Roeslan ontvluchtte Tsjetsjenië uit angst voor razzia's tegen homo's

De Tsjetsjeense autoriteiten ontkennen stellig dat er in de Russische deel republiek razzia's tegen homo's worden gehouden. De gevluchte homo Roeslan vertelt - op een geheime plek - een ander verhaal. 'Met een klap brak hij mijn rib.'

De Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Homorechten bestaan niet in Tsjetsjenië, want, zo zeggen de autoriteiten: er zijn geen homo's in onze republiek. Beeld getty

In Tsjetsjenië ben je voor je twintigste getrouwd. De huwelijksplannen liggen in elk geval klaar. Anders komen de vragen. Zou ze geen maagd meer zijn? Heeft hij erectieproblemen? Of, nee. Het zal toch niet dat...

Roeslan trouwde om de vragen te voorkomen. Niet omdat hij van haar hield. Ze kochten samen een huis, zoals gewone mensen dat doen. Die hebben ook kinderen, dacht Roeslan. Daar kon hij wel voor zorgen, zolang hij in bed maar aan iemand anders dacht. Vader van drie kinderen is hij nu.

'Ik dacht: als ik trouw, dan gaat het gevoel wel weg', zegt Roeslan. Maar het ging niet weg. 'Misschien is het een fout van de natuur of een ziekte. Ik weet het niet. Maar ik kan niet zonder.'

Het tweede leven van Roeslan is diep geheim. Voor vrienden, familie, voor zijn vrouw. Zij weet nog steeds van niets. Ze denkt dat haar man op dit moment geld verdient in een andere stad. En dat hij binnenkort weer door de voordeur binnenloopt. Maar Roeslan komt nooit meer thuis.

Roeslan is een van zijn schuilnamen. Zonder overleef je niet in Tsjetsjenië. Niet als je homo bent.

Het gesprek vindt niet plaats in Tsjetsjenië, de Russische republiek in de Kaukasus, maar op een geheime locatie. De Volkskrant sprak daar met meer gevluchte homo's, anoniem. 'De mensen die ons geen leven gunnen, hebben lange armen', zegt Roeslan.

Hij en de anderen zijn gevlucht voor razzia's op homo's. De klopjacht van de Tsjetsjeense autoriteiten werd begin deze maand onthuld door Novaja Gazeta. Meer dan honderd mensen zijn de afgelopen weken opgesloten, schrijft de gerenommeerde onderzoekskrant. Er wordt gemarteld. Zeker drie mensen zijn dood.

Zittend op een bed in de schuilplaats, zijn voeten onder de dekens, vertelt Roeslan hoe hij vier weken geleden in een detentiecentrum belandde.

Het telefoontje komt 's avonds laat. Waar hij is, vraagt een stem. Thuis, antwoordt Roeslan. 'We komen je halen', zegt de stem.

Drie Europese landen bieden noodvisa 

Drie Europese landen zijn bereid noodvisa te verlenen aan homo's die in de Russische republiek Tsjetsjenië worden vervolgd. Dat zegt Tatjana Vinnitsjenko, voorzitter van Russian LGBT Network, tegen de Russische nieuwssite Meduza. Uit veiligheidsoverwegingen wil ze niet zeggen welke landen het zijn. De landen geven gehoor aan een oproep van Human Rights Watch. De mensenrechtenorganisatie bevestigt op basis van eigen bronnen onthullingen over razzia's door de Tsjetsjeense autoriteiten. Ook deskundigen van de VN bevestigen en veroordelen de klopjacht.

Tientallen gevluchte homo's verbergen zich op dit moment in schuilplaatsen van Russische lgbt-activisten. Veilig zijn ze daar niet. De Tsjetsjeense autoriteiten worden al jaren in verband gebracht met moorden door heel Rusland.

Het Russische OM heeft een onderzoek aangekondigd naar de onthullingen. Tatiana Moskalkova, de mensenrechtencommissaris van Rusland, gaat uit van 'een provocatie' door journalisten. Jelena Milashina, de journalist die de razzia's onthulde, is Rusland ontvlucht nadat 15 duizend mensen in een Tsjetsjeense moskee opriepen tot vergeldingsacties tegen werknemers van haar krant, Novaja Gazeta. In de afgelopen jaren zijn twee journalisten van de krant vermoord nadat ze mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië hadden aangetoond.

Het eerste dat door Roeslan heen schiet is: simkaart wisselen. De simkaart met de homo-app, de foto's, de nummers van zijn kennissen. Kennissen, zo noemt hij zijn homovrienden. Razendsnel wisselt hij de kaart met de schone kaart in zijn oude telefoon. Als hij zich aankleedt, staan de gewapende mannen al voor de deur. 'Hadden ze mijn oude telefoon meegenomen, dan zou ik niet meer leven.'

Homorechten bestaan niet in Tsjetsjenië, want, zo zeggen de autoriteiten zelf: er zijn geen homo's in onze republiek. De berichten over de razzia's zouden gelogen zijn. 'Het opsluiten en vervolgen van mensen die niet bestaan in onze republiek, is onmogelijk', zei de woordvoerder van de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov, een bondgenoot van president Poetin.

En toch is Roeslan het: homo in Tsjetsjenië. Jarenlang sloop hij door de ondergrondse homogemeenschap van de overwegend islamitische republiek. Er vielen altijd al doden. Maar niet zo veel als nu.

Hoe maak je een afspraakje? Ieder heeft zijn eigen regels, vertelt Roeslan. 'Ik chatte maandenlang voordat ik afsprak, anderen wachten jaren.' Altijd via verschillende simkaarten. Zijn volgende stap is foto's uitwisselen. 'Niet van het gezicht, alleen lichaamsdelen. Pas als je zeker bent, ontmoet je elkaar op neutraal terrein.'

Maar zeker ben je nooit. De kennis kan een politieagent zijn. Zo eentje die je chanteert: betalen of ik verlink je.

Angst hoort erbij, zegt Roeslan, voortdurend. Angst dat iemand je telefoon leest. Of dat iemand je naam noemt tegen de autoriteiten. Dat laatste moet gebeurd zijn, denkt Roeslan als de gewapende mannen hem in een busje duwen.

Bij de gevangenis staan ze al op hem te wachten. Mannen van een meter of twee, geweren om de schouder. 'Sterk en reusachtig', omschrijft Roeslan ze. 'Een van hen brak met een klap mijn rib. Ze zeiden dat ik homo was, maar ik zei dat het niet waar is. Ik heb een gezin en kinderen, zei ik.'

Een van de mannen haalt wat draden tevoorschijn met klipjes aan het uiteinde. 'Ze bonden mijn handen aan elkaar. Er kwamen klippen op mijn oren. Ook op mijn armen en benen.' Toen begonnen de stroomstoten.

'Welke homo's ken je?' Bzzzt. 'Waar wonen ze?' Bzzzt. 'Nou, waar blijven de namen?' Bzzzzzzzt.

Roeslan bijt door. Wie toegeeft, denkt hij, is er geweest. Ze executeren je ter plekke of ze laten het over aan je familieleden.

Familieleden, ja. Dit zegt Roeslan over homorechten in Tsjetsjenië: 'Als iemand tegen mijn broers zegt dat ik 'zo' ben, dan zullen mijn broers me slachten. Ze zullen er geen rekening mee houden dat ik kinderen heb. Een Tsjetsjeen heeft geen recht om homo te zijn.'

De eer van de familie, die gaat voor alles.

Roeslan moet een kamer in. Door de tralies ziet hij andere gevangenen op zijn afdeling, een man of zeven. Praten doet hij niet - niemand die hij vertrouwt. 'Je zit de hele dag in de kamer en je bidt en je bidt. Allah heeft me toen gezegend.'

Het enige geluid komt door de muren, uit de verhoorkamer. Gebrul. 'Alsof mensen barsten', zegt Roeslan.

Zelf wordt hij niet meer gemarteld. Maar de bewakers vernederen hem. Flikker, roepen ze. 'Wij zijn trotse mensen', zegt Roeslan met tranen in zijn ogen. 'Er moet een reden zijn waarom je iemand uitscheldt. Maar het is niet mijn fout dat ik homo ben.' De woorden van de bewakers snijden door zijn ziel. Je ziet de krassen als hij erover praat.

Na tien dagen laten ze hem gaan. 'De mensen die mij echt konden verlinken, waren Tsjetsjenië al uit gevlucht. Dat is mijn redding geweest.'

Wat te zeggen tegen zijn vrouw? Met de jaren is Roeslan handig geworden in smoesjes. Hij zegt dat de autoriteiten iemand zochten en dat ze dachten dat Roeslan die persoon kende. Vandaar de opsluiting en de blauwe plekken. Niets uitzonderlijks in Tsjetsjenië.

Maar veilig is hij niet. Van de gewapende mannen moet hij bereikbaar blijven. Tsjetsjenië mag hij niet uit. Roeslan verhuist met zijn gezin naar een nieuw adres in de stad. Hij reset zijn telefoons. De simkaarten gooit hij weg. 'Ik begon met een schone lei.'

Al snel gaat het mis. Zijn voormalige buurvrouw belt. Er zijn militairen langs geweest op zijn oude adres. Een kennis stuurt een bericht naar een van zijn nieuwe simkaarten: 'Verstop je.'

Roeslan begint te rennen. Hij overnacht bij vrienden, steeds bij anderen. Maar Tsjetsjenië gaat hij niet uit. 'Ik hou van mijn land. En van mijn vrouw en kinderen. Ik heb leuke kinderen. Ik was een goede vader.'

Dan nemen de geruchten toe in de chat. Weer iemand meegenomen. Een ander verdwenen, waarschijnlijk dood. 'Ik wist: als ze me een tweede keer pakken, laten ze me niet gaan.'

Kennissen vertellen over een hotline. Als je dit nummer belt, schrijven ze, krijg je iemand aan de lijn van Russian LGBT Network. Roeslan: 'Het moet een val zijn, dacht ik.' Met een nieuwe simkaart belt hij toch, want blijven betekent doodgaan, denkt hij. De persoon aan de lijn boekt een vliegticket voor hem.

Het afscheid was zwaar. Weer bedenkt hij een smoes. Tegen zijn vrouw zegt hij dat hij korte tijd naar een andere stad moet om te werken. Het salaris is goed, liegt hij. Zij begrijpt het. Ze zeggen tot ziens.

Roeslan weet dan dat ze elkaar waarschijnlijk nooit meer zullen zien.

In de schuilplaats blijven is te gevaarlijk. Hij heeft een visum nodig. Het land maakt hem niet uit.

Een paar kennissen zijn al in Europa. Of Roeslan hoopt om daar één leven te hebben in plaats van twee? 'Ik zou graag een vrouw en kinderen hebben, zoals alle mensen. Maar dat is niet genoeg voor mij. Wat moet ik doen als ik een man zie en hem leuk vind?'

Maar een leven met een man, in plaats van een vrouw? 'O, ja natuurlijk', zegt Roeslan verward. 'Maar niet om hand-in-hand te lopen hoor.' En trouwen? Roeslan zwijgt op het bed. 'Als u zulke vragen stelt, denk ik: hoe kan het dat zulke dingen mogelijk zijn? Ik kan het gewoon niet geloven. Als iemand een sms'je van mij leest, kan dat al mijn dood betekenen.'

Stel dat het kan. Ja, dan zou hij trouwen. 'Dan kan ik mijn laatste jaren voor mezelf leven. Er zal niets ernstigs gebeuren met anderen, en ik zal me goed voelen.'

Meer over homoacceptatie

'Vaak zijn het jongens en jonge mannen die zoeken naar manieren om hun mannelijkheid te onderstrepen', vertelt wetenschapper Laurens Buijs over mannen die homo's mishandelen (+).

Wat kan de maatschappij doen tegen homogeweld? Acht oplossingen (+) van acht hoogleraren tegen geweld tegen homo's.

'In het Vaticaan is de helft homo', stelde theoloog Krzysztof Charasma in een interview (+) vorig jaar. Hij verloor binnen een uur nadat hij liet weten homo te zijn, zijn hoge positie in het Vaticaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden