Nieuws

Rol van Tsjaad als vliegende keep in de Sahel onzeker na dood van staatshoofd

Tsjaad speelt al jaren een sleutelrol in de westerse anti-terreurstrijd in de Sahel. Krijgsheer-president Idriss Déby vervulde de rol van militaire onderaannemer met verve. Nu Déby vorige week is gedood door rebellen, en een militaire junta de macht in het land heeft overgenomen, is de vraag of Tsjaad zijn militaire rol in de regio kan behouden.

Tsjadische militairen bij een binnenlandse actie tegen opstandelingen.  Beeld Getty Images
Tsjadische militairen bij een binnenlandse actie tegen opstandelingen.Beeld Getty Images

Wat is er aan de hand in de Sahel?

In het duizenden kilometers brede gebied net ten zuiden van de Sahara wordt het op veel plekken al jaren steeds onveiliger. Jihadistische groeperingen winnen in landen zonder sterk centraal gezag aan terrein. Drugs- en mensensmokkelaars, met hun ogen op Europa gericht, zien eveneens hun kansen schoon.

Vooral in Mali, Niger en Burkina Faso lijkt het geweld van moslimextremisten steeds moeilijker te stuiten. Meer dan 1,5 miljoen mensen zijn al op de vlucht geslagen voor de terreur. De opmars van de jihadisten begon in 2012 in Mali, waar wapens binnenstroomden na de val van dictator Moammar Kadhafi in buurland Libië. Vanaf 2019 nam het geweld explosief toe, in dat jaar vielen er bij honderden aanlagen in Mali, Niger en Burkina Faso zeker 4.000 doden. En dan is er nog Nigeria, waar terreurorganisaties in de afgelopen tien jaar meer dan 37.000 dodelijke slachtoffers hebben gemaakt en meer dan 2,5 miljoen mensen van hun huizen hebben verdreven.

. Beeld .
.Beeld .

Wat is de rol van Tsjaad precies?

Zo’n veertienhonderd Tsjadische soldaten opereren onder de vlag van Minusma, de acht jaar oude VN-missie in Mali waaraan Nederland eerder ook meedeed. Eerder dit jaar zijn twaalfhonderd Tsjadiërs uitgezonden naar het roerige grensgebied van Mali, Burkina Faso en Niger. Dit gebeurde in het kader van de G5 Sahel, een anti-terreurcoalitie van vijf landen. Op eigen bodem, bij de grens met Nigeria, strijden Tsjadische militairen tegen indringers van de extremistische groeperingen Boko Haram en Islamitische Staat in de West-Afrikaanse Provincie.

Door zijn troepeninzet werd Idriss Déby, die in 1990 via een coup aan de macht kwam en altijd met harde hand heeft geregeerd, een cruciale partner van de VS en oud-kolonisator Frankrijk. Een van zijn bijnamen luidde ‘de gendarme van de Sahel’. Zijn soldaten zijn getraind door de Fransen en de Amerikanen. Tsjaad ontvangt ook geld: vorig jaar kreeg het met de andere landen van de G5 Sahel-coalitie 112 miljoen euro van de EU, voor de versterking van de strijdkrachten. Ook veelzeggend: het hoofdkwartier van de 5.000 man sterke, Franse militaire missie in de regio staat in Ndjamena, de hoofdstad van Tsjaad.

Ziet Frankrijk samenwerking nog zitten na de dood van Déby vorige week?

Parijs is vooral pragmatisch en ziet graag dat Tsjaad verdergaat met zijn militaire bijdragen in de Sahel, ongeacht wie er in Tsjaad de dienst uitmaakt. Trekt Tsjaad zijn troepen terug, dan verliezen de internationale missies een flink deel van hun slagkracht, uitgerekend in een periode waarin het Élysée zélf een deel van zijn manschappen wil terughalen. De slepende strijd in bijvoorbeeld Mali heeft sinds 2013 aan al zeker vijftig Franse militairen het leven gekost.

President Emmanuel Macron greep de begrafenis van Idriss Déby dan ook aan om de banden aan te halen. Hij prees Déby omstandig, noemde hem een ‘dappere vriend’, en negeerde voor het gemak de vele mensenrechtenschendingen die onder Déby’s bewind zijn begaan. Macron maakte ook van de gelegenheid gebruik om te praten met de leiders van de andere landen uit de anti-terreurcoalitie G5 Sahel.

Wat willen de nieuwe machthebbers in Tsjaad?

Officieel berust de macht nu bij de zoon van Déby, de 37-jarige viersterrengeneraal Mahamat Déby. Hij staat aan het hoofd van een militaire ‘overgangsraad’ die nieuwe verkiezingen belooft. Maar in de ontstane chaos, en na 31 jaar onafgebroken heerschappij door Déby senior, is het niet ondenkbaar dat er een machtsstrijd uitbreekt in de bestuurlijke top.

‘Dat scenario kan Déby junior ertoe doen besluiten de Tsjadische troepen naar huis te halen’, aldus Remadji Hoinathy, een Tsjadische medewerker van het pan-Afrikaanse Instituut voor Veiligheidsstudies. Hoinathy kijkt met zorg naar enkele generaals die volgens hem nu hun eigen belangen nastreven. ‘Ze zijn het oneens met de nieuwe junta.’

Ook de strijd tegen rebellengroep Fact kan voor Déby junior een reden zijn de Tsjadische militairen terug te halen. Fact is volgens de regering verantwoordelijk voor de dood van vader Déby, die fataal gewond zou zijn geraakt toen hij vorige week hoogstpersoonlijk leiding gaf aan een aanval op de rebellen, in het noorden van Tsjaad.

Als de rebellen hun offensief versterken, zal Déby junior meer troepen nodig hebben. Hoinathy vindt het moeilijk in te schatten of het zo ver komt. De rebellen beschikken weliswaar over degelijk wapentuig uit buurland Libië, maar ze hebben in de recente strijd ook flinke verliezen geleden, stelt hij.

Moeten de Fransen zich al zorgen maken?

Voor een Tsjadische leider heeft samenwerken met Frankrijk grote voordelen. Dat merkte Déby senior bijvoorbeeld in 2019, toen Franse jachtvliegtuigen en drones bommen gooiden op rebellen die vanuit de Tsjadische woestijn bezig waren aan een opmars richting het presidentieel paleis.

‘Samenwerken met Frankrijk geeft je als president van Tsjaad een soort garantie op de macht’, aldus Hoinathy. ‘Waarom zou je die in de waagschaal stellen? Ik denk dat Mahamat Déby zijn troepen alleen terughaalt als er in het binnenland een echt groot gevaar voor zijn positie dreigt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden