RODE KITSCH

HET kan je gebeuren als medewerker van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau 'ten dienste van het socialisme'. Dat je op 1 mei een rede moet houden om de viering van de Dag van de Arbeid van de afdeling Kampen/IJsselmuiden van de PvdA luister bij te zetten....

René Cuperus keek nog snel even naar het NOS-journaal van vier uur. Ad Melkert deelde rode rozen uit aan hoogbejaarde partijgenoten. Op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking werd de rode vlag gehesen. Autonomen trappen rellen in Londen en Berlijn tegen kapitalisme en globalisering, maar ook tegen het sociaal-democratisch bestuur van Blair en Schröder. 'Wat een volstrekt foute internationale setting, die Eerste Mei', dacht Cuperus bij zichzelf. 'Bijna surrealistisch'.

Cuperus besloot van de nood een deugd te maken. 'Ik zit met de Dag van de Arbeid in mijn maag', bekende hij enkele uren later aan gene zijde van de IJssel. De Eerste Mei moet verdwijnen. Of worden verbouwd tot Dag van de Democratie.

Terwijl partijvoorzitter Ruud Koole meent dat 'de 1-meigedachte actueler is dan ooit', stelt Cuperus in het pasverschenen juninummer van Socialisme & Democratie dat 'de Eerste Mei 'één van de laatste harde restanten is van de klassieke marxistisch-socialistische traditie, van het proletariërs aller landen verenigt u'.

Solidariteit met de verworpenen der aarde in de Derde Wereld is prima. Maar, schrijft Cuperus, 'we draaien onszelf een hypocriet-ideologisch rad voor ogen wanneer we zouden stellen dat wij, de westers sociaal-democratie - de salonsocialisten van de OESO - met hen van dezelfde internationale arbeidersklasse deel uitmaken tegenover de klasse der uitbuiters en verdrukkers (dat zouden dan onze liberale coalitiegenoten moeten zijn?)'.

Voor Cuperus is 1 mei, door vakbondsman Arie Groenevelt in de Vara-gids nostalgisch omschreven als het feest van de rooien tegen de burgerlijke maatschappij, bij uitstek het symbool van het valse zelfbeeld van de PvdA.

In dit beeld ziet de PvdA zichzelf nog steeds als de oude SDAP van Troelstra: revolutionair en revisionistisch tegelijk. Honderd jaar bemoeienis met en ingroei in het kapitalistische bestel worden ontkend. De PvdA doet alsof de twintigste eeuw een slechte film is, waar ze als buitenstaander met afschuw naar kan kijken. Maar daarmee retoucheert de PvdA zichzelf weg uit haar eigen succesverhaal.

'Is het niet bijna kitsch te noemen', schrijft PvdA-ideoloog Cuperus, 'wanneer een partij als de PvdA, met een grote machtsbasis in het openbaar bestuur, binnen maatschappelijke organisaties, op universiteiten en departementen, zich richt tegen de burgerlijke maatschappij; wanneer een partij die de leidende collectieve-sectorpartij kan worden genoemd (met ook enkele incestueuze en regenteske kanten vandien, overigens) en die een type samenleving meebestuurt, met welker verdwijning de sociaal-democratie meer te verliezen dan te winnen zou hebben, zich laaft aan de radicale bron van de 1 mei-traditie?'

Zo is het. Maar achter de rode kitsch gaat een ondergrondse partijstrijd schuil. Cuperus, die zelf tot het postmoderne, sociaal-liberale, Derde Weg-kamp kan worden gerekend, maakt zich zorgen over wat hij 'de vaandelvlucht voor Paars' noemt. Na het afschudden van de ideologische veren door Kok, is het voor velen - onder leiding van Adri Duivesteijn - tijd voor het afschudden van het pragmatisme. De seinen staan weer op rood.

Cuperus verwijt de Duivesteijners in de PvdA kortzichtigheid, gebrek aan historisch besef en opportunisme. Zij lijden aan het kabinet-Den Uyl-syndroom, aan het mythologiseren van dit 'meest progressieve kabinet aller tijden' als opmaat voor een verloochening van Paars.

Wanneer de PvdA de erfenis van Paars, in het buitenland geroemd als sociaal-milde aanpassing van een ontwikkelde verzorgingsstaat aan meer competitieve marktomstandigheden, in zijn geheel aan de VVD laat, wekt zij daarmee de suggestie dat 'de periode-Kok een soort tijdelijke flauwte van de PvdA is geweest'.

Hoe anders gaat het in de Britse Labour Party, waar Blair de strijd tussen traditionalisten en moderniseerders symbolisch beslechtte door het schrappen van de rituele Clause Four: de passage in het programma over de nationalisatie van de productiemiddelen. Op dezelfde manier, maar dan met zijn voorstel 1 mei tot Dag van de Democratie te promoveren, wil Cuperus het debat tussen de oud-links en Paars in de PvdA op scherp zetten.

De sociaal-democratie, betoogt hij, is de drijvende kracht geweest achter het algemeen kiesrecht en de democratisering van bedrijf en maatschappij. Met deze strijd onderscheidde men zich van radicale socialisten. Waar het op aankomt is dat de PvdA na honderd jaar eindelijk erkent dat er geen democratie denkbaar is zonder een kapitalistische markteconomie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden