Nieuws25ste amendement

Roep om Trump af te zetten door Pence en ministers klinkt luider

De roep om president Trump af te zetten wordt steeds luider. Diverse prominente Democraten en oud-politici hebben vicepresident Pence opgeroepen het 25ste Amendement te gebruiken om Trump uit zijn functie te zetten vanwege de Congres-bestorming. Ministers zouden er zelfs al over hebben gesproken.

Donald Trump in zijn Oval Office.Beeld AFP

President Trump is een gewaarschuwd man, in de laatste dagen van zijn presidentschap. Met nog amper twee weken te gaan tot Joe Biden het Witte Huis betrekt, moet de president toezien hoe politiek Washington zich het hoofd breekt over één vraag: hoe is een ‘ongeleid projectiel’ als Trump nog te stoppen of in de hand te houden? 

De opties variëren van afzetting, door zijn eigen vertrouwelingen of door impeachment in het Congres, tot een leegloop van het Witte Huis. De hoop is dan, bij deze laatste optie, dat de president zoveel mogelijk alleen komt te staan en weinig schade meer kan aanrichten. Een aantal hoge medewerkers is al opgestapt. Van de Democratische roep  om een tweede impeachment zal Trump niet wakker hebben gelegen. Daarvoor ontbreekt immers de tijd, en het valt te betwijfelen of zijn aanhangers in het Congres ermee zullen instemmen.

Maar de talloze oproepen sinds woensdag om het 25ste Amendement in te zetten, dat de mogelijkheid biedt een president af te zetten, moeten Trump en zijn adviseurs aan het denken hebben gezet. Donderdag spraken onder meer Nancy Pelosi en Chuck Schumer, fractieleiders van de Democraten in Huis van Afgevaardigden en Senaat, zich ervoor uit. Tot overmaat van ramp meldden diverse media, op basis van welingelichte bronnen, dat ministers en regeringsfunctionarissen al hebben beraadslaagd of dit een optie is om nog erger te voorkomen. 

Een gewaarschuwde Trump probeerde donderdag de voorstanders van zijn afzetting de wind uit de zeilen te nemen door beterschap te beloven. ‘Er zal een ordelijke overdracht zijn op 20 januari’, liet hij weten nadat het Congres de verkiezingsuitslag had bekrachtigd. Deze belofte maakt het moeilijker voor Pence, die Trump al vier jaar trouw is, en het kabinet om naar het 25ste Amendement te grijpen. Omdat de ministersploeg vol zit met Trump-loyalisten, is het ook nog de vraag of zij wel trek hebben in deze ‘nucleaire optie’.

Nooit vertoond

Sinds het amendement, dat de presidentiële opvolging regelt, in 1967 van kracht werd is het diverse keren gebruikt. Zo gebruikte president George W. Bush het twee keer om de macht tijdelijk over te dragen aan de vicepresident vanwege een operatie. Het ging hier echter om artikel 3, dat bepaalt dat een president vrijwillig en op tijdelijke basis de macht kan overdragen aan zijn vicepresident als hij even zijn taken niet kan uitvoeren. De vicepresident wordt dan geen president, maar voor een aantal uren of dagen waarnemend president.

Het is in de afgelopen 53 jaar echter nog nooit vertoond dat het 25ste Amendement, om precies te zijn artikel 4, werd gebruikt om een president af te zetten. Dit artikel bepaalt dat de vicepresident en een meerderheid van het kabinet de president weg kunnen sturen als hij zijn ‘bevoegdheden en taken van zijn ambt niet kan uitoefenen’. 

Pence en zeker acht ministers moeten dan de leiding van het Congres per brief laten weten dat Trump niet meer in staat is zijn werk te doen. Pence wordt dan waarnemend president. Trump hoeft dit niet over zijn kant te laten gaan. Als hij het Congres meedeelt dat zijn afzetting nergens op gebaseerd is en hij wel degelijk zijn presidentiële werk kan doen, kan hij in theorie weer president worden met al zijn bevoegdheden. 

Republikeinen zwijgen

Pence en de ministers kunnen dit echter voorkomen door het parlement weer te laten weten dat Trump niet functioneert. Het parlement dient dan in 21 dagen een besluit nemen. Als het Congres met twee derde meerderheid Pence en de ministers gelijk geeft, blijft Pence waarnemend president tot de beëdiging van Joe Biden. Steunen ze Trump, dan is hij weer president.

Een voordeel voor Trump is dat de Republikeinen in het Congres het 25ste Amendement niet eens in de mond willen nemen. De Republikeinse gouverneur van Vermont Phil Scott steunt de oproepen wel, maar was altijd al een verklaard tegenstander van Trump. ‘President Trump moet aftreden of uit zijn functie worden gezet door zijn kabinet of het Congres’, aldus Scott, die op Biden stemde. 

Spoedbrief

Pence ontving een spoedbrief van de Democraten in de Justitie-commissie van het Huis van Afgevaardigden om ‘in het belang van onze democratie’ het 25ste Amendement direct in werking te zetten. Maar ernstig betwijfeld moet worden of Pence en de ministersploeg, zeker na Trumps belofte van een ordelijke overdracht aan Biden, de geschiedenis willen ingaan als de politici die op omstreden wijze een einde maakten aan het presidentschap van een man op wie meer dan 74 miljoen Amerikanen hebben gestemd.

Het 25ste Amendement dat als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangt, zou wel eens een matigende invloed op Trump kunnen hebben. Net als het vertrek van topadviseurs, zoals Nationale Veiligheidsadviseur Robert O’Brien die overweegt op te stappen. Geïsoleerd, alleen. Wat voor kwaad kan Trump dan nog aanrichten in zijn laatste twaalf dagen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden