Roemeense president verwacht 'rechtse dictatuur' als hij niet wordt herkozen Iliescu vecht voor zijn politieke leven

President Ion Iliescu van Roemenië vecht voor zijn politieke leven. Dit weekeinde zouden de Roemeense kiezers hem wel eens de macht kunnen ontnemen die hij sinds de val van dictator Ceausescu onafgebroken heeft bezeten....

PHILIPPE REMARQUE

Van onze buitenlandredacteur

Philippe Remarque

AMSTERDAM

Tekenend voor de bedreiging die de ex-communist Iliescu voelt is de keiharde aanval die hij in de laatste week heeft ingezet op zijn rivaal, de bebaarde hoogleraar geologie Emil Constantinescu. Volgens zijn verkiezingsspotjes dreigt een 'rechtse dictatuur' in Roemenië.

Boos over de armoede en corruptie die van Roemenië een hekkesluiter in Oost-Europa hebben gemaakt, hebben de Roemenen twee weken geleden al Iliescu's regeringspartij naar de oppositiebankjes verdreven. Zondag moeten ze in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen beslissen of ze de verandering compleet zullen maken, of dat Iliescu mag aanblijven en vier jaar lang in 'cohabitation' zal moeten samenleven met een hem vijandig gezinde regering.

In de eerste verkiezingsronde eindigde Iliescu op de eerste plaats met 32 procent, 4 procent boven Constantinescu, de kandidaat van een verbond van christen-democraten en liberalen. Maar sindsdien lijkt een nederlaag van Iliescu, aanvankelijk door de meeste commentatoren voor onmogelijk gehouden, dichterbij te komen. Zelfs betrouwbare bondgenoten als de nationalistische partijen zijn overgelopen naar de oppositiekandidaat.

Volgens de enige opiniepeiling die tussen de twee rondes is gehouden is Constantinescu nu favoriet met 52,8 procent van de stemmen tegen 47,2 voor Iliescu, hoewel bijna een kwart van de ondervraagden nog niet had besloten op wie te stemmen. Dat ligt in eerste plaats aan de succesvolle poging van Constantinescu om een coalitie van oppositiekrachten te smeden.

De sociaal-democratische leider, ex-premier Petre Roman, die in de eerste ronde derde werd met 21 procent van de stemmen, heeft zijn persoonlijke animositeit overwonnen en zijn kiezers opgeroepen in de tweede ronde op Constantinescu te stemmen. In ruil daarvoor krijgen de sociaal-democraten een prominente plaats in de nieuwe regering, die onder leiding van Constantinescu's christen-democraten wordt gevormd.

Bij de ondertekening omhelsden de twee rivalen elkaar en zei Constantinescu dat de weg nu open is voor een 'waarlijk democratische regering' en een 'totale verandering van de samenleving'. Het akkoord heeft het doel om 'het regime-Iliescu compleet te verwijderen van het politieke, economische en sociale leven van het land'.

De nieuwe coalitie heeft een 200-dagenplan opgesteld om economische hervormingen te versnellen, ruimte te maken voor privé-initiatief en zeven jaar na de val van het totalitaire regime van Ceausescu eindelijk te beginnen aan de opbouw van een democratische samenleving.

Iliescu heeft de hervormingen slechts aarzelend ter hand genomen, terwijl een corrupte, aan de regering gelieerde zakenelite haar voordeel deed met de voortgaande staatscontrole op de economie.

Roemenië verkeert na de overwinning van de oppositie dus in zekere zin nu pas in dezelfde positie als de meeste andere Oostbloklanden na de val van het communisme. De nieuwe regering zal proberen te ontkomen aan het lot van de dissidente politici die daar de hervormingen ter hand namen en geen van allen werden herkozen voor een tweede termijn.

Zij heeft daarbij niet alleen te kampen met de eigen onervarenheid, maar ook met de breekbaarheid van de verse alliantia. Zelfs Constantinescu's Democratische Conventie (CDR), de grootste partij, bestaat uit vijftien verschillende centrum-rechtse, liberale en groene groeperingen.

Iliescu heeft de laatste week een nietsontziende campagne gevoerd om na het parlement niet ook nog het presidentschap te verliezen. Hij moet het vooral hebben van het platteland, waar de helft van Roemeniës 23 miljoen inwoners woont. 'Arbeiders, boeren, Roemenen, pas op', zegt een van Iliescu's vekiezingsspotjes. 'U zult Uw banen, huizen en land kwijt raken. Het land kan uit elkaar vallen.'

Iliescu speelt in op de angsten van de boeren met zijn beschuldiging dat Constantinescu de monarchie wil herinvoeren en grootgrondbezitters van vroeger hun land teruggeven. Aan het einde van een van zijn spotjes verandert het gezicht van Constantinescu in dat van de in ballingschap levende koning Mihai. De steun die Constantinescu krijgt van de Hongaarse minderheid (goed voor 6 procent van de stemmen) is aanleiding voor de bewering dat hij autonomie voor de Hongaren wil invoeren.

Constantinescu doet deze aanvallen af als een teken van wanhoop in het Iliescu-kamp. Maar hoewel hij de nadruk legt op opbouw en eenheid, betaalt hij de president af en toe in gelijke munt terug door diens Moskouse verleden op te rakelen.

'Angst, leugens en diefstal hebben geen plaats meer in Roemenië. Laten ze teruggaan naar waar ze vandaan komen, over de sporen van de tanks die ze hier hebben gebracht', zei hij tijdens een herdenkingsdienst. 'Over een paar dagen zullen we in staat zijn te zeggen dat we ons land voorgoed terug hebben genomen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden