Ron Meyer: 'Wie met de rug naar onze samenleving staat, heeft een probleem met de SP'

SP-voorzitter over actievoeren en besturen, zijn verkiezing en Nederlandse waarden

Ron Meyer wil door als voorzitter van de Socialistische Partij. In januari is hij de enige kandidaat. Over Jan Marijnissen, de interne strijd en zijn koers. 'Niet in een neoliberaal kabinet willen, dat is juist wel je verantwoordelijkheid nemen.'

'Wij nemen verantwoordelijkheid door juist niet deel te nemen aan dit neoliberale kabinet' Beeld Sanne De Wilde / de Volkskrant

Ron Meyer steekt zijn hoofd om een hek dat bedekt is met zwart plastic. 'Kijk, dit was de ingang.' Het zeil verbergt een trap die afdaalt en op een muur stuit. Vroeger was dit een voetgangerstunnel onder het spoor van station Heerlen. De tunnel verbond de arbeiderswijken aan de noordkant met het centrum aan de zuidkant en bood jarenlang permanente beschutting aan junks.

Meyer ging als jongen van 13 dagelijks van noord naar zuid en terug, om naar school te gaan of te voetballen. 'De heroïnehoertjes die er 's ochtends stonden, stonden er aan het eind van de middag nog. En na een potje voetbal in de avond stonden ze er nog steeds. Iedereen kon zien dat ze doodziek waren.' Daar begon zijn 'politisering'. Op zijn 21ste werd hij lid van de SP.

Dinsdag is Ron Meyer twee jaar partijvoorzitter. In die periode verloor hij als campagneleider een zetel bij de Tweede Kamerverkiezingen, ging de SP weer niet regeren en kreeg hij continu kritiek uit een deel van de partij op zijn klassieke activistische koers. Maar hij slaagde erin de geplaagde partij bijeen te houden, hij zette een stap naar meer partijdemocratie en hij verrichtte achterstallig onderhoud in de organisatie.

Geleidelijke bewustwording

Van tevoren stond vast dat de klus zwaar zou worden. Hij volgde de man op die 27 jaar aan het roer stond, een SP-pionier die als tiener in de jaren zestig al langs de deuren ging om de fabrieksarbeiders aan te sporen tot actie. Die beginjaren van de SP staan beschreven in Het geheim van Oss, een boek dat Meyer heeft stukgelezen. Zijn eigen politieke bewustwording verliep geleidelijker, het activisme kwam later. Al kent ook Heerlen een SP-geheim. Wie Meyer wil begrijpen, begint in die stad.

Hij groeide op in een 'jarentachtig-, dertien-in-een-dozijn-, socialehuurwoningenwijk'. Zijn vader was monteur van koelinstallaties, zijn moeder werkte in de thuiszorg. 'Een echt arbeidersgezin.' Zijn ouders stemden links, maar waren niet politiek actief. Felle politieke discussies werden er thuis niet gevoerd. Zijn grote passie was voetbal.

Een tijd speelde hij bij de jeugd van Roda en droomde hij ervan prof te worden. 'Destijds was ik zeker zo goed als die andere jongens, totdat ik hun ontwikkeling niet meer kon bijhouden.' Heerlen stond te boek als heroïnehoofdstad. Het advies dat alle ouders hun kinderen gaven: kijk uit voor de spuit. 'Ik wist dat ik moest oppassen als de bal in de struiken kwam.'

Ron Meyer loopt met zijn moeder mee tijdens de demonstratie 'Red de zorg' in 2015. Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Kleur in grauwe wijken

De stad was op weg naar de bodem toen Meyer er werd geboren in 1981. Wat twee decennia eerder een van de rijkste steden van het land was, gleed af naar doffe ellende nadat begin jaren zeventig de mijnen waren gesloten. Het werk verdween, de komst van een Navo-basis bracht heroïneverslaafde Vietnamveteranen naar de stad. De drug deed het ook goed onder de berooide Heerlenaren.

Veertig jaar later brengen muurschilderingen kleur in grauwe wijken. Op een blinde muur prijkt een ode van 10 meter hoog aan de mijnwerkers. Rond het station verrijst het Maankwartier van kunstenaar Michel Huisman, warme nieuwbouw die noord en zuid verbindt. Als grootste partij in de raad had de SP, waarvan Meyer sinds 2006 fractievoorzitter is, een belangrijke rol in het project. Op een binnenplaats doen de witte appartementen met balkonnetjes haast mediterraans aan. 'Wie hier staat, kan nauwelijks geloven dat dit Heerlen is.'

Nog even en ook de trap naar de junkentunnel wordt gesloopt.

Verkiezing

Utrecht, 28 november 2015. Meyer is inmiddels een gevierd vakbondsman. Sinds 2005 werkt hij bij FNV en boekt hij successen voor schoonmakers en jongvolwassenen. Vanavond betreedt hij het podium in evenementencentrum De Fabrique. Zijn partijgenoten scanderen: 'Actie! Actie! Actie!'

59 procent van het SP-congres heeft hem gekozen, de rest had liever Kamerlid Sharon Gesthuizen in zijn plaats gezien. Meyer bedankt zijn tegenstander voor een spannende strijd. 'We hebben de afgelopen maanden een marathon gelopen. Het is gelukkig geen mud race geworden.'

Maar het was wel modderig geworden. Gesthuizen profileerde zich tegenover activist Meyer als de vernieuwer - voor meer partijdemocratie en een bredere koers. Het was een oneerlijke strijd, had ze gezegd. Het bestuur zou hem helpen en haar dwarsbomen. Flauwekul, zegt Meyer nu.

Meyer en Sharon Gesthuizen in 2015, als kandidaat-partijvoorzitters. Beeld Margot de Heide / SP

Wanneer kwam bij u voor het eerst de gedachte op om partijvoorzitter te worden?

'In de zomer van 2015 werd ik door een groep jonge mensen benaderd met de vraag: vind jij ook dat een jong iemand voorzitter moet worden? Het waren generatiegenoten, onder anderen Peter Kwint en Manja Smits (Kamerlid en oud-Kamerlid, red.). 'Ja', zei ik, 'goed idee.' Ik dacht op dat moment absoluut niet aan mezelf. Zij dus wel. Ik heb ze voor gek verklaard. Het heeft enige tijd geduurd voordat het idee bij mij landde.'

Gesthuizen schrijft in haar memoires: 'Er was al maanden, zo niet jaren sprake van dat hij het stokje van Jan zou gaan overnemen.'

'Of andere mensen daar al jaren over dachten, dat weet ik niet. Daar ga ik niet over.'

Wanneer kreeg u het fiat van Marijnissen?

'Ik heb nooit een fiat van Jan gehad en ook nooit gehoeven.'

Voor u zich kandideerde heeft u er nooit met hem over gesproken?

'Nee.'

Ook niet later, als kandidaat?

'Nee, zeker niet. Ik zal hem ongetwijfeld nog weleens gezien hebben, maar ik had geen behoefte aan zijn instemming. Ik had zelfstandig die keuze gemaakt.'

Beeld Sanne De Wilde / de Volkskrant

Heeft de hevigheid van die campagne u verbaasd, de verdeeldheid in de partij?

'Na 27 jaar Jan Marijnissen kwam die positie weer vacant. Dan weet je dat er strijd kan komen. Dit was het moment voor mensen die een bepaalde kant op wilden met de partij om hun kans te grijpen. Dat is ook goed. Alle mogelijke richtingen en opvattingen moeten tot uiting komen in de SP. Dat hoort bij de verdere volwassenwording van de partij.'

Begreep u Gesthuizens koers?

'Die was klip en klaar. Ik was het er alleen niet mee eens. Zij maakte vernieuwing van de partijdemocratie tot inzet van die verkiezing. Maar die keuze is niet eenzijdig aan de partijvoorzitter, vond ik. Een voorbeeld van een meer ideologisch verschil: een tijd geleden gaf Sharon een interview aan een VNO-NCW-blad. Ze kreeg de zwart-witkeuze tussen markt en overheid. Ze koos voor markt. Dat is een verschil met de klassieke SP-lijn waar ik voor sta, en waar de partij de afgelopen jaren in meerderheid keer op keer voor heeft gekozen; zij wilde een iets liberalere route in.'

Gesthuizen moest opboksen tegen een vijandig partijbestuur, zegt ze. Bent u geholpen?

'Ik denk eerder dat het mij niet geholpen heeft dat de partijtop mij toen omarmde.'

Maar haar ook niet.

'Nou, als je jezelf kunt neerzetten als de grote underdog die vecht tegen de almacht van Jan Marijnissen en zijn protegé - wat allemaal flauwekul is - ja, dan zijn sommige mensen daar gevoelig voor. Dat heeft ze slim gedaan. Wat dat betreft niets dan lof voor Sharons intelligentie en strategisch vermogen.'

Kende u Marijnissen goed voordat u hem opvolgde?

'In de eerste plaats was hij de man die mij inspireerde om SP'er te worden. Later ben ik hem in de partij tegengekomen, maar dat was sporadisch. Nu spreek ik hem eens in de twee, drie maanden. Dan spreken we zomaar drie of vier uur. Nee, ik zit daar niet met een notitieblokje bij om uit te voeren wat hij heeft gezegd. Ik haal het door mijn zeef en behoud wat ik goed vind.'

Utrecht, 2015. Jan Marijnissen feliciteert zijn net gekozen opvolger. Beeld Dirk Hol / Novum

Wat voor partij erfde u?

'Een partij waarin net hevige strijd was gevoerd. Die campagne had karresporen achtergelaten. Ook een partij die veel op orde had, met veel lopende acties, maar ik vond het niet genoeg. Ik denk dat ik beter kan organiseren dan Jan. Hij kan haarscherp analyseren. Ik kan organiseren naar de maatstaven van deze tijd. Daar hebben we de afgelopen twee jaar de fundamenten voor gelegd: met het Nationaal Zorgfonds, door een miljoen mensen te spreken in de buurten, door op 135 plekken lokale acties op te zetten. En met een Kamerfractie met bravoure. Maar we zijn er nog lang niet, we hebben nog minstens vijf jaar nodig.'

Heeft u na de voorzittersstrijd afdelingen opgezocht die voor Gesthuizen hadden gestemd?

'Ja, en daar merkte ik dat de gelederen zich redelijk snel sloten. We hebben gesproken over onderwerpen die mensen anders wilden: de partijdemocratie en de afdrachtregeling. In beide gevallen is er, na brede discussie in de partij, verandering gekomen. Komend congres, in januari, kunnen de leden in hun afdeling stemmen op bestuurskandidaten - in plaats van via afgevaardigden.'

De gelederen sloten zich? De onvrede woekert voort. Afdelingen keren zich af van de partij. Oud-Kamerleden blijven zich roeren. Ze vinden de koers te actiegericht en niet breed genoeg.

'Die mensen moeten zich uitspreken bij onze partijraden en congressen. Bij al die bijeenkomsten in de afgelopen twee jaar heb ik er weinig van gemerkt. Ja, er zijn discussies over de richting. Daar ben ik trots op, dat houdt de club scherp. Maar verschillen die niet te overbruggen zijn, zie ik niet. Er zijn enkelen die zich niet meer thuis voelen bij de SP. Heel veel mensen zeggen: ik herken in deze club weer de partij waar ik ooit verliefd op werd. Nogmaals, kritiek is goed. Kritiek beschouw ik als gratis advies.'

Oud-Kamerlid Bashir gaf u in een kranteninterview gratis advies. U deed het af als 'een grijsgedraaide plaat'.

'Bashir mag alles tegen mij zeggen op partijbijeenkomsten, maar doe het wel daar. Wees er niet telkens als de kippen bij wanneer de partij negatief in het nieuws is om de media op te zoeken, daar kan ik niks mee.'

'Bashir mag alles tegen mij zeggen op partijbijeenkomsten, maar doe het wel daar.' Beeld anp

Wat vond u van zijn kritiek?

'Hij beweerde dat we alleen actievoeren en niet openstaan voor besturen. Dat is een valse tegenstelling. Die twee gaan bij ons hand in hand. Wij kunnen nooit succesvol besturen zonder dat we direct verbinding houden met mensen in de buurten en op de werkvloer.'

Wie zich bij de partijraad (de vergadering van afdelingsvoorzitters) kritisch uitlaat over de koers, moet van goeden huize komen. Steevast staat er een handvol mensen op om die inbreng af te schieten.

'Sorry, maar dat is gewoon democratie. Het is naïef te denken dat je geen discussie krijgt als je iets zegt. Iedereen kan zich uitspreken in de SP. Als wij zo gesloten en ondemocratisch zouden zijn, hoe kan het dan dat je in alle afdelingen mag stemmen en discussiëren? Hier in Heerlen hoef je maar naar het SP-huis te komen en je kan meedoen met de discussie. Dat is het enige wat we van je willen, dat je uit je luie stoel komt en meedoet.

'Sharon is toch het beste voorbeeld? Ze ging de strijd aan en kreeg 41 procent van de stemmen! Toch blijft het verhaal: je kunt bij de SP geen discussie voeren. Ja, dat snap ik gewoon niet. Ik ben daar wel een beetje klaar mee. Als je de discussie niet aandurft, zeg ik: democratie is niet voor watjes.'

De nacht van 15 op 16 maart 2017.
Lijsttrekker Emile Roemer wordt met luid applaus ontvangen door zijn achterban. De SP heeft een zetel verloren en heeft niet geprofiteerd van de ineenstorting van linkse concurrent PvdA.

Jesse Klavers GroenLinks is langszij gekomen met eveneens 14 zetels. Als Roemer zijn speech begint, verschijnt Meyer in de entourage achter hem. Zijn gezicht oogt vermoeid, niet in staat tot een uitbundige lach.

Roemer: 'Had ik gehoopt op meer? Ja! Maar ben ik trots op ons? Ja!'

Emile Roemer geeft een speech na de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld anp

Dat was geen leuke avond.

'Nee, zeker niet. Je wil de tijdgeest een zetje geven. Dat is op dat moment niet gelukt.'

Wat ging er mis? De PvdA verloor 29 zetels, die lagen voor het oprapen.

'Wij stonden in december nog op 9 in de peilingen. Mensen hadden anoniem in de krant over Roemer geklaagd. Eerder hadden we de discussie Gesthuizen versus Meyer. Dat zijn dingen die niet helpen in verkiezingstijd.

'Tegelijkertijd merk ik dat de sympathie voor de SP groot is. Heel veel mensen delen onze zorgen over de afbrokkelende publieke sector, de marktwerking in de zorg, de groeiende ongelijkheid. Maar het leidde in veel gevallen nog niet tot een stem op ons.'

Na de teleurstellende verkiezingen van 2012 zei Roemer precies dat: de sympathie voor de SP was nog nooit zo groot.

'Klopt, we zijn op dat vlak nog niet opgeschoten ten opzichte van toen. Het is een project van de lange adem, van honderdduizenden mensen op de been brengen. Dan volgt uiteindelijk de electorale stuwing. Met vormdingetjes, debattrucjes kun je een paar zetels winnen of verliezen, maar het begint bij wat je in de jaren daarvoor hebt opgebouwd. Kijk naar Klaver, hij kreeg als new kid on the block tien keer zo veel media-aandacht als wij en haalde uiteindelijk evenveel zetels. Wij hebben de steun onder de mensen behouden dankzij Emile als betrouwbaarste politicus van het Binnenhof en door onze aanwezigheid in de buurten.'

De zolder van het SP-huis in Heerlen waar het gesprek plaatsvindt, hangt vol met partijparafernalia. Een levensgrote kartonnen Roemer kijkt glimlachend mee.

'Een punt dat ik hier graag wil maken: ik vind dat in journalistieke kringen geringschattend over Emile wordt gedaan. Hij is de betrouwbaarste leider in Den Haag en hij heeft onze partij de lokale en provinciale besturen in gestuwd. Het was Emile die erop aandrong dat we op al die plekken moesten meedoen in de coalities. Dat doen we inmiddels in meer dan veertig gemeenten en de helft van de provincies. Hij verdient alle credits en lof.'

Roemer is betrouwbaar, maar Pechtold en Asscher zijn gehaaidere debaters.

'Mensen mogen dat zeggen, maar daar ben ik het niet mee eens. En buiten de Kamer is hij hopeloos populair onder gewone mensen. Ook onder mbo'ers, kom daar maar eens aan met Pechtold.'

Is Roemer de volgende keer weer lijsttrekker?

'Het zou totaal onzinnig zijn als ik dat nu zou bepalen, dat kan ik helemaal niet in mijn eentje. Maar ik zeg niet voor niets dat ik trots ben op de man en dat ik tegen hem opkijk.'

Hoe kwam de SP in de campagne tot de keuze om de VVD uit te sluiten als coalitiepartner?

'Die keuze maak je wanneer een partij kiest voor een fundamenteel andere koers en idealen. Dat was zo voor de verkiezingen en is ook daarna gebleken. De VVD is de partij van de markt, van de Paradise Papers, van het afschaffen van de dividendbelasting. Meer individualisme, ikke ikke ikke. In Heerlen werken wij samen met de VVD en kiest die partij ook voor het behoud van de thuiszorg. Landelijk zie ik geen enkel sprankje hoop op verandering. Wij hebben ingeschat: daar kun je niet mee samenwerken, daar moet je van tevoren duidelijk over zijn.

'Er zijn mensen in de partij die zeggen: je moet de VVD principieel en permanent uitsluiten. Dat vind ik niet. Een partij uitsluiten gebeurt altijd op dat moment. Toen was het de juiste beslissing. Maar het is nooit een principiële keuze voor de eeuwigheid. Dat is echt onzin.

'Pechtold maakt een bizar kunstmatig onderscheid tussen verantwoordelijkheid en idealen. Wij nemen verantwoordelijkheid door juist niet deel te nemen aan dit neoliberale kabinet.' Beeld Sanne De Wilde / de Volkskrant

'Ja, de afweging was ook strategisch. Jesse Klaver sprak plots een soort SP-taal die we van GroenLinks nog niet kenden. Daar ben ik blij mee, maar het gevaar was dat die jonge frisse gast met dat linkse verhaal na de verkiezingen wel gewoon met rechtse partijen in zee zou gaan. Door onze keuze duidelijk te maken hoopten we de PvdA en GroenLinks ook kleur te laten bekennen en de goeie kant op te trekken.

'Die beslissing heeft onze positie volstrekt helder gemaakt. Pechtold zegt: de linkse partijen willen geen verantwoordelijkheid nemen. Hij maakt een bizar kunstmatig onderscheid tussen verantwoordelijkheid en idealen. Wij nemen verantwoordelijkheid door juist niet deel te nemen aan dit neoliberale kabinet.'

Heeft u weleens getwijfeld over die beslissing?

'Ik heb weleens gedacht: hadden we in een gat kunnen springen? Hadden wij net als Klaver aan tafel kunnen gaan? Achteraf bezien was het de juiste afweging. Klaver kwam erachter, zo zei hij letterlijk, dat het in deze constellatie niet mogelijk is. En wij zijn linkser dan GroenLinks, hè?'

Voetbaltrainer Ron Jans, Marktplaats-baas Bob Crébas, essayist Bas Heijne, burgemeester Annemarie Penn van Maastricht, historicus Geert Mak, televisiemaker Sinan Can: het is een greep uit de honderd 'maatschappelijk leiders' met wie Meyer de afgelopen tijd sprak over gemeenschapszin. Ze moesten affiniteit hebben met het onderwerp, maar geen SP'ers zijn. Een soortgelijke exercitie voerde Marijnissen begin vorig decennium uit. Origineel of niet, Meyer koestert de uitkomsten. Wat blijkt: de opvattingen van de 'intelligentsia' verschillen niet zoveel van die van de gewone man. 'Ze delen een afkeer van het doorgeslagen individualisme.'

Wat hem ook opviel: de gemeenschapszin die hij aantrof stond haaks op de versie van CDA-leider Sybrand Buma.

'Ik ben niet tegen meer historische kennis over het Wilhelmus of de Nachtwacht, maar zeg niet dat dat de antwoorden op de grote vragen van deze tijd zijn. Wikkel jezelf in een vlag en alles lost zich vanzelf op. Het CDA heeft de afgelopen veertig jaar steevast de verzorgingsstaat en de georganiseerde solidariteit ondermijnd. Lubbers' beste vriendin heette Margaret Thatcher. En dan klagen over het afbrokkelen van gemeenschapszin? Zo hypocriet.

'Buma wijst naar de waarden van de Franse revolutie - vrijheid, gelijkheid en broederschap - en zegt dat vrijheid is doorgeslagen ten koste van gemeenschap. Hij heeft die waarden niet begrepen, ze kunnen niet zonder elkaar.'

'We hebben allemaal onze identiteiten, sociaal, cultureel, religieus, maar er is ook een gedeelde menselijkheid die verschillen overstijgt.' Beeld Sanne De Wilde / de Volkskrant

U refereert aan zijn veelbesproken H.J. Schoo-lezing. Anderen bekritiseerden hem omdat hij in die speech verdeeldheid zou zaaien tussen autochtonen en moslims en immigranten. Hoe staat de SP daarin?

'Universele waarden moeten we altijd beschermen. Als jij denkt dat je vrouw 10 meter achter je moet lopen, dan sluiten we je niet op, we blijven je wel lastigvallen totdat je gelijkwaardigheid tussen man en vrouw accepteert. En als je het niet nodig vindt om elkaar te kunnen begrijpen, heb je ook een probleem met ons. In de supermarkt moet je Nederlands kunnen spreken. Dat geldt trouwens ook voor universiteiten. Mijn universiteit heet nu verdomme Maastricht University, want die richt zich liever op de Shanghai-rankings dan op de Nederlandse gemeenschap. Wie met de rug naar onze samenleving staat, heeft een probleem met de SP.'

'Buma had het over 'gewone Nederlanders die verweesd achterbleven'. Met behoefte aan geborgenheid en hechting is niets mis. Gandhi gebruikte de metafoor van een huis, een vertrouwde plek. Maar wél met de luiken open, anders wordt het huis muf. We hebben allemaal onze identiteiten, sociaal, cultureel, religieus, maar er is ook een gedeelde menselijkheid die verschillen overstijgt.

'Ik ontken de verschillen niet, tussen man en vrouw, licht en donker, stad en provincie, maar de echte tegenstelling die wij zien, is die tussen kapitaal en arbeid, het grote geld versus al die gewone mensen die alleen in de gemeenschappelijkheid vooruit kunnen komen. Ik was vorige week in het Amsterdamse Nieuw-West, een superdiverse wijk. Al die mensen delen dezelfde zorg: een betaalbare huurwoning.'

De gemeenteraadsverkiezingen komen eraan. De PVV gaat voor het eerst in veel gemeenten meedoen en aast ook op de stem van de gewone man en vrouw.

'Laat ze maar komen. Ik weet hoeveel werk het is om een partijstructuur op te zetten. Ik ben benieuwd of Wilders daarin slaagt. Maar van harte welkom in de arena.'

GroenLinks-leider Klaver verplaatst zijn 'meetups' naar de buurtkantines en de fabriekshallen. Hij lijkt uit op uw kiezers. Maakt hij een kans?

'Mooi dat steeds meer partijen op de SP willen lijken. Mensen kunnen straks kiezen tussen het origineel en de namaak.'

'Joh, we besturen langs de hele A2, van Amsterdam tot aan Maastricht.' Beeld Sanne De Wilde / de Volkskrant

Wat is uw plan de campagne?

'We moeten overal zichtbaar zijn. Mensen moeten zeggen: ongelooflijk hoe aanwezig die SP is. We doen op een record aantal plekken mee, in 121 gemeenten. Ja, in heel veel van die gemeenten zullen wij weer gaan besturen. Tegen mensen die zeggen 'de SP houdt niet van besturen' zeg ik: wat gek, want dat doen we al in veertig gemeenten, waaronder vier van de zes grootste steden. Joh, we besturen langs de hele A2, van Amsterdam tot aan Maastricht.'

Op 20 januari is het 23ste SP-congres. De 2-jarige termijn van de voorzitter verloopt, de partij moet een nieuwe leider kiezen. Ron Meyer is dit keer de enige kandidaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.