Romantische Britten gruwen van windmolens

Groot-Brittannië is het winderigste land van Europa. Stormachtig is er ook het verzet tegen de bouw van windmolens in de fraaie landschappen, zeker als die een rol spelen in de literaire canon.

CHURCHOVER - 'Kijk, daar staan ze, de krengen.' Met zijn wandelstok wijst Lorne Smith op enkele windmolens die vijf mijl verderop noordwaarts in het glooiende landschap van Warwick-shire staan. 'En daar heb je er nog meer.' Zijn arm draait in oostelijke richting. Als bataljons rukken de totempalen van de milieubeweging op naar Churchover, het gehucht nabij Rugby waar Smith het oudste huis bewoont, gelegen naast de achthonderd jaar oude Holy Trinity Church.


'En nu willen ze vier van die monsters hier bij het Magic Forest neerzetten waar de kinderen spelen', sombert de 65-jarige spil van de actiegroep Against Subsidised Windfarms Around Rugby, geboortegrond van de gelijknamige sport.


De opstandelingen van Churchover, in Midden-Engeland, zijn niet alleen. Verspreid over het green and pleasant land, van Cornwall tot Cumbria, strijden tientallen actiegroepen tegen de opmars van windmolenparken. Met enig geluk kunnen ze terugvallen op een stukje cultuurgeschiedenis.


Bolton Abbey

Zo is reeds voorkomen dat er windmolens verrijzen bij het door Turner geschilderde en door Wordsworth bezongen Bolton Abbey, alsmede op de plek in Yorkshire waar Emily Brontë inspiratie opdeed voor haar roman Wuthering Heights. Nabij Dunsinane Hill in Schotland voeren burgers campagne tegen een gepland windmolenpark bij een fort dat voorkomt in William Shakespeares Macbeth.


De kans op succes is aanzienlijk. Mede door het verzet keuren gemeenten slechts vier van de tien aanvragen goed. Afgelopen jaar beleefde het kuuroord Ilkley in de Yorkshire Dales (waar Darwin ooit een watertherapie onderging) een unicum. Aangemoedigd door Parishioners Against the Chelker Turbines verleende de gemeente geen toestemming voor de vervanging van vier turbines die na 20 jaar waren versleten.


Energiebedrijven hebben ook te maken met politieke tegenwind. De Conservatieve minister van Gemeenschapszaken houdt steeds vaker de bouw van windmolens tegen, tot ergernis van zijn progressieve confrère op Energie & Klimaat.


Tweederde van de Britten is voor windenergie, maar het probleem is dat niemand de zoemende turbines in zijn achtertuin wil. 'De tegenstanders zijn luidruchtig, actiebereid en vaak hoogopgeleid', constateert Chris Goodall, auteur van het boek Ten technologies to save the planet. Dat er op het winderige eiland meer weerstand lijkt te leven dan op het continent fascineert de 58-jarige klimaatexpert. 'De Britten hebben een romantische kijk op hun land, beïnvloed door literatuur en poëzie, door William Blake vooral met zijn klaagzang tegen de satanic mills. Het idee overheerst dat we nog ergens in de tijd van de Romantiek leven.'


In Churchover leven uiteenlopende bezwaren tegen de 125 meter hoge windmolens. De wieken zullen, zo is de vrees, een slachting veroorzaken onder de roofvogels, magen van vleermuizen doen imploderen en een schaduw werpen over de 20 meter hoge kerktoren. Lorne Smith, een headhunter en recensent van golfbanen, geeft toe dat er bovenal persoonlijke belangen meespelen. 'In dertig jaar tijd heb ik deze oude boerderij helemaal opgeknapt. Het is naast onze woning ook onze oudedagsvoorziening, want als zelfstandige heb ik geen goed pensioen. Die windmolens kunnen de waarde van mijn huis met eenderde doen dalen.'


De ongeveer 250 inwoners zijn inmiddels ervaren actievoerders. Tien jaar geleden hebben ze al eens een meubelboulevard tegengehouden en een eerder plan voor de bouw van negen windmolens is eveneens gesneuveld. Energieboer Scottish & Southern Energy hield het daarna voor gezien en nu waagt McAlpine een nieuwe poging. De bouwgigant heeft te maken met een sterke actiegroep. Smith: 'Iedereen draagt een steentje bij. We hebben toevallig een fotograaf in ons midden, een webontwerper en een planningdeskundige.'


Er is ook hulp van buitenaf. Wekelijks krijgen actiegroepen informatie van Country Guardian, een koepelorganisatie die onder leiding staat van de 82-jarige Angela Kelly, grootmoeder van de windmolenvreters en van Bernard Ingham, de voormalige perschef van Margaret Thatcher. Bij het indienen van bezwaren kunnen windmolensceptici alleen terugvallen op zaken als horizonvervuiling, geluidsoverlast en gevaar voor fauna, maar het liefst zouden ze ook hun afkeer uiten over de een miljard pond aan subsidies waarmee de overheid grootgrondbezitters ertoe verleidt windmolens op hun land te plaatsen.


Anglicaanse kerk

Een van die landeigenaren is de Anglicaanse kerk. Geregeld botsen 'ecobisschoppen' met hun parochianen, zoals in Devon waar het bisdom na een volksopstand plannen voor een windmolenpark introk. Ook sommige aristocraten proberen te profiteren van de subsidiepot. Zo ontvangt de rijke schoonvader van David Cameron jaarlijks omgerekend 425 duizend euro voor de zeven windmolens die op zijn landgoed staan. Niet elke edelman heeft geluk. Onlangs verwierp het gerechtshof de windmolendroom van de hertog van Gloucester, een neefje van de koningin, als een te grote aantasting van het landschap.


Onder druk van zijn morrende achterban snijdt premier Cameron, die ooit een windmolentje op zijn woning in Notting Hill wilde plaatsen, nu in de 'groene zooi'. Hij wil de CO2-belasting bevriezen en windenergie onderwerpen aan de tucht van de markt.


Volgens de milieuactivist Goodall is er, naast heimwee naar het ongeschonden land, nog een reden dat windmolens onvrede oproepen: 'Het hangt samen met het barre imago van de grote energiemaatschappijen die in enkele gevallen ook nog eens in buitenlandse handen zijn.' Daarom heeft hij zijn hoop gevestigd op community wind farms, windmolens voor de plaatselijke gemeenschap. 'Er is er een neergezet in Devon en dat leidde amper tot protesten.'


In Churchover trekt Smith bij het horen van de woorden 'community wind farm' het gezicht van iemand die lever met uien staat te bakken. 'Het blijven lelijke en onrendabele krengen, maar ze hebben wel iets betekend voor de gemeenschap', zegt hij terwijl hij zijn hond Dexter, vernoemd naar zijn cricketheld, achter een tennisbal aan laat jagen: 'De dorpelingen zijn hier redelijk op zichzelf, maar de strijd tegen de windmolens heeft ons samengebracht.'


6 procent van de stroom


In 1887 verrees in het Schotse Marykirk de eerste windmolen, bedoeld om het vakantiehuis te verlichten van zijn uitvinder, James Blyth. De eerste commerciële Britse windturbine werd 23 jaar geleden neergezet in Cornwall. Inmiddels leveren 5.276 windmolens 6 procent van de Britse elektriciteit. Afgelopen december bedroeg het dankzij de stormen 10 procent, een voorlopig record. Op de wereldranglijst staat het land qua productie op de zesde plaats. Wat de offshoreproductie betreft is het eiland wereldleider.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden