Reportage

Romeinen zoeken een burgemeester die de eeuwige problemen van de Eeuwige Stad oplost

Italië gaat op 3 en 4 oktober naar de stembus voor de burgemeestersverkiezingen. In de hoofdstad hebben burgers weinig hoop dat een nieuw stadsbestuur, van welke politieke snit dan ook, wél weet af te rekenen met de decennia-oude problemen. ‘Niemand neemt verantwoordelijkheid.’

Een fietser in Rome mijdt angstvallig de stoep, waar het afval zich zo hoog heeft opgestapeld dat het de straat op tuimelt. Beeld Getty Images
Een fietser in Rome mijdt angstvallig de stoep, waar het afval zich zo hoog heeft opgestapeld dat het de straat op tuimelt.Beeld Getty Images

‘Rome is prachtig’, merkt Massimo Ferrari (73) uit het niets op, nadat hij net een lange klaagzang heeft gehouden over de tragische staat van het openbaar vervoer in zijn stad. Ferrari draagt een rood mondkapje met daarop de hamer en sikkel van een van de vijftien communistische splinterpartijen in Italië. Hij is over veel ontevreden, maar toch bevat zijn uitspraak over de schoonheid van Rome geen spoor van sarcasme. Het is eerder alsof hij zichzelf ermee wil troosten.

Zojuist heeft Ferrari samen met zijn dochter Ambra (39), die bij de lokale verkiezingen op dezelfde kleine communistische partij stemt, witte plastic stoelen klaargezet op het vierhoekige plein voor het stadsdeelhuis van Acilia. In de aanloop naar de verkiezingen organiseren bewoners een bijeenkomst over de metrolijn, die voor hen van levensbelang is, maar al jaren in dramatische staat verkeert.

De schematische laagbouwwijk ligt tussen het centrum en de kust, in een gebied dat eeuwenlang een drassig moeras vol malariamuggen was, totdat er in de jaren twintig een nieuwe weg naar de zee en een spoorlijn werden aangelegd.

Nu verkeert de lijn in slechtere staat dan ooit, zegt Nica Annibaldis (49). Ze woont in Acilia en werkt in het centrum bij een IT-bedrijf. Annibaldis somt op: De wagons zijn te oud, de wachttijden wel een half uur, soms stoppen treinen uit het niets, in april vloog zelfs een trein met passagiers en al in de fik.

Spontane branden zijn al jaren een hardnekkig probleem bij de Romeinse bussen (er is zelfs een woord voor: Flambus), maar slaan dus over naar het metrospoor. Omdat een aantal treinen nu verplicht in onderhoud is, zijn de laatste drie haltes van de lijn tijdelijk helemaal opgeheven, vertelt Annibaldis ontzet. ‘We wachten al acht jaar op nieuwe treinen.’

Emblematisch

Op 3 en 4 oktober gaan de Italianen naar de stembus voor burgemeesters-, gemeente- en deelraadsverkiezingen. Rome telt 22 kandidaten, van wie er vier serieus kans maken op het burgemeesterschap: zittend burgemeester Virginia Raggi van de populistische Vijfsterrenbeweweging, Roberto Gualtieri namens een blok van linkse partijen, Enrico Michetti namens een rechts samenwerkingsverbond, en de liberale kandidaat Carlo Calenda.

Het openbaar vervoer is een van de grote thema’s van de Romeinse burgemeesterscampagne en een schoolvoorbeeld van de onbestuurbaarheid van Rome. ‘De metrolijn is emblematisch’, beaamt ook Annibaldis, die de drie hoofdverantwoordelijken routineus opsomt: de regio Lazio, de gemeente Rome, en het gemeentelijk vervoersbedrijf ATAC. ‘Niemand neemt zijn verantwoordelijkheid.’

Dat blijkt als viceburgemeester en vervoerswethouder Pietro Calabrese later die avond, na een reeks lange en geëmotioneerde betogen van lokale politici, de microfoon krijgt. De bewoners van Acilia gaan op het puntje van hun stoel zitten, sommigen beginnen met hun telefoon te filmen.

Calabrese wil geen ruzie maken met de regio, zegt hij, voordat hij omstandig begint uit te leggen waarom het fiasco toch echt op conto van het regiobestuur moet komen. De wethouder is lid van de Vijfsterrenbeweging, waar ook burgemeester Raggi bijhoort. Het is geen geheim dat Raggi een uiterst moeizame relatie heeft met de regiogouverneur, die deel uitmaakt van de bestuurlijk veel ervarener Partito Democratico, waartegen de Vijfsterrenbeweging zich vaak hard afzet.

Het resultaat is een vermoeiend politiek spel, waarin de Romeinse bevolking steeds weer van het gemeentekastje naar de regiomuur gestuurd wordt. Dat gebeurt niet alleen op het gebied van openbaar vervoer, maar ook bij het andere hoofdthema van de verkiezingen: afvalverwerking.

Bermudadriehoek

Ook op dat terrein vormen regio, gemeente en gemeentelijk afvalbedrijf AMA een Bermudadriehoek die verantwoordelijkheden op mysterieuze wijze opslokt. Wat overblijft zijn stinkende, halfgeopende zakken vuilnis op straat, die in het noorden van de stad zelfs wilde zwijnen aantrekken. Op sociale media delen de vele tegenstanders van Raggi verlekkerd beelden van een voltallige zwijnenfamilie die kalmpjes over een grote verkeersader wandelt, op zoek naar eten.

Toch is het te simpel om alles in de schoenen van Raggi te schuiven, vindt Ambra Ferrari. De schuld voor de afval- en vervoersproblemen ligt niet zozeer bij politiek of burgemeester, benadrukt ze, maar bij gemeentelijke bedrijven zelf. ‘Die zijn heel maffioos.’

Gedurende het burgemeesterschap van Raggi vond de afgelopen jaren een groot proces plaats tegen twee grote bazen van de hoofdstedelijke maffia – in de pers Mafia Capitale gedoopt – wiens criminele tentakels tot diep in het gemeentelijke afvalbedrijf en vervoersbedrijf reikten.

In haar campagne benadrukt Raggi dan ook voortdurend in welke deplorabele toestand ze de hoofdstad in 2016 aantrof. ‘We moesten alle onderdelen van de auto vervangen, maar hij begint nu juist net te rijden.’

Eind september onderstreepte de veroordeling van een belangrijke maffiafamilie haar punt nog eens. In totaal kreeg de Casamonica-clan 400 jaar celstraf opgelegd, verdeeld over 44 mensen. De gerechtelijke uitspraak over de maffiafamilie, die een belangrijke rol in de Romeinse onderwereld vervulde, kwam vlak voor de verkiezingen op een voor Raggi geschikt moment.

Onvrede

Desondanks blijft de kans dat de eerste vrouwelijke burgemeester een tweede termijn binnensleept uiterst klein. Niet omdat haar concurrenten wel concrete oplossingen voor de complexe problemen van Rome hebben, maar omdat de onvrede simpelweg te groot is.

‘Niets werkt in Rome’, was de kreet waarmee een van haar uitdagers zijn campagne lanceerde. Vraag een Romein naar zijn stad en vroeg of laat (maar waarschijnlijk vroeg) passeert een variant op deze woorden onvermijdelijk de revue, net zo onvermijdelijk gevolgd door een lofzang op haar schoonheid.

Het is de paradox van de Eeuwige Stad, waar men al sinds het jaar nul klaagt over vuilnis, slechte wegen en verkeersdrukte, maar waar weinig tot niets verandert. De helft van de Romeinen gaat überhaupt niet naar de stembus, omdat ze niet geloven dat de politiek iets kan bereiken.

Tegen de eeuwigheid en aard van de problemen afgezet, heeft gekibbel in de marge over partijpolitiek weinig zin. Daarom zegt Nica Annibaldis liever niet op wie ze gaat stemmen. ‘De metro is geen kwestie van links of rechts, maar van zorg voor de publieke zaak.’ Die verbeter je niet met verkiezingen, maar met actie, vindt ze. ‘Alleen als mensen zich verenigen, dwingen we de instituties om te luisteren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden