Roman Herzog heeft niks met opiniepeilingen

Van drie dingen heeft Roman Herzog zich in zijn leven nooit wat aangetrokken: vitaminen, calorieën en opiniepeilingen. Het was natuurlijk ironisch bedoeld....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

LEIDEN

Althans, dat wijzen de enquêtes uit van 'Clingendael' van twee jaar geleden en de Leidse Universiteit van twee weken geleden. 'Niet zo serieus nemen', luidde het devies van Herzog op de eerste dag van het tweedaagse staatsbezoek dat hij, vijftien maanden na zijn aantreden, aan Nederland brengt.

Zelfs onder de waarschuwing van rector magnificus L. Leertouwer dat een halve eeuw later 'het beeld van Duitsland in Nederland nog altijd wordt beïnvloed door de schaduwen van een boos verleden', bleef de bondspresident laconiek.

Herzog, oud-president van het Constitutionele Hof in Karlsruhe, voelde zich bijzonder thuis als gast van de liebe Studentinnen und Studenten van de rechten-faculteit van de oudste universiteit van de westerburen. Wat van tevoren verwachtingsvol was aangekondigd als 'een discussie met studenten', eindigde dan ook in een aantal monologen.

Weliswaar beloofde hij na enkele vragen over met name de democratische legitimatie van Europa en de verbreding versus de verdieping van de Europese Unie, dat niet elk antwoord zo lang zou zijn. Maar die belofte maakte hij geen moment waar. Voor mensen die kennis van zaken hebben, trekt de Beier graag wat tijd uit. Anders is het met 'domoren'; daar moet je gewoon niet bij willen horen. Want onwetendheid leidt tot vooroordelen.

En daar ligt volgens hem het grote probleem in de beeldvorming van Duitsers onder Nederlandse jeugd. Mensen met wie Herzog in aanraking komt, zijn juist helemaal niet van mening dat zijn landgenoten zo 'arrogant', 'oorlogszuchtig' en 'dominant' zijn. Dat die mensen geen doorsnee zijn van de Nederlanders, laat staan van de Nederlandse jeugd, vermag de Duitse president niet tot treurnis te stemmen.

Er is sowieso geen reden om bij de pakken te gaan neerzitten, want tussen 'Clingendael' en 'Leiden' heeft zich een positieve ontwikkeling voorgedaan.

De beide regeringen en de media hebben er veel aan gedaan de relatie te verbeteren die niet zo lang geleden nog door een serie incidenten flink was aangetast - de briefkaartenactie, de weerstand van Kohl tegen toenmalig premier Lubbers' benoeming als voorzitter van de Europese Commissie. Maar er moet nog meer gebeuren, vindt Herzog.

'We moeten mensen tot elkaar brengen, scholieren, studenten en onderwijzers. Wij hebben tachtig miljoen inwoners en negen buren; u vijftien miljoen inwoners en twee buren. U zit aan zee; wij zelden. Er zijn veel verschillen tussen onze landen. Dat blijft zo. Daarover moeten we elkaar in de ogen durven kijken en nuchter met elkaar praten.'

Mariska Aantjes (25), studente internationaal recht, was maar matig tevreden met het antwoord van de Bondspresident op haar vraag. Ze heeft na-oorlogse ouders en is in Oud-Beijerland opgegroeid zonder vooroordelen ten opzichte van welke buitenlanders dan ook. Toch vindt ze dat het probleem van de vooroordelen over Duitsers serieus genomen moet worden.

'Misschien is het wel waar dat de Duitsers wat al te nadrukkelijk aanwezig zijn en kuilen op het strand maken. We moeten goed naar de oorzaak van die vooroordelen kijken. De Fransen bijvoorbeeld hebben niet diezelfde frustraties van een klein land als Nederland. Misschien zit daar wel de kern van het probleem, dat Nederland zich wel erg klein voelt ten opzichte van dat grote, machtige Duitsland.'

Nederland mag dan het laatste Duitse buurland zijn dat Herzog in zijn nieuwe functie aandoet, er is wel sprake van een uitgekiend bezoek. De president gaat de confrontatie met het verleden niet uit de weg.

In het Joods Historisch Museum in Amsterdam werd hem er op gewezen dat het gebouw aan de rand van het Waterlooplein eigenlijk een verzameling is van vier 'Hoogduitse' synagogen, die niet meer als zodanig in gebruik zijn, omdat honderdduizend Nederlandse joden zijn omgebracht.

Ook schuwt Herzog de ontmoeting met leden van de Amsterdamse culturele elite niet. Op een rondvaart door de hoofdstad werd hij onder meer vergezeld door de schrijver Harry Mulisch, directeur Rudi Fuchs van het Stedelijk Museum en PvdA-voorzitter Felix Rottenberg. Verder lunchte hij in beslotenheid met minister Wijers van Economische Zaken en Nederlandse industriëlen.

President Herzog dineerde 's avonds op paleis Noordeinde met de koninklijke familie. Daar zwaaide hij de koningin uitvoerig lof toe. 'Uw aanzien strekt tot ver over de Nederlandse grenzen. U zoekt het gesprek met de mensen, in het bewustzijn dat maatschappelijke veranderingen, in Nederland en elders, nodig maar niet zonder medewerking van de burgers mogelijk zijn. Daarmee verwezenlijkt u als vorstin een van uw voornaamste opgaven, namelijk het bevorderen van de levende democratie.'

Volgens koningin Beatrix moet de Europese Unie worden aangepast aan de nieuwe situatie die is ontstaan sinds de val van de Muur. De komende intergouvernementele conferentie zal in het teken van het veranderende Europa staan. 'In die conferentie zal Duitsland een centrale rol spelen.' Nederland vertrouwt er volgens de koningin op dat Duitsland zich in de toekomst mede zal laten leiden door een evenwicht tussen grote en kleine landen. 'Immers, de afgewogen balans tussen grotere en kleinere staten in een geïntegreerd verband, heeft in de afgelopen decennia het kwaad van het nationale egoïsme in ons werelddeel helpen bezweren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden