Rona had bijna filmische kijk op de wereld

Rona, gevlucht uit Hongarije, legde met Sem Presser en Eva Besnyö de gewone man in het Nederland van na de oorlog vast.

Op de filmset van Bert Haanstra's Fanfare (1958).Beeld Jutka Rona/MAI

Het blijft vreemd hoe de dood een oeuvre nieuw leven kan inblazen. Op 5 maart overleed fotograaf Jutka Rona en ik moest in mijn geheugen graven naar haar foto's. Haar werk was ondergesneeuwd geraakt door dat van duizenden anderen en pas toen ik op onderzoek uitging, bleek hoe onterecht dat was. Natuurlijk: Jutka Rona. De vrouw die in 1936 op 2-jarige leeftijd vanuit verstikkend Hongarije met haar ouders naar Nederland kwam en de fotografie ontdekte ('zoiets als ademhalen').

Aandacht voor de gewone man

Samen met Ed van der Elsken deed ze in 1954 examen voor de Fotovakschool in Den Haag, waarna ze zich, net als tijdgenoten Sem Presser en Eva Besnyö, toelegde op wat bekendstaat als de 'sociale fotografie', met aandacht voor de gewone man en de wederopbouw van Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Maar wie haar foto's uit die tijd goed bekijkt, ziet dat Rona toen al een heel eigen, bijna filmische en fijn humoristische kijk op de wereld had. Twee mannen in de schaarsverlichte Nes, het lijkt de set van een Amerikaanse film noir, terwijl de scène met een dikke, vooroverbuigende toerist in Madurodam juist weer aan de films van de Franse komiek Jacques Tati doet denken. Niet toevallig werd Rona een veelgevraagd filmfotograaf, onder andere voor Bert Haanstra's Fanfare.

Als fotojournalist reisde ze naar Iran, Libanon en Suriname. In 2000 maakte ze het boek Een denkbeeldig leven, waarin ze zich afvroeg hoe haar leven geweest zou zijn wanneer ze in Hongarije gebleven was. Nu met haar dood haar leven in foto's nog eens de revue passeert, blijkt hoe sterk vooral haar portretten zijn. Het lijkt of mensen haar dwars door de Leica heen aankeken, of ze niet de fotograaf maar de mens zagen. Het mooiste voorbeeld? Een guitige Dries van Agt op een receptie in 1979: hoe het lijkt alsof niet zíj zijn blik zocht, maar hij de hare, net zo lang tot ze de foto nam. Onvergetelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden