Nieuws Zuid-Afrika

Roelof ‘Pik’ Botha, minister van Buitenlandse Zaken in het apartheidstijdperk, is overleden

Roelof Frederik ‘Pik’ Botha, minister van Buitenlandse Zaken in het apartheidstijdperk, is op 86-jarige leeftijd in zijn huis in Pretoria overleden. Hij verdedigde het racistische regime naar buiten toe, maar probeerde ook de politieke rechten van de zwarte bevolking te vergroten en werd later minister onder Mandela.

Roelof ‘Pik’ Botha. Beeld AFP

Roelof Frederik Botha gaat de geschiedenisboeken in als een tegenstrijdig man. Het overgrote deel van zijn carrière was hij opgezadeld met de onmogelijke opdracht de apartheid op het wereldtoneel te verdedigen. Tegelijkertijd streed hij voor de politieke rechten van de zwarte bevolking en werd hij minister onder Nelson Mandela.

Bij zijn tegenstanders en de pers stond Botha bekend als een charismatische bon vivant. Het type dat meningsverschillen aan de bar beslecht. Volgens een anekdote op de Zuid-Afrikaanse nieuwssite News24 goot hij tijdens een langeafstandsvlucht in het bijzijn van de pers een emmer vol met de inhoud van kleine flesjes drank. Hij gaf het brouwsel als een Afrikaanse kalebas door. De lege flesjes gooide hij vervolgens door het vliegtuig en hij voorspelde als een traditionele Afrikaanse geneesheer de toekomst van de journalisten. Onder het mom van what happens on the trip, stays on the trip kwamen dit soort verhalen pas na zijn pensionering in de openbaarheid.

‘Pik’ Botha begon zijn carrière in 1953 als diplomaat op de buitenlandse dienst van Zuid-Afrika. In 1977 werd hij minister van Buitenlandse Zaken voor de Nationale Partij van president P.W. Botha (geen familie). Daarmee werd hij naar buiten toe het gezicht van de verguisde apartheidsregering. Terwijl Zuid-Afrika internationaal steeds verder geïsoleerd raakte door het racistische regime, probeerde Botha de schade te beperken. Hij onderhield goede contacten met de geslepen Amerikaanse diplomaat Henry Kissinger en wist toenmalig president Ronald Reagan en de Engelse premier Margaret Thatcher te overtuigen sancties op Zuid-Afrika te verzachten.

Vredesakkoord Angola en Cuba

Een van zijn grote successen was het vredesakkoord tussen Angola, Cuba en Zuid-Afrika in 1988. Dat leidde twee jaar later tot de onafhankelijkheid van Namibië, wat daarvoor decennialang onder Zuid-Afrikaanse administratie viel en ook een apartheidsregime had.

Ex-minister van Buitenlandse Zaken Pik Botha schudt de hand van Desmond Tutu. Beeld Reuters

Botha kreeg de reputatie ‘liberaal’ door zijn pogingen meer politieke rechten voor zwarten te bewerkstelligen. In 1985 schreef hij een toespraak waarin de vrijlating van de gevangen Nelson Mandela werd aangekondigd. De president blies de toespraak af. Een jaar later voorspelde Botha tijdens een persconferentie in Kaapstad dat Zuid-Afrika in de toekomst een zwarte president kon hebben, mits de rechten van de minderheden in het land gewaarborgd zouden worden. Hij werd al snel gedwongen te verklaren dat dit niet het standpunt van de regering was.

‘Een nieuw tijdperk is begonnen in Zuid-Afrika’, zei Botha toen de apartheid in 1990 werd afgeschaft. Hij diende nog enkele jaren als minister onder de overgangsregering van president F.W. de Klerk, waarna hij in 1994 toetrad tot de zwarte meerderheidsregering van Nelson Mandela als minister van Energie. In 1996 stapte hij uit de politiek.

Botha betuigde zijn spijt dat hij tijdens zijn ministerschap geen einde had gemaakt aan de apartheid. In een interview in 1996 overdacht Botha nog eens zijn keuze om jarenlang te dienen onder het apartheidsregime. ‘Ik had ervoor kunnen kiezen om ontslag te nemen en mezelf als een roepende in de woestijn te isoleren. De andere optie was van binnenuit mensen op andere gedachten te brengen en zo mee te helpen aan een geleidelijke transformatie van mentaliteit. Hoe het ook zij, ik ben in de politiek blijven hangen.’

Vrijdagochtend meldde zoon en rockartiest Piet Botha aan News24 dat zijn vader na een ziekbed van een paar weken in zijn slaap is overleden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.