Roestgespen en foto?s lossen de familiepuzzel op

Bezoekers leggen oude familiestukken voor aan experts in museum Bronbeek. ‘Ik dacht wel dat het bijzonder was.’..

ARNHEM Uit een kartonnen doos vol vergeelde fotoboeken, roestige gespen en onderscheidingstekens haalt André Udo (40) een opgevouwen doek tevoorschijn. Terwijl hij het met klassieke batikmotieven versierde stuk textiel openslaat, wordt Indonesiëdeskundige Robert Voskuil al enthousiast. ‘Och kijk eens! Een herinneringsbatik, die zie je niet vaak in zo’n mooie staat. Deze is echt uniek.’

Voskuil is een van de experts op de inloopdag in militair museum Bronbeek in Arnhem. Bezoekers konden zondag voorwerpen en oude foto’s voorleggen aan deskundigen van de zes defensiemusea.

‘Vaak vinden mensen na het overlijden van familie allerlei materiaal op zolder of in een rommelkast,’ legt Voskuil uit. ‘Als er niemand meer is om te vragen wie er op de foto staan en wat er is gebeurd, kunnen wij ze helpen met die puzzelstukjes hun familiegeschiedenis te reconstrueren.’

De herinneringsdoek was een slimme uitvinding van souvenirverkopers op Java die geld wilden verdienen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor elke divisie versierden zij de lap stof met het specifieke embleem van die groep. Onder soldaten vonden die souvenirs gretig aftrek.

De doek is in 1948 naar Nederland gebracht door de oom van André en Gerard Udo. Op een vergeeld portret staat hij afgebeeld in uniform met een verzameling opgespelde medailles en insignes. Boeken met rafelige zwart-wit foto’s vertellen hoe de oom in 1947 naar Indonesië vertrok en waar hij verbleef.

Voskuil wijst op een foto van de Bromo-vulkaan en het zwembad van Banjoebiroe. ‘Plekken waar toeristen nog steeds komen. Het ziet er ontspannen uit, omdat er geen foto’s van de gevechtsacties zijn gemaakt.’ Maar daarna volgen foto’s van een militaire begrafenis.

Wat er in de tijd tussen die foto’s is gebeurd, weten de broers niet. Daar is in hun familie nooit over gesproken. Nu hun vader is overleden kunnen zij het niet meer navragen. Wel weten ze dat hun oom tijdens de politionele acties op een mijn is gereden en gewond naar Nederland is gebracht. Tristan Broos van het Legermuseum in Delft denkt dat zij het antwoord zullen vinden in het gevechtsverslag van die actie dat ligt opgeslagen in het Nederlands Instituut voor Militaire Historie.

Broos bekijkt een portret van een jongetje in KNIL-uniform dat Rick Blok (43) heeft meegebracht. Het jochie kijkt doodongelukkig in de camera. Blok wil weten of de oudste broer van zijn overgrootvader een zogenaamd rekrutenuniform draagt. Broos is uniformspecialist en buigt zich over de foto. ‘Dit is het model uit 1894 met afneembare tressen en de onmiskenbare helmhoed. De kleur van de bies geeft aan of hij bij de artillerie of de cavalerie zat, maar dat is op deze zwart-wit foto lastig te zien.’

Maar volgens Blok heeft de jongen geen van beide divisies gediend. ‘Hij heeft Indonesië nooit gehaald. In de familie gaat het verhaal dat hij absoluut niet naar Indië wilde. Hij is tijdens de reis gestorven van heimwee.’ Of dat ook de echte doodsoorzaak was, is lastig te achterhalen. De jongen kreeg een zeemansgraf en is dus aan de golven prijsgegeven.

Dan verzamelen bezoekers en deskundigen zich rond de verhuisdoos van Peter Brandsen. Zijn meegebrachte sjako (hoge hoed) met pluim en klep, epauletten (schouderstukken), sjerp, zilveren knopen en medailles blijken zelfs voor de experts een verrassing. Het ensemble is van zijn bet betovergrootvader die in 1830 als officier van de Drentse Mobiele Schutterij de tiendaagse veldtocht tegen België meemaakte.

Het is compleet met aannamebrief, onderscheidingen en ontslagbrief van koning Willem II. ‘Ik dacht wel dat het bijzonder was,’ zegt Brandsen. ‘Maar nu ik het zeker weet heb ik echt dat Tussen Kunst & Kitsch-gevoel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden