Interview

Roderik van Grieken: 'Rutte presenteert zich als Wilders Light, en dat is link'

Directeur van het Nederlands Debat Instituut over de open brief

De krant staat vol met commentaar op de open brief van Rutte. Hoe kijkt Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, naar de boodschap van de premier?

Roderik van Grieken: 'Iedere politicus heeft een houdbaarheidsdatum. Ik denk dat Rutte deze campagne nog kan winnen, maar dat dat de laatste keer is.' Beeld Peter Lipton

Laat Rutte zich te ver door Wilders naar beneden trekken?
'De strategie van de VVD is erop gericht dat Rutte een tweestrijd met Wilders aangaat. Hij kan niet met de boodschap komen dat het probleem niet bestaat, zoals Pechtold en Klaver zeggen. Rutte kan dat niet doen want zijn electoraat zit in dezelfde vijver als Wilders. Rutte wil zich afzetten tegen Wilders maar dat kan hij niet doen door er diametraal tegenover te staan. Hij moet zich profileren als Wilders Light en dat is een linke strategie.'

Want?
'Je zit in het frame van Wilders en je bent er toch een beetje een slap aftreksel van. Je zet geen eigen merk neer.'

Rutte suggereert dat het land verlaten echt het best is voor de mensen die zich niet willen aanpassen. Is dat premierwaardig?
Hij maakt de inschatting dat veel Nederlanders er zo over denken. En dat hij het daarom moet benoemen.

Vindt hij het ook?
Rutte heeft al eerder laten zien dat hij een claim kan maken waarvan hij met al zijn intelligentie weet dat hij die niet hard kan maken. Denk aan zijn uitspraak: 'Geen cent meer naar de Grieken'. Ik kan me niet voorstellen dat hij dat ook echt heeft gevonden.

Hij is door zo'n uitspraak toch niet de premier van alle Nederlanders?
'Je kunt ook zeggen: hij is de premier van alle Nederlanders die ook echt Nederlander willen zijn.'

Rutte staat bekend als verbinder. Past deze strategie eigenlijk wel bij hem?
'Op dit onderwerp heeft hij al vaker gepolariseerd. Het past in de lijn van 'pleur op', 'grenzen trekken' en 'ik heb liever dat ze daar sterven dan hier naartoe komen'. Het is niet zo dat hij opeens een heel nieuwe boodschap brengt. Kijk naar de vorige verkiezingen, toen deed hij precies hetzelfde. Dit is Rutte in campagnestand, hij denkt: ik moet het conflict opzoeken en me afzetten tegen anderen. Het is een bewuste keuze.'

Denkt u dat Rutte zo de grootste kan worden?

'Er gaat heel veel afhangen van wie er in dat premiersdebat mogen staan. Dat wordt het belangrijkste moment van de hele verkiezingscampagne. Stel dat het zo is dat Jesse Klaver er komt te staan als enige linkse partij, dan heb je dus de PVV, VVD, CDA, en GroenLinks. Dan zou het zomaar kunnen dat je hetzelfde effect krijgt als in 2012, en dat deze keer niet de PvdA maar GroenLinks door het dak gaat. Dan krijg je alsnog de situatie dat Rutte zich meer zal moeten richten op links.

Het is een scenario dat zich kan voltrekken. De campagne van Asscher is dan afgelopen want die moet zich alleen maar verdedigen. Klaver is een nieuw gezicht, een jonge hond met een fris geluid en een goed verhaal. Hij kan al die stemmen op links bij elkaar trekken. Rutte zal dan moeten reageren.'

Lees verder onder de foto.

'Rutte hoopt dat zelfs PvdA'ers, CDA'ers en D66'ers op de VVD gaan stemmen met de gedachte: laten we in godsnaam zorgen dat Wilders niet de grootste wordt. Maar het is link want je maakt de PVV groot en belangrijk.' Beeld anp

Wat moet Rutte volgens u beter doen?
'Hij zal meer zijn rol moeten spelen als verbinder die boven de partijen staat in plaats van dat hij de loopgraven in gaat. De VVD zet een stip op de horizon en dat is 15 maart, dan moet er worden gewonnen. Daarna zien ze wel wat ze hebben aangericht. Ik vind dat riskant omdat hij daardoor een groot geloofwaardigheidsprobleem kan krijgen.

Normaal gesproken ga je er als premier een beetje boven zweven. Zeker in zo'n verdeeld veld valt er veel te winnen door boven de partijen te staan. Maar Rutte kiest ervoor om de strijd aan te gaan en in te zetten op tweestrijd Rutte -Wilders. De VVD hoopt: op 15 maart gaat de 30 procent zwevende kiezers naar de stembus met de gedachte dat er een reële kans is dat Wilders premier kan worden. Rutte hoopt dat, om dat te voorkomen, zelfs PvdA'ers, CDA'ers en D66'ers op de VVD gaan stemmen met de gedachte: laten we in godsnaam zorgen dat Wilders niet de grootste wordt. Maar het is link want je maakt de PVV groot en belangrijk.'

Bij Humberto Tan gisteravond kwam Rutte er niet goed uit. De frisheid lijkt er bij hem van af.
'Rutte zit in een moeilijke positie. Zijn grootste tegenstander (Wilders) is een moeilijke omdat die op een aantal belangrijke onderwerpen helder benoemt wat een groot deel van de potentiële VVD-aanhang ook vindt. Daarnaast heeft Rutte nog steeds last van zijn campagne in 2012 toen hij grote woorden sprak die hij in de ogen van de kiezer niet heeft waargemaakt. Zijn geloofwaardigheid is daardoor niet erg groot. Iedere politicus heeft een houdbaarheidsdatum. Ik denk dat Rutte deze campagne nog zou moeten kunnen winnen maar ik denk wel dat dat de laatste keer is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.