Rol Medvedev wordt pas later duidelijk

Toen Vladimir Poetin het roer overnam van de door ziekte en drankzucht aangetaste Jeltsin, was hij de jongste Russische leider in meer dan een eeuw....

Van onze correspondent Arnout Brouwers

Behalve zijn jeugdigheid beschikt Medvedev ook over andere trekken die de afstand tot het totalitaire verleden vergroten. Zo is hij een jurist die zich ergert aan het ‘juridisch nihilisme’ in zijn land en die gelooft in het belang van onafhankelijke rechtspraak. Een hervormer die vrijheid en ‘respect voor privé-eigendom’ als hoekstenen van staatsbeleid beschouwt. Een leider die geen achtergrond heeft in de KGB of de FSB en pleit voor de terugdringing van het aantal staatsfunctionarissen met een dubbelfunctie in grote (staats)bedrijven.

Medvedev toonde zich de afgelopen weken, tijdens publieke optredens in het land die uitbundig op tv werden gevolgd, realistisch over de deplorabele sociale staat van het land. Of hij nu met boeren of soldaten praat, met zakenlieden of gepensioneerden – altijd kwam de vraag naar de persoonlijke levensomstandigheden.

Het zal onderdeel zijn van een campagne om de precies formulerende jurist een menselijker imago te geven. Maar het volgt ook uit Medvedevs rol als hoeder - sinds 2005 - over vier grote nationale projecten die de wantoestanden op het platteland, in de gezondheidszorg en het onderwijs moeten aanpakken.

Over het effect van deze programma’s wordt zeer wisselend gedacht, maar het lijkt Medvedev er in ieder geval van doordrongen te hebben dat Rusland nog een lange weg te gaan heeft. ‘We zijn geen rijk land’ zei hij daarover, ‘maar een land in ontwikkeling.’

Er bestaan grofweg twee scholen over de betekenis van Medvedevs uitverkiezing. De ene school bespeurt ruimte voor verandering. Vrije verkiezingen is in de huidige context wat veel gevraagd, maar een onafhankelijker rechtspraak, de inperking van de macht van de FSB en het begin van de aanpak van corruptie zouden al heel wat zijn.

Medvedev zou daartoe in staat zijn omdat, hoezeer Poetin als premier ook tracht vast te houden aan de macht, de president in Rusland nu eenmaal de enige echte baas is, gedekt door formidabele grondwettelijke bevoegdheden.

Daartegenover staat de school van de sceptici, die erop wijzen dat met Medvedev een aardiger gezicht wordt geplakt op hetzelfde autocratische systeem. Was Medvedev niet de loyale knecht van een president die politieke vrijheden inbond, oligarch Chodorkovski naar een strafkamp stuurde, en de greep van de staat over cruciale sectoren van de economie vergrootte?

De sceptici wijzen op het persoonlijke karakter van Poetins macht: alleen hij kan voorkomen dat er oorlog uitbreekt tussen de grote facties binnen het Kremlin. De huidige machtsconstellatie staat geen vernieuwing of verandering toe, meent deze school.

Wie gelijk heeft, zal duidelijk worden als de tandem Medvedev-Poetin het land begint te besturen. Nu al is echter duidelijk dat de ‘liberale’ accenten die Medvedev legt, op gespannen voet staan met de verkiezingscampagne die hem naar de hoogste troon voert.

De regels voor deelname stelden het Kremlin in staat om ongewenste kandidaten bij voorbaat uit te sluiten. Dat geldt niet alleen voor de club van Gari Kasparov, tegen wie de bestuurlijke druk zulke vormen heeft aangenomen dat ze vaak al geen zaaltje kunnen huren om bijeen te komen. Het betrof ook de oud-premier Michail Kasjanov, een oudgediende van Poetin. Het antwoord van de autoriteiten op de twee miljoen handtekeningen die inleverde om zich te laten registreren, was een strafrechterlijk onderzoek naar ‘grootscheepse vervalsingen’.

Er bleven drie tegenkandidaten over. De hofnar (en ultranationalist) Vladimir Zjirinovski, die het allang op een akkoordje heeft gegooid met het Kremlin. De eeuwige communist Gennadi Zjoeganov, die nu zelfs in fabrieken voor bijna lege zalen predikt. En de ‘symbooldemocraat’ Andrej Bogdanov, van wie de Russische media zich vooral afvragen welke beloning hij krijgt voor zijn medewerking aan deze show.

Geen race dus – meer een documentaire over stilstaand water die maar niet wil eindigen. Verlevendigd door geruchten dat er onder water wel veel gewoel is. Veel Russen ondergaan het tamelijk laconiek. Of instemmend, blijkens de peilingen die keer op keer bevestigen dat democratie tot de laagste prioriteiten behoort – en stabiliteit tot de hoogste. ‘Het is het zoeken naar de juiste balans tussen vrijheid en orde’, zoals kandidaat Medvedev zelf zegt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden