Rol arbeidsdeskundige bij WAO-keuring sluipend uitgehold

Veel WAO-procedures verlopen niet volgens de wet. Steeds vaker beslist de keuringsarts alléén over de keuring. De arbeidsdeskundige, die daarbij betrokken hoort te zijn, checkt nog slechts de hoogte van de uitkering....

Van onze verslaggever

In nog niet de helft van de WAO-keuringen beslist de arbeidsdeskundige méé over de keuring, terwijl dat wél moet van de wet. Hoe weinig het precies gebeurt blijkt pas dit najaar, als de WAO-uitvoerders het Landelijk Instituut voor de Sociale Verzekeringen (Lisv) verslag moeten uitbrengen over de keuringspraktijk.

Een pikante kwestie. Bij de parlementaire enquête naar de uitvoering van de sociale zekerheid in 1993 bleek dat werkgevers en vakbeweging de WAO op punten óók niet conform de wet - contra legem - uitvoerden. Daarom werd de sociale partners hun greep op de uitvoering ontnomen. Nu blijkt de overheid hetzelfde te doen.

Formeel moeten bij de WAO-keuring een arts en een arbeidsdeskundige samen beslissen over het al dan niet toekennen van de WAO-uitkering. De arts bekijkt de beperkingen van de cliënt, de arbeidsdeskundige bepaalt wat de klant nog wél kan. Idealiter bekijkt hij in overleg met het bedrijf of de werknemer in een aangepaste werkplek kan terugkeren.

In de praktijk is het zwaartepunt van de keuring volledig bij de keuringsarts komen te liggen. Die besluit in meer dan de helft van de WAO-keuringen alléén over de uitslag. Als de arbeidsdeskundige nog iets wordt gevraagd, dan is het om het Functie Informatie Systeem (FIS) te raadplegen.

In dit FIS staan gangbare functies die met fysieke beperkingen nog kunnen worden uitgeoefend. Het verschil tussen het oude inkomen en het salaris dat met dit FIS-werk nog verdiend zou kunnen worden, is bepalend voor de mate van arbeidsongeschiktheid en dus voor de uitkeringshoogte.

De taak van de arbeidsdeskundigen is steeds meer uitgehold. Ze staan dan ook geringschattend als 'FIS-boeren' te boek. Die benaming wordt ook onderling gebruikt, want de ene arbeidsdeskundige is de andere niet. De beroepstitel is feitelijk onbeschermd. Pas in maart is de beroepsgroep met certificering begonnen.

Iedereen kon zich tot nu toe arbeidsdeskundige noemen. En dat gebeurde ook. Zo zijn bij de grote reorganisaties van de WAO-uitvoerders werknemers die op andere afdelingen 'boventallig' waren, tot arbeidsdeskundige benoemd. Hun kennis reikt veelal niet verder dan het FIS.

Dit tot ergernis van de 'oer-arbeidsdeskundigen', intern getrainde en ervaren krachten op HBO-niveau die de reïntegratie van de zieke werknemers hoog in het vaandel hebben staan. Zij zijn van oudsher de ware poortwachters van de WAO, en zij wisten fors op de uitkeringen te besparen door bij werkgevers terugkeer naar aangepast werk te bedingen.

Het Paarse beleid gooide roet in het eten. De vijf WAO-instellingen - GAK, SFB, Guo, Cadans, Uszo - voerden ieder hun eigen regime. Lisv noch toezichthouder Ctsv konden dat beleid stroomlijnen. En bovendien moesten de uitvoerders van Paars ook nog eens een kwart op de uitvoeringskosten besparen. Dat leidde mede tot het benoemen van 'overtolligen' tot FIS-boeren.

De besparing is grotendeels gehaald, maar ten koste van de arbeidsdeskundigen. Die kosten immers geld. Hun rendement - in uitgespaarde WAO-uitkeringen - weegt niet mee in de besparingsslag. Lisv en WAO-uitvoerders rekenen alleen nog in afgelegde dossiers, en het tempo is dan ook hoog opgevoerd. Een arbeidsdeskundige die voor een klant terugkeermogelijkheden ziet, werkt vertraging in de hand.

De stijgende toeloop op de WAO voerde de druk verder op. Het aantal WAO-aanvragen steeg de afgelopen twee jaar met 40 procent tot 150 duizend. Door werkhervatting vooraf aan de keuring werden in 2000 uiteindelijk 111 duizend zieke werknemers gekeurd. In 40 procent van de gevallen gebeurde dat te laat.

Om die toeloop te helpen verwerken zijn opmerkelijk genoeg vaak arbeidsdeskundigen (en artsen) van zelfstandige bureaus ingehuurd. Veel van deze bureaus zijn opgericht door ex-werknemers van de WAO-uitvoerders, die meer wilden verdienen of afwisselender werk ambieerden.

Het lijkt al met al geen wonder dat de arbeidsdeskundigen liever binnen blijven, hun poortwachterfunctie verwaarlozen en met de beoordeling van de arts in de hand nog slechts het FIS raadplegen - als de arts dat al nodig vindt. De zieke werknemer is de dupe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden