Roep om verandering vooral bij Marokkaanse migranten

Westerse Marokkanen spreken openlijk de hoop uit dat de opstand in Tunesië en Egypte overslaat naar hun vaderland. Maar in Marokko blijft het nog stil.

Amsterdam - 'Het systeem in Marokko is failliet', aldus de Marokkaans-Nederlandse schrijver Asis Aynan. 'Het koningshuis is gebouwd op het fabeltje dat het heilig is en overal de baas over is. Mensen trekken die autoriteit niet meer. Ze kijken televisie en zien Egypte, dan gaan ze naar hun eigen situatie kijken. De kans is groot dat er iets gaat gebeuren.'


Nadia Bouras, aio migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden en lid van de Adviesraad voor Marokkanen in het buitenland: 'Mijn wens is dat in Marokko een wind van democratisering gaat waaien, maar of het gaat gebeuren, weet ik niet. Als het regime in Egypte valt, zal dat veel betekenen voor de hele regio. En als mensen eenmaal de straat op gaan, sta je als regime al met 5-0 achter.'


Marokkanen in diaspora roeren zich. Officieel zijn het er 3,3 miljoen, maar minstens een miljoen meer als alle illegalen worden meegeteld. Op internetfora als paltalk.com, op Facebook, maar ook in het echte leven spreken ze openlijk de hoop en de verwachting uit dat de volksopstand in Tunesië en Egypte binnenkort overslaat naar Marokko.


Aynan merkt het aan zijn Marokkaans-Nederlandse vriendenkring. 'Sommigen zijn bang, want met een opstand roep je wat over je af en er zit wel familie in Marokko. Maar aan de andere kant: het is genoeg. Op Marokkaanse tv-reclames eten mensen danoontjes en rijden ze in grote bakken, maar de werkelijkheid is totaal anders. Ik heb familieleden die ervan dromen drugsbaron te worden, want dan kunnen ze tenminste trouwen of een auto kopen.'


Bouras ziet dat vooral jonge Marokkaanse Nederlanders zich uitspreken: 'De ouderen denken dat het zo'n vaart niet zal lopen met een opstand. Zij zijn nog blind, voor hen is de koning heilig. Maar onder de jongeren borrelt het. Zij hebben meer zoiets van: oprotten met de koning, terwijl ik denk dat hij toch wel voor enige stabiliteit heeft gezorgd.'


In normale tijden koestert Marokko zijn migranten. Zij worden aangeduid als 'onze Marokkanen' en jaarlijks melden kranten of ze meer of minder geld hebben overgemaakt dan het jaar ervoor. Maar deze dagen zal bij het regime de vreugde iets minder groot zijn. Vooral de tweede en derde generatie migranten zijn gewend aan de westerse openheid en hebben geen zin rekening te houden met de gevoeligheden in Marokko.


Kritiek op het politieke systeem, waarin de koning alleenheerser is, klinkt in Marokko nooit. Maar westerse Marokkanen leveren die kritiek wel, helemaal nu. Het gevolg is dat de Marokkaanse geheime dienst zijn handen vol heeft, onder andere met de uitingen van buitenlandse Marokkanen op internet.


De vraag is of de perceptie van de emigranten strookt met de werkelijkheid in Marokko. Zijn de geesten daar rijp voor een revolutie? De meningen lopen uiteen. Aynan: 'Er komt een punt dat de mensen in Marokko de verlichte dictatuur zat zijn. Ze zijn echt niet meer achterlijk.' Bouras weet dat velen in Marokko klagen over de onderdrukking, de armoede en de werkloosheid, samengevat met de term hogra, vernedering. 'Maar ik denk niet dat ze gaan oproepen tot een republiek. De koning is zo machtig, hij geniet veel steun.'


Toch begint in Marokko iets te bewegen. Nota bene prins Hicham, de neef van de koning Mohammed VI, zei afgelopen week in de Spaanse krant El Pais: 'Vrijwel alle autoritaire systemen zullen worden getroffen door de golf van protest en Marokko zal waarschijnlijk geen uitzondering vormen.' Het interview werd integraal overgenomen in de Marokkaanse media.


Bovendien heeft een groep Facebookers opgeroepen tot een demonstratie op 20 februari in alle Marokkaanse steden om democratie af te dwingen. Ze vragen de koning binnen zes maanden tot daden over te gaan, aldus de Marokkaanse nieuwssite Hespress. In een reactie heeft Khalid Naciri, de minister van Communicatie, gezegd dat de demonstranten rustig hun gang kunnen gaan, zolang hun protest vreedzaam verloopt.


Het regime is intussen bezig met tegenacties. Vorige week vrijdag hebben de imams in alle moskeeën op last van het ministerie van Islamitische Zaken gepreekt over vaderlandsliefde. Bovendien is de Marokkaanse koning onlangs op bezoek geweest in Frankrijk, volgens Marokko-kenners om op hoog niveau te bespreken wat in eigen land nu de beste aanpak is.


Volgens Mohamed El Ayoubi, onderzoeker aan de Universiteit Leiden en specialist talen en culturen in Noord-Afrika, is volstrekt onduidelijk hoe het in Marokko gaat aflopen. Zelfs de Marokkaanse geheime dienst tast in het duister, heeft hij begrepen. En hij denkt ook dat Marokkanen in Nederland de situatie in Marokko niet goed kunnen inschatten.


'Je hebt nu Marokkanen hier die heel opgewonden zijn en die dingen zeggen die in Marokko not done zijn. Dat is de cybergeneratie, maar internet is toch een andere wereld dan de realiteit. In Marokko willen de mensen wel verandering, maar ze zijn niet zo opgewonden als hier. En ik denk niet dat ze per se willen dat de koning weggaat. Ze zijn bang dat het bloedig gaat worden.'


Maar wat wel zo is: een groot deel van de jonge Marokkanen, zowel in Marokko als daarbuiten, zit op Facebook. Via Facebook is ook in Egypte de revolutie ontstaan. Er is voor deze generatie zelfs een nieuw woord in het Arabisch: faysboukiyoun. 'Natuurlijk kunnen ze elkaar zo beïnvloeden', aldus El Ayoubi.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden