Analyse

'Roemer stond als een steunbeer, Wilders kwetsbaarder dan voorheen'

Voor het eerst in deze campagne kruisten de lijsttrekkers Roemer, Rutte, Samsom en Wilders de degens in een tv-debat. De Volkskrant legde hun prestaties langs de meetlat. Het ging er soms stevig aan toe. 'De heer Rutte liegt.' 'Ach, hou toch op.'

Geert Wilders, Diederik Samsom, Mark Rutte en Emile Roemer in afwachting van het verkiezingsdebat.Beeld anp

Mark Rutte (VVD)
Boodschap
Ruttes boodschap over Europa is een dubbele: de unie zorgt voor een sterke munt, maar Europa moet geblokkeerd worden als het bevoegdheden van Nederland overneemt. Als Merkel belt voor extra geld aan de Grieken: geen cent meer. Een stem op de VVD houdt het blok van 'socialisten' van PvdA, SP en GroenLinks uit het nieuwe kabinet. Er moet namelijk 'niet doorgeschoven maar aangepakt'. Dat kan door de VVD van de minister-president een groter mandaat te geven. De overheidsfinanciën moeten op orde, het financieringstekort in 2013 op 3 procent en in 2017 op 0. De economie moet groeien, de lasten omlaag, de veiligheid verhoogd. Nogmaals: 'We gaan aanpakken.'

Uitstraling
Rutte wil duidelijk de minister-president zijn. Tussen en boven de partijen. Het grijze pak met de blauwe das is weinig staatsmannelijk. Aan Rutte kleeft de geschiedenis met de PVV. Rutte kijkt uiterst kil naar de PVV-leider. Als Wilders hem aanpakt met zijn 'Yes we pay'-beschuldiging, schudt Rutte nee met zijn hoofd, een beproefde debattruc die kijkers afleidt van Wilders. In debat met Wilders priemt Rutte soms met zijn vinger. Als het gaat over de Catshuisbreuk slaat zelfs zijn stem even over. Tussen Wilders en Rutte komt het voorlopig niet meer goed.

Oordeel
In de een-op-eengevechten met Roemer en Wilders komt Rutte er sterk uit. De eerste frontale aanval van Wilders over Europa slaat Rutte af zonder dat hij kwaad wordt. Rutte maakt het punt dat Wilders het partijbelang boven het landsbelang stelt. Daarna weerstaat hij Roemer met diens aanval op de stijgende zorgkosten: de artsen kunnen nou eenmaal meer en we worden ouder. Maar in het groepsdebat stijgt Rutte er niet bovenuit. Ronduit moeilijk heeft hij het tegen Samsom en diens verwijten dat hij te weinig leiderschap heeft getoond. Op Samsoms vraag waarom hij zweeg over het Polenmeldpunt van de PVV, heeft Rutte geen antwoord.

Mark Rutte komt aan bij de Rode Hoed in Amsterdam voor het verkiezingsdebat.Beeld anp

Diederik Samsom (PvdA)
Boodschap
Diederik Samsom voert een oude politieke wet consequent uit: blijf bij je boodschap. Op een verantwoorde (varianten: verstandige, sociale) manier uit de crisis komen, is van meet af aan zijn motto geweest. Ook bij RTL komt het herhaaldelijk zijn mond uit, als een mantra. Een andere instructie is ook goed verinnerlijkt: praat niet over beleid, maar over mensen. Nieuw is een historisch argument: dat de schatkist (Kok, Bos) van oudsher bij sociaal-democraten in goede handen is geweest.

Uitstraling
In het debat bij de NOS woensdag droeg Samsom een das en zondagavond weer. Kennelijk is het gedaan met de open boord. Maar het was dan ook een 'premiersdebat', en een potentiële minister-president, ook al is hij sociaal-democraat, draagt een das. Samsom oogt fris en energiek. Zijn vitaliteit doet hem niet in een irritante overdrive schieten. Maar helemaal 'vrij' is hij nog niet. Hij herpakte zich goed na een hapering in zijn openingsstatement over Europa, met zijn opmerking dat het gaat om het vertellen van 'het eerlijke verhaal'. Het woord 'eerlijk' gebruikt hij sowieso vaak. Misschien omdat het beoogde 'samen' niet exclusief PvdA meer is.

Oordeel
Na het goede optreden woensdag was er hoop bij de PvdA dat Samsom het momentum zou vasthouden. Dat lijkt gelukt, en misschien gaf de gunstige peiling van Maurice de Hond wel een extra steuntje in de rug. Samsom was niet dominant, maar wel effectief in zijn statements. Hij zocht rechtstreekse confrontaties met Rutte. De premier, in het begin vermoeid ogend, kwam gaandeweg beter in vorm en leek geïnspireerd door het weerwerk van Samsom. Dat kwam beiden ten goede. Nu is het wachten op donderdag, de volgende halte in de ultrakorte campagne, bij Knevel & Van den Brink. En ondertussen geen fouten maken in optredens die potentieel gevaarlijker zijn: solo-interviews in kranten en tv-programma's als DWDD.

Diederik Samsom en Emile Roemer.Beeld anp

Geert Wilders (PVV)
Boodschap
Sinds de Catshuis-breuk is de ondertiteling bij Wilders' wilde vlucht naar voren niet mis te verstaan: weg met Europa, weg met de euro en weg met alle politici die het wagen zelfs maar na te denken over Europese reddingsplannen. Dus heeft hij het vrijwel alleen daarover, zelfs als hij een vraag krijgt over de zorg of leiderschap. Zonder de euro wordt álles beter. Zijn favoriete tegenstanders: Rutte en Roemer, 'de grootste eurofiel van Nederland'. Want daar zitten de tien zetels die hij in de afgelopen maanden is kwijtgeraakt. Wilders' belofte: 'Baas in eigen land. Baas over eigen geld. Baas over eigen pensioenen en baas over eigen grenzen.' De islam is nauwelijks meer een thema.

Uitstraling
Zoals we hem kennen. Geen ander legt zo veel agressie in het debat. Wilders is een messcherpe treiteraar en wekt als enige de indruk dat hij echt een hekel heeft aan zijn opponenten. Hoezeer hij zich daarin onderscheidt, bleek vorige week, toen hij er niet bij was. Zonder Wilders doet een debat opeens gemoedelijk en bijna ouderwets aan. Met Wilders - zijn priemende vinger, zijn vuurspuwende ogen, zijn 'knettergek' - schiet de toon meteen omhoog. Rutte moet zich schamen 'met z'n Kunduzvriendjes'. Roemer is een ramp voor het land. En dat dan onvermoeibaar herhaald.

Oordeel
'De PVV is in verval' oordeelden veel buitenstaanders die vrijdag bij de start van Wilders' campagne waren: slecht georganiseerd, halflege zaal, voorspelbare speech. Zondag staat hij er weer, als vanouds. Een rasdebater. Maar er is wel iets veranderd: hij is kwetsbaarder dan voorheen. Het Catshuis kostte hem veel kiezers en met name Rutte speelt daar nu op in. 'U verkoos het partijbelang boven het landsbelang en nu doet u het weer.' Toen het nog over immigratie ging, was Wilders heer en meester. Nu het over de economie gaat, moet hij incasseren. Zijn opponenten zijn de angst voorbij.

Geert Wilders na afloop van het verkiezingsdebat.Beeld anp

Emile Roemer (SP)
Boodschap
Europa moet van de SP op afstand blijven. Brussel mag geen dictaten afgeven. Ook in het debat probeert Roemer Europa op afstand te houden - in het verleden. 'Jullie zitten te kissebissen over wat er nu aan de hand is, maar jullie hadden dat allang kunnen zien aankomen.' Want: 'We zijn de euro in gerommeld.' Maar het liefst zegt Roemer dat Europa eigenlijk gaat over de zorg, over werk en pensioenen. En over de oplossing van de crisis. De SP-leider heeft voor iedereen wel een extraatje in zijn zak: voor het midden- en kleinbedrijf, de bouw (die krijgt 3 miljard) en de uitkeringsgerechtigden.

Uitstraling
Een heer in het debat. Hij blijft rustig en hij maant de anderen niet door elkaar heen te praten. Maar de hoffelijkheid slaat om in aarzeling. Op een van zijn lievelingsthema's - de zorg - laat Roemer zich door Rutte overbluffen. Terwijl Wilders Rutte even later vastpint op de afspraken die werden gemaakt in de Kunduz-coalitie, laat Roemer dat na. En even later gebeurt het weer: over de economie gaat het, en Rutte en Roemer kiezen elkaar weer als tegenstander. Beiden kennen hun feiten, maar ze vergeten dat een debat geen quiz is.

Oordeel
Roemer staat er, als een steunbeer. Ogenschijnlijk. Hij aarzelt niet om die plaats voor zichzelf op te eisen. 'Ik ben leraar geweest, locatieleider, wethouder in Boxmeer, Tweede Kamerlid en fractieleider. Ik ben er nu klaar voor om premier te worden.' Hij staat voor de zorg, en de pensioenen, de bouw, de leraren en de agenten, en zelfs voor de noodlijdende banken in andere Europese landen die steun moeten krijgen.

Rutte wil de kijkers doen geloven dat zelfs de stevigste steunbeer onder zo veel gewicht bezwijkt. Hij zegt dat een premier keuzen moet maken. En Roemer neemt het debat niet te baat om zijn kracht te tonen. Een steunbeer wankelt niet snel. Maar als hij niet uitkijkt, ziet men hem wel over het hoofd.

Emile Roemer komt aan bij de Rode Hoed in Amsterdam voor het verkiezingsdebat.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden