie. De kosten zijn laag, de wachtlijsten kort en de expertise is zeer groot. De zoon van Cher, transgender Chaz Bono, zei in een interview dat hij zich ook in Belgrado wil laten opereren. Een activist verklaarde overigens luchtig tegenover de NYT dat de openheid te danken is aan de Bosnische oorlog: 'Als de bommen uit de lucht vallen en de mensen in oorlog zijn, heb je wel wat anders om je druk over te maken dan seksuele identiteit.'


16 Zuid-Afrika

Met het einde van de apartheid, in 1994, kreeg Zuid-Afrika een van de meest liberale grondwetten ter wereld. Daarin worden de gelijke rechten van homoseksuelen erkend. Ook homohuwelijken en adoptie van kinderen door homoseksuele paren zijn er legaal. Constitutioneel is er dus geen vuiltje aan de lucht. In de dagelijkse praktijk echter hebben Zuid-Afrikaanse homo's en lesbiennes het minder gemakkelijk dan de grondwet belooft. Dat president Jacob Zuma met meerdere vrouwen is getrouwd, lijkt soms makkelijker geaccepteerd dan bijvoorbeeld een vrouw die openlijk haar liefde voor een andere vrouw belijdt. Toch is er enorme vooruitgang geboekt.


17 Oeganda

Lange tijd gold: Afrika kent geen homoseksuele mannen of lesbische vrouwen. De 'Afrikaanse cultuur' sloot het eenvoudig uit. Een discussie over rechten van homo's en lesbiennes was dan ook geheel overbodig, zo vonden de mannelijke leiders in het continent. Pas grofweg in de afgelopen tien jaar is, soms schoorvoetend, erkend dat Afrikanen gewoon mensen zijn; in alle, ook seksuele diversiteit. Toch is het pleit nog lang niet beslecht. Oeganda bijvoorbeeld blinkt bepaald niet uit als het gaat om de rechten van de LGBT. Net als in 37 andere Afrikaanse landen is homoseksualiteit er bij wet verboden. In het parlement zijn nog steeds politici te vinden die menen dat de wet aanscherping nodig heeft en dat voor sommige 'homoseksuele daden' zelfs de doodstraf dient te worden ingevoerd. President Yoweri Museveni wil daarvan niet weten - evenmin als westerse donoren die Oeganda onder druk hebben gezet. Maar strijders voor homorechten worden vaak bedreigd.


18 Kenia

Ook in de nieuwe, in augustus 2010 aangenomen grondwet van Kenia, een behoorlijk liberaal document, wordt niet gesproken over gelijke rechten voor homoseksuelen. Maar het maatschappelijk debat wordt in steeds meer vrijheid gevoerd, zeker in de hoofdstad Nairobi. En steeds meer Kenianen geven daarbij aan dat homoseksuelen 'nu eenmaal ook bestaan' en dat de staat zich, zoals een minister het ooit uitdrukte, niet dient te bemoeien met wat zich afspeelt 'achter de slaapkamerdeuren'. Gevolg is dat homo's en lesbiennes steeds openlijker voor hun seksuele geaardheid uitkomen.


19 Malawi

Met Joyce Banda, die het presidentschap overnam toen in april haar mannelijke voorganger plotseling stierf, kreeg Afrika zijn tweede vrouwelijke president. In 2010 kregen twee mannen uit Malawi een fikse celstraf, nadat zij aangekondigd hadden met elkaar te zullen 'trouwen'. In mei dit jaar verklaarde Joyce Banda, tot veler verrassing, dat zij het verbod op 'onfatsoenlijke praktijken en onnatuurlijke daden', op homoseksualiteit met andere woorden, wilde opheffen. Onduidelijk is of zij dit vooral zei om weer in het gevlij te komen bij westerse donoren. De discussie loopt nog.


20 China

Tongzhi, noemen Chinese homo's en lesbo's zich, een geuzennaam afgeleid van het woord voor kameraad. De vrijheid om voor je seksuele geaardheid uit te komen, is de afgelopen jaren flink gegroeid, vooral in China's miljoenensteden. Daar worden gay bars meestal gedoogd, mits het maar niet te openlijk wordt. Plannen voor een gay parade in Shanghai en Peking verdwenen zo in de koelkast: de autoriteiten willen er nog niet van weten. Wettelijk gezien is er sprake van een schemerzone. Homoseksualiteit werd door het ministerie van Volksgezondheid in 2001 van de lijst van geestesziekten geschrapt, nadat het in 1997 niet langer strafbaar was verklaard. Wettelijke bepalingen die discriminatie verbieden bestaan echter nog niet.


21 Taiwan

In Taiwan zijn regels die overheidsdiscriminatie moeten tegengaan. De Taiwanezen zijn er trots op dat ze bekend staan als een van de meest liberale landen in Azië. In de hoofdstad Taipei wordt al jaren een gay parade gehouden, die vorig jaar meer dan dertigduizend belangstellenden trok. In veel gezinnen bestaat niettemin nog een taboe. Op de Taiwanese tv zijn series te zien waarin homo's en lesbo's een rol spelen. Ook films zijn er open over. Zo viel Spider Lilies, een lesbische rolprent van Zero Chou, op het filmfestival van Berlijn in de prijzen. En Brokeback Mountain was van een Taiwanese regisseur, Ang Lee.


22 MALEISIË

Als het niet toevallig ramadan is merk je aan niets dat Kuala Lumpur de hoofdstad is van het meest islamitische land van Zuidoost-Azië: Maleisië. 'Ladyboys' flaneren openlijk over straat en bevolken cafés en disco's. De oudste homobar, de Blue Boy Bar, bestaat al meer dan twintig jaar. Homo's kunnen hun gang gaan, zou je zeggen. Toch zijn zij niet helemaal vrij. Zodra zij zich openlijk organiseren, of weblogs beginnen, komen zij in de problemen. Maleisië kent nog steeds een wet die 'sodomie' verbiedt op straffe van een forse gevangenisstraf. Die wet wordt nooit toegepast. Op één uitzondering na: oppositieleider Anwar Ibrahim is tot twee keer toe aangeklaagd wegens sodomie, en een keer veroordeeld.


* Tenminste: als de schattingen kloppen dat er nu 7,03 miljard mensen op aarde wonen en 5 procent van de mensen gay is (reeds bij geboorte).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden