Roemeense patiënt moet dokken

PETROSANI Toen Cristinela Ionescu een paar weken geleden naar het ziekenhuis moest voor een kleine operatieve ingreep, stak ze bij haar vertrek 100 lei (25 euro) in het schort van haar dokter. 'Is het zo goed?', vroeg ze. De dokter wierp een blik op zijn schort en knikte van ja.

Jan Hunin

Een uitzondering is Ionescu niet. Wie in Roemenië naar de dokter moet, moet in de buidel tasten, en vaak diep. Hoewel gezondheidszorg in principe gratis is, halen de meeste Roemeense specialisten voor minder dan 100 euro hun stethoscoop niet tevoorschijn.


Bij de artsen houden de uitgaven van de ziekenhuisbezoekers helaas niet op. Ook de rest van het personeel pikt graag zijn graantje mee van de vrijgevigheid van de patiënten.


Volgens een recent rapport van de Europese Commissie krijg je in de Roemeense ziekenhuizen bijna niets voor niets. Zowel voor maaltijden als schone lakens moet betaald worden. Bij operaties doen patiënten er goed aan hun eigen naald en draad mee te brengen. Wie zonder komt, moet dokken. Ionescu kan erover meepraten: voor het verband op haar scheenbeen betaalde ze 20 lei. Ook de verpleegsters mogen iets verdienen.


Het personeel van het spoedgevallenziekenhuis van Petrosani waar Ionescu zich liet behandelen, ziet er geen bezwaar in. Ook in de rest van Europa krijgen artsen cadeautjes, vertelt het hoofd van een van de afdelingen.


Over de slechte financiële toestand van veel patiënten maakt hij zich geen zorgen. Voor hen geldt het oude spreekwoord: 'Wanneer een Roemeen geen geld heeft, zegt hij dat hij even 100 euro moet gaan wisselen'. Vrij vertaald: een Roemeen vindt altijd geld wanneer het nodig is.


Magere salarissen

Als verzachtende omstandigheid kan zijn magere salaris gelden. Zoals de rest van het Roemeense overheidspersoneel heeft hij de laatste maanden meer dan een kwart van zijn loon moeten inleveren - en veel verdiende hij al niet. Een specialist verdient in Roemenië minder dan 1.000 euro per maand. Een verpleegster moet het met amper 200 euro stellen.


Het afnemen van de 'cadeautjes' zou ook de patiënten duur te staan kunnen komen. De laatste drie jaar hebben liefst achtduizend Roemeense dokters een aanvraag ingediend om naar het buitenland te vertrekken. Daar kunnen ze een veelvoud verdienen.


Het gevolg van die lage lonen is een dramatische onderbemanning van de ziekenhuizen. Met amper 19 dokters en 42 verpleegsters per tienduizend inwoners ligt Roemenië ver beneden het Europese gemiddelde.


Waartoe die onderbemanning kan leiden bleek deze zomer in Boekarest. Daar kwamen na een brand op een afdeling intensive care zes te vroeg geboren kinderen om. De enige verpleegster met toegang tot de afdeling vierde elders in het gebouw met haar collega's een plaatselijke feestdag.


Misschien had de ramp voorkomen kunnen worden als het ziekenhuis over een degelijk alarmsysteem had beschikt. Maar daar heeft Roemenië het geld niet voor. Het Balkanland besteedt amper 3,7 procent van zijn bbp aan gezondheidszorg, minder dan de helft van het EU-gemiddelde. Verbetering is niet direct op komst. Door de economische crisis moet Roemenië pijnlijke bezuinigingen doorvoeren.


De gevolgen blijken ook in Petrosani. In het International Medical Center tegenover het ziekenhuis staan twee spiksplinternieuwe scanners er ongebruikt bij. Door de bezuinigingen zijn ze onrendabel geworden. Inwoners van Petrosani die beeldvormend onderzoek nodig hebben, moeten gebruik maken van de röntgenstraler in het ziekenhuis, een toestel dat de Tweede Wereldoorlog nog lijkt te hebben meegemaakt. Daarvoor moeten ze ook nog uren in de rij staan. En als hun geduld ten slotte beloond wordt, is de kans klein dat ze de waarheid te horen krijgen, vertelt Peter Oostveen, een Nederlander die jarenlang als oncoloog in een Roemeens ziekenhuis werkte.


De ouderwetse infrastructuur, gecombineerd met de gebrekkige dienstverlening, heeft volgens Oostveen catastrofale gevolgen voor de gezondheid van de Roemenen. 'Ze gaan pas naar de dokter als het te laat is.' In tegenstelling tot Nederland, waar 95 procent van de kankers wordt ontdekt in het eerste stadium, gebeurt dat in Roemenië in 85 procent van de gevallen pas in het tweede of derde stadium. Geen wonder, aldus Oostveen, dat de levensverwachting in Roemenië veel lager ligt dan West-Europa. Een Roemeen wordt gemiddeld 73 jaar, de gemiddelde Nederlander ruim vijf jaar ouder.


Om de Roemeense gezondheidszorg te verbeteren, ziet Oostveen heil in privatisering. Dan zouden de zieken tenminste weten waarvoor ze betalen, meent hij. Maar voor het zover is, moeten een paar taboes worden doorbroken, om te beginnen bij de patiënten. Als je hen naar hun behandeling vraagt, zijn ze vol lof. 'We worden hier prima verzorgd', vertellen de patiënten op de longafdeling van het ziekenhuis van Petrosani. Zelfs als de verpleegster even wordt weggeroepen, zeggen ze dat ze nog nooit voor iets hebben hoeven bijbetalen. Valt het dan toch mee met die 'cadeautjes'?


Geloof dat maar niet, onderbreekt Ionescu, die op het gezicht van een van de patiënten een glimlach heeft bespeurd. 'Iedereen hier is bang om de waarheid te vertellen. Dat hebben we nog van onder het communisme.'


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden