Rommelige afscheidsgroet

Duizenden foto's maakte het Amsterdamse Team Uitvaarten van kamers van eenzame doden. Overledenen van wie de achtergrond niet bekend is, die stierven zonder familie, zonder vrienden. De spullen die ze achterlieten, zijn hun laatste woord. Filmmaakster Astrid Bussink verzamelde de foto's.

JOHN SCHOORL

De muur lijkt kaalgevreten en het matras ernaast is overmatig besprongen. Op het bed liggen lakens en dekens waarvan de geurvlaggen opzichtig wapperen. De dode van de eenzame uitvaart ging in deze slaapkamer eenzaam dood; in een ongezellige en zeker ook rommelige omgeving.

Wie het is dat weten we niet, maar de foto's boven zijn bed vertellen een verhaal van een rondreizend bestaan, van plaatsen verder weg dan dit bed in Amsterdam.

Man met andere man bij de Eiffeltoren in Parijs, man met andere man bij een niet-Nederlandse rivier, met op de achtergrond een uitheems gebergte.

Helemaal rechts, tegen het gordijntje, twee bewijzen van een ooit zegevierend muzikant. Drie heren kijken in de lens, waarvan er twee een gouden plaat vasthouden. Dat was een mooie tijd, toen klonk er nog muziek in zijn leven. Het kan niet anders: hij - het is vermoedelijk een hij - maakte muziek en misschien zong hij er wel bij, terwijl de anderen hem begeleiden. Zo te zien was het geen bebopjazzcat, en ook geen afzakbroekhiphopper. Het zou zomaar kunnen dat hij jarenlang in Griekse restaurants in een hoekje tegenover de toiletten de sfeermuziek verzorgde.

Tussen het moment dat een medewerker van het Amsterdamse Team Uitvaarten deze foto maakte en de tijd waarin de dode uit deze kamer glimlachend van zijn gouden plaat genoot, zit een periode van onbekend verval. Misschien is hij hier blijven hangen, na een succesvol optreden, en daarna in de armen van een grietje beland. Te veel drank wellicht, drugs kan ook nog, uiteindelijk geen muziek, geen geld, geen uitzicht, alleen nog maar de dood, en dan ook nog eenzaam tussen deze muren.

Klote - dat is wat het is, een kloteleven, en dit is het einde. Een kamer vol teringzooi als laatste afscheidsgroet.

Duizenden foto's maakte het Team Uitvaarten van de kamers van doden van wie de achtergrond niet duidelijk is; van verloren mensen, zonder familie of vrienden, wier leven uiteindelijk tot een eenzame uitvaart leidde, verzorgd door de gemeente. Astrid Bussink, maker van een documentaire over dichters die de eenzame uitvaarten van poëzie voorzien, verzamelde deze foto's. Tijdens het IDFA waren ze te zien in galerie Flatland Gallery in Utrecht, en nu in het Nederlands Uitvaartmuseum in Amsterdam.

Zoals de foto van de bank, aan de randen houten figuurtjes en ornamenten. Er liggen dekens en kussens, een warme trui en trainingsbroek. De eenzame sliep niet helemaal alleen. De knuffelversie van Bert van Sesamstraat had ook zijn plek en was lekker toegedekt, net als zijn maat Ernie, van wie een deel van zijn hoofd is te zien.

Op een andere foto ligt de koffer op het bed. Stond er iemand op het punt om af te reizen? Naar een prachtig warm oord met hagelwitte stranden misschien? Om vooral dit miserabele bestaan te ontvluchten? Een doos vol singletjes, vier schappen lp's en een paar bij elkaar gescharrelde boeken, een asbak altijd bij de hand. Op de klok is het vijf over tien.

En dan is daar die tafel met blauwe enveloppen, aangetroffen bij een dode. Even moet er zijn gedacht: ik ga mijn belastingpapieren ordenen. Er is een plastic mapje met een ringband, er zijn stapeltjes gemaakt, wellicht op jaar gesorteerd, of op soort aanslag en uiterste termijn van aflossing.

Het ziet eruit als een loden last, een onophoudelijke stroom van aanmaningen in een blauwe envelop met een acceptgirokaart erbij waar nog wel een bedrag naar keuze kan worden ingevuld. Het houdt maar niet op, elke dag brengt meer rekeningen die niet kunnen worden betaald.

Gelukkig voor de dode vereffent de dood, ook de eenzame, alle schulden.

Expositie over de eenzame uitvaart, tot 24 februari 2013, in het Nederlands Uitvaartmuseum Tot Zover in Amsterdam.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden