Roestige Toyota’s als vorm van ontwikkelingshulp

Al dan niet vervuilende toetsenborden, fornuizen, bedden en tv’s gaan volop naar Ghana. De nieuwe trend: soepkippen.

De alarmerende rapportage van Greenpeace ten spijt gaat de export van afgedankte tv’s, computers en koelkasten naar Ghana onverminderd door. In de haven van Amsterdam worden de containers als vanouds volgestouwd.

Al lijkt de lol er bij de exporteurs een beetje af, nu zij mede verantwoordelijk worden gehouden voor de gigantische vuilnishopen en bodemvervuiling in Ghana en andere West-Afrikaanse landen.

Daarom liever geen namen of foto’s, zegt Divine Njongu uit Kameroen. Zelf, al vele jaren actief in de export op West-Afrika, maakt hij een uitzondering. Hij handelt in alles wat in landen als Ghana nog vele jaren meekan. Mede dankzij Marktplaats.nl, zegt hij, is hij verzekerd van een constante stroom aan artikelen, consumentenelektronica vooral.

De goederen zijn ook afkomstig uit de Ghanese gemeenschap in de Bijlmer, waar 7.000 Ghanezen wonen. Zij stropen regelmatig het grootvuil af, stapelen de afgedankte spullen op in hun tuin of garagebox en brengen de handel uiteindelijk naar de haven.

Jenny van Dalen, actief buurtbewoonster in de Bijlmer: ‘Mijn ex-partner kwam uit het westen van Afrika. Je wilt niet weten wat ze allemaal kunnen gebruiken. Alles waar een stekker aan zit, wordt in huis opgeslagen, tot aan het plafond. Ik beschouw het als een vorm van ontwikkelingshulp. Dat deze mensen nu worden beschuldigd van afvaldumping vind ik onzin. De mensen daar hebben niks.’

Op een haventerrein in Amsterdam-Sloterdijk, op een steenworp afstand van een douanekantoor en politiebureau, houdt Divine Njongu toezicht op een grote container die door enkele mannen tot de nok toe wordt volgepropt met een auto, stofzuigers, bedden, matrassen, tv’s, meubilair, fietsen, beeldschermen, koelkasten, kartonnen dozen met onbekende inhoud en een groot fornuis.

Voor de westerse consument afval, maar in Ghana goed te verkopen, want zeer bruikbaar, zegt Njongu. Wat hem stoort, is dat hij ineens mede schuldig zou zijn aan zware milieuvervuiling. ‘Er is niets illegaals aan deze export. Dat de afvalverwerking en recycling in West-Afrika nog in de kinderschoenen staat, is niet mijn schuld. Dat we hier in een wegwerpmaatschappij leven evenmin.’

Op een ander deel van het terrein probeert een Mercedes een roestige Toyota richting container te slepen. Beide auto’s hebben geen kenteken. Een van de professionele inpakkers, een Ghanees, kijkt meewarig als de bestuurder van de eerste auto vol gas geeft. De sleepkabel begeeft het met een harde klap. Met de hand wordt de auto terzijde geschoven, want het is druk; alweer rijden twee volgeladen busjes het terrein op.

Andere Afrikaanse exporteurs in Sloterdijk onderstrepen eveneens dat er ‘niets illegaals’ gebeurt.

Een van hen toont de inkooplijsten van een Nederlandse groothandel, waar hij heeft ingekocht. Opgeruimd staat netjes, moet de Nederlandse verkoper hebben gedacht, gezien de leeftijd van de ongebruikte apparatuur. Maar na aftrek van transportkosten en invoerrechten in Ghana blijft er voor hem, de Ghanese exporteur, voldoende over, zegt hij.

Dat hij ondanks z’n gedetailleerde toelichting anoniem wil blijven, heeft volgens hem niet alleen met de door Greenpeace veroorzaakte onrust te maken. ‘Als de Nederlandse fiscus mij herkent, heb ik problemen’, zegt hij. De boot waarop ook zijn container zal worden getakeld, vertrekt deze week.

Over een kleine drie weken is de handel ter plekke, waar zijn collega’s, veelal familie, zorg dragen voor de verdere afwikkeling.

Dat die afwikkeling voor de eigenaar niet zonder risico’s verloopt, bewijzen de voertuigen op het bedrijventerrein van Willem Huisman in Lelystad. Al tientallen jaren exporteert Huisman tweedehands auto’s en vrachtwagens naar West-Afrika. Verschillende busjes zijn dichtgelast.

Huisman: ‘De klanten uit Afrika proppen die busjes helemaal vol met tv’s, computers en andere apparaten die nog jaren meekunnen. Als de auto’s aankomen in bijvoorbeeld Ghana staan ze een paar dagen op de kade. Als je ze niet goed hebt dicht gelast, worden ze leeggeroofd.’

Huisman exporteerde de auto’s tot enkele jaren geleden vanuit Amsterdam. ‘Het werd er vervelend. Veel vandalisme en diefstal.’ De bestellingen worden thans in de Eemshaven ingescheept.

Uit de kentekens blijkt dat veel vrachtauto’s niet een tweede, maar een derde leven wacht. Er staan vrachtauto’s afkomstig uit Polen en de Baltische landen die na de val van de Berlijnse Muur tweedehands uit West-Europa zijn gehaald. Moderne trucks, maar ook vrachtwagens van Mercedes, bouwjaar 1961. ‘Niet stuk te krijgen, want allemaal mechanisch’, weet Huisman.

Wat zou er met de afgewerkte olie in Ghana gebeuren? Huisman: ‘Die wordt allemaal in het bos gekieperd. Terwijl die olie uitstekend zou kunnen worden gebruikt om bijvoorbeeld stroom op te wekken via een zware scheepsmotor. Maar ja, dat zal Greenpeace wel niet goed vinden, omdat het bepaald niet milieuvriendelijk is.’

Eerder genoemde Jenny van Dalen uit de Bijlmer: ‘Ik ben vaak in die landen geweest. Het is ongelooflijk hoeveel autolijken je aan de kant van de weg ziet staan. Niets wordt opgeruimd.’

Huisman (61) – hij woont een deel van de maand in Ghana – heeft de bedrijfsvoering inmiddels overgedaan aan zijn kinderen en concentreert zich op de export naar Ghana van de klassieke Nederlandse soepkip. ‘Hier niet meer te koop omdat het zo’n uurtje of drie duurt voor dat-ie gaar is. Daar hebben de jongelui geen tijd meer voor, die kopen liever een stukje kipfilet, snel klaar. Maar de Ghanezen nemen er nog de tijd voor.’

Niet minder dan 200 duizend soepkippen exporteert Huisman wekelijks naar Ghana. Inmiddels haalt hij de kippen ook uit Polen. Grondstoffen voor het kippenvoer komen overigens uit Ghana.

Graag had hij ook oude kranten naar Ghana verkocht, als verpakkingsmateriaal. ‘Maar dat mag niet van de wetgever, omdat het oude kranten zijn, wegens de drukinkt slecht voor de vingers van de Ghanezen. Ik zei nog dat alleen het nieuws oud was, maar de kranten nog splinternieuw, touwtje van de drukkerij er nog omheen. Het mocht niet. Nu ligt heel Ghana vol met plastic zakjes, dat mag dan weer wel. Ik ben benieuwd naar de volgende rapportage van Greenpeace.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden