'Romantische boekhouder' Gerrit Zalm zal het moeilijk genoeg krijgen met de formatie

Gerrit Zalm wordt de nieuwe informateur. Ook na het werk van zijn voorganger Tjeenk Willink, zal de 'romantische boekhouder' het moeilijk genoeg krijgen.

Gerrit Zalm, de langstzittende minister van Financiën, is weer terug op Het Binnenhof. Beeld anp

Gerrit Zalm vervangt Herman Tjeenk Willink als informateur. Het zal ook bij de onderhandelende partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie even wennen zijn. De bedachtzame en breedsprakige staatsrechtgeleerde maakt plaats voor een 'romantische boekhouder' (dixit Zalm) met een nerveuze schaterlach en een voorliefde voor de flipperkast. Tjeenk Willink was de serie-informateur van de afgelopen decennia; Zalm vervulde de functie alleen in 1998 bij de tamelijk overzichtelijke vorming van Paars II.

Eerste keus is de VVD'er niet. Het is een publiek geheim dat de onderhandelende partijen aanvankelijk graag wilden doorgaan met de 'formidabele' Tjeenk Willink. Hij toonde de afgelopen maand de kracht van ervaring. Alles ging stap-voor-stap. Nauwgezet en geduldig streepte de informateur alle mogelijke coalitiepartijen weg. Tot iedereen het onvermijdelijke zag: VVD, CDA, D66 en ChristenUnie moeten het doen.

De 75-jarige jurist bedankte voor de eer om verder te gaan. Hij zag er tegenop om zich de komende weken door alle dossiers heen te worstelen. Het werktempo zal in elk geval flink omhoog gaan, voorspellen ingewijden. Er gaan zelfs stemmen op om buiten Den Haag te onderhandelen in een oord met overnachtingsmogelijkheden, zodat er echt 'meters gemaakt kunnen worden'. Niet alle partijen voelen daarvoor: D66 zou juist hechten aan een formatie in de Tweede Kamer.

Terug naar Den Haag

Zalm moet de knoop doorhakken. Hij heeft zelf in elk geval weer tijd genoeg sinds hij begin dit jaar afzwaaide als bestuursvoorzitter van ABN Amro. In maart was de VVD'er al weer even terug in Nieuwspoort, de Haagse sociëteit waar hij vroeger een graag geziene gast was. De VVD'er opende er met een glas in de hand en een kwinkslag een fototentoonstelling. De anekdotes die hij in de marge van de bijeenkomst vertelde, gingen niet over de bank, maar over zijn oude liefde: de politiek.

Zalm is tien jaar weggeweest uit Den Haag - inclusief een zeer omstreden uitstapje naar Dirk Scheringa's DSB-bank - maar over begrotingsstukken hoeft niemand de ex-CPB-baas en langstzittende minister van Financiën iets wijs te maken. En als iemand het gewend is om dossiers door te akkeren is het wel Zalm, die als VVD-leider zelf onderhandelaar was bij twee formaties.

Zalm kent twee hoofdrolspelers bij de komende onderhandelingen in elk geval goed. Op de eerste plaats uiteraard zijn partijgenoot Mark Rutte. Zalm haalde hem van Unilever naar Den Haag, ook al gebeurde dat op advies van anderen.

De nieuwe informateur heeft daarnaast een goede band met Alexander Pechtold, die samen met hem in het kabinet Balkenende II zat. De D66-leider kan nog altijd vol warmte spreken over zijn relatie destijds met Zalm, een van de weinige bewindspersonen die hem iets gunde in de permanente strijd met CDA-premier Balkenende over bestuurlijke vernieuwing. De VVD'er koos in de Trêveszaal soms opeens de kant van Pechtold, de man die in pers werd weggezet als 'minister van Spek-en-bonen', omdat hij zo weinig voor elkaar kreeg.

Pechtold zal hopen dat Zalm nu ook weer rekening houdt met de precaire situatie van D66. Allebei weten ze nog hoe het in 2006 afliep na de val van Balkenende II: de kiezer strafte D66 genadeloos af voor het inleveren van de kroonjuwelen. De partij haalde ternauwernood drie zeteltjes, net genoeg om de discussie over een opheffing de kop in te drukken. Nu zijn afscheid als voorman in zicht komt, wil Pechtold zijn partij niet weer naar hetzelfde dal leiden van ruim tien jaar geleden. Informateur Zalm moet hem helpen om genoeg binnen te halen, zodat D66 overeind kan blijven in een kabinet met drie conservatieve coalitiegenoten.

Weinig ruimte voor fouten

Nu zijn afscheid als voorman in zicht komt, wil Pechtold zijn partij niet weer naar hetzelfde dal leiden van ruim tien jaar geleden. Informateur Zalm moet hem helpen om genoeg binnen te halen, zodat D66 overeind kan blijven in een kabinet met drie conservatieve coalitiegenoten.

Makkelijk wordt dat niet. Het zal Zalm genoeg moeite kosten om tegelijkertijd het CDA tevreden te houden. Ook Buma weet dat Rutte eerder is vergeleken met een bidsprinkhaan - een beest dat na de daad zijn liefdespartner opeet. Geen enkele partij is tot dusver ongeschonden uit een samenwerking met de VVD' er tevoorschijn gekomen. Buma wil 'comfort' voor zijn eigen partij; al te grote concessies aan D66 passen daar niet bij.

Ook Gert-Jan Segers van de ChristenUnie zal niet de indruk willen wekken dat hij al te veel zwicht voor Pechtold, een man die hem eerder nog wegzette als 'ongewenst'. De voormalige zendeling heeft slechts vijf zetels, maar Segers staat niet bekend als de meest buigzame man van het Binnenhof.

Zalm mag het allemaal in goede banen gaan leiden als Tjeenk Willink woensdag weer op z'n fiets stapt en het Binnenhof de rug toekeert. Een formatie van vier partijen met een minimale meerderheid van 76 zetels: veel ruimte voor fouten heeft Zalm niet. Naast boekhouder zal hij zich ook een diplomaat moeten tonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden