Roebels sparen? De Rus kijkt wel uit

De euro staat op springen, sommige landen verlangen terug naar hun eigen munt. Welke band hebben mensen eigenlijk met hun geld?...

Vijftien jaar geleden bood het centraal gelegen Moskouse warenhuis Tsoem dezelfde waren als de kooplieden en pensionado’s in de ondergrondse metrogangen: het was een losse verzameling aparte winkeltjes waar je dezelfde pleeborstels en matriosjka’s kon kopen als in de rest van de stad. Het zag er ook net zo armoedig uit. Wie er iets wilde kopen, kon maar beter dollars meenemen, want de roebel was door hyperinflatie en diverse ‘munthervormingen’ van al zijn praktische waarde ontdaan.

Hoe ver is de Tsoem in die jaren gekomen! En ook de nationale munt is niet alleen terug als nationaal betaalmiddel, maar moet volgens ’s lands leiders zelfs een mondiale reservemunt worden. De roebel is – geholpen door de hogere olieprijzen en het fiscaal prudente beleid van de afgelopen tien jaar – stabieler geworden, en zijn positie jegens de euro en dollar sterker. Maar is het daarmee ook een nieuw symbool van nationale trots?

Het huidige Tsoem, pal naast het gerestaureerde Bolsjoi Theater gelegen, vertegenwoordigt de glitter van het nieuwe, kooplustige Rusland waarin sterk gestegen energieprijzen een nieuwe klasse rijken en superrijken hebben doen opstaan – met in hun kielzog een groeiende middenklasse in de grote steden. Tsoem is dan ook de prijskaartjes voorbij: wie iets moois ziet in Tiffany’s of Prada, moet niet meieren over de prijs.

Valentina Dzjojeva (61) is, gekleed in een nette jurk van haar moeder, naar Tsoem gekomen als uitje. ‘Ik ben met pensioen en krijg tienduizend roebel (250 euro, red.). Dat zijn kopeken, centen, dus ik kan hier niets kopen – het is als een bezoek aan een museum.’

De neergang van de roebel begin jaren negentig, samen met de Sovjet-Unie, staat in haar geheugen gegrift. ‘Mijn ouders zijn toen al hun spaargeld kwijtgeraakt. In de oude tijd hadden ze daarmee drie nieuwe Zjigoeli’s (Lada’s, red.) kunnen kopen. Ze wilden het aan hun kinderen doorgeven, maar alles is verloren gegaan.’ De recente ‘terugkeer’ van de roebel zegt haar evenwel niets. ‘Daar merk ik niks van en sparen kan ik toch niet.’

Sergej kan dat wel, ‘maar alleen dollars’. Hij is een 23-jarige jurist en gaat gekleed in strak gesneden grijs, een smetteloos wit hemd en glimmende zwarte schoenen. Elk roebelnationalisme is hem vreemd. ‘De dollar is de dollar en de roebel is de roebel. En ik geloof niet in de roebel. Bovendien gaan de prijzen hier zo snel omhoog dat het beter is je geld in dollars vast te houden.’

Dat sentiment wordt gedeeld door andere Tsoem-bezoekers. De gulheid waarmee Nina Nikolajevna (60) zichzelf heeft opgetuigd met gouden sieraden, strekt zich niet uit tot haar gevoelens over de roebel. ‘Ik weet dat de roebel sterker is geworden, maar ik vrees dat het tijdelijk is. En een sterke roebel zegt niets over de kracht van het land.’

Nog duidelijker is Elina Sogonova, een 29-jarige journaliste bij de Russische uitgave van Harper’s Bazaar. Haar man krijgt zijn salaris ‘gelukkig’ deels in dollars. Zelf verdient ze in roebels, ‘maar dat salaris is zo klein dat het niks uitmaakt’. ‘Misschien heb je een paar totaal geschifte lieden die in roebels sparen, maar in het algemeen vertrouwen Russen niets dat op enige manier gerelateerd is aan hun regering – en dat geldt ook voor de roebel.’

Iets gunstiger voor de roebel is het sentiment op de Savjolevski- markt buiten het centrum, waar honderden kraampjes mobieltjes en andere elektronica aanbieden – al dan niet gestolen. Hier stinkt het naar kebab, bier en sigaretten – en naar roebels.

Slava (53), die zegt ‘een soort van automonteur’ te zijn, gelooft erin. Waarom? ‘Omdat ik graag wil geloven in mijn geld. De situatie is niet radicaal verbeterd sinds de jaren negentig, maar ik ben blij dat de roebel sterker is geworden. En spaargeld heb ik niet, dus daarover geen hoofdbrekens.’

Roman (37) slijt al zeven jaar mobieltjes op deze markt. Hij heeft de tijd van ‘de dollarcult’ meegemaakt en recentelijk de terugkeer naar een roebeleconomie. ‘Als we in de jaren negentig ergens winst op maakten, wisselden we dat geld direct om in dollars – nu niet meer.’

Nog niet lang geleden werd op deze markt alleen in dollars gehandeld, maar een jaar of vijf geleden begon de omslag. ‘Voor mij is het goed, want het betekent stabielere prijzen.’

Maar hoe goed het ook moge gaan met de roebel, ook Roman gaat niet zover om in zijn nationale munt te sparen. ‘Als ik iets overhoud, stop ik het liever in spullen die ik weer kan verkopen. Voor de meeste gewone mensen valt er trouwens helemaal niets te sparen, maakt niet uit in welke munteenheid.’

Olieprijzen stijgen, en de koopkracht stijgt mee
‘De positie van de roebel is dramatisch verbeterd sinds de jaren negentig’, zegt Jevgeni Nadorsjin van Trust Brokerage in Moskou. ‘Veel Russen vinden het nu normaal dat ze weer de roebel gebruiken als belangrijkste betaalmiddel en dat is al een hele verandering. Sinds de devaluatie van 1998 is Rusland een fiscaal prudent beleid gaan volgen, wat heeft geleid tot afbetaling van schulden en de opbouw van enorme reserves. In die zin is de sterkere roebel niet alleen een uiting van hogere olieprijzen het afgelopen decennium, maar ook van de groeiende economie en de gestegen koopkracht van burgers.’

De ambitie van president Medvedev om een mondiale reserve-eenheid te worden, plaatst hij in regionale context. ‘De roebel begint voorzichtig zijn positie te heroveren in grote delen van de voormalige Sovjet-Unie. Partners in dit gebied hebben er geen bezwaar tegen in de roebel te handelen. Als regionale munteenheid rukt de roebel op.’

Ondanks de verbeterde positie van de roebel erkent de bankier dat veel Russen nog geen heil zien in hun nationale munt. ‘Veel mensen zien er nog tegenop hun spaargeld in roebels aan te houden. Maar het vertrouwen groeit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden