Rode Khmers zullen Cambodja blijven kwellen

Er bestaan gelukkig maar weinig mensen wier dood de wereld zoveel vreugde zou bereiden als Pol Pot. Misschien is het daarom dat het levenseinde van de Rode-Khmerleider al meer dan eens is gemeld....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Nog steeds is niet zeker of de 68-jarige Pol Pot nu werkelijk is overleden. Het Franse persbureau AFP citeerde donderdag de plaatsvervangend commandant van de 320ste Rode-Khmerdivisie, die meldde dat hij met zijn troepen op weg was naar de begrafenis van Pol Pot. Het Britse persbureau Reuter trof vrijdag bij de Thais-Cambodjaanse grens echter een andere Rode-Khmerfunctionaris, die het bericht kort maar krachtig ontkende. De propagandazender van de Rode Khmers zei geen boe of ba over Pol Pot maar ging onverstoorbaar door met zijn dagelijkse hetze tegen de Cambodjaanse regering.

Westerse diplomaten hechtten echter de meeste waarde aan de mededelingen van de kant van Thaise militairen, die vrijdag lieten weten dat Pol Pot wel ziek is maar bepaald nog niet dood. Thaise militairen onderhouden hechte contacten met de Rode Khmers, die hun guerrilla-kas spekken met de verkoop van edelgesteenten en tropenhout aan de Thais. Een van die Thaise militaire bronnen veronderstelt dat het gerucht van Pol Pots dood doelbewust is verspreid door de Cambodjaanse regering, om de bevolking te troosten met de gedachte dat de Rode Khmers nu toch echt op hun laatste benen lopen.

Die veronderstelling zou wel eens kunnen kloppen. De Rode Khmers vormen een pijnlijke doorn in het vlees van de Cambodjaanse regering - een wankele coalitie tussen twee voormalige vijanden op leven en dood: de royalisten onder leiding van eerste vice-premier prins Norodom Ranariddh en de oud-communisten onder leiding van tweede vice-premier Hun Sen.

Hun Sen, een voormalige Rode Khmer die Pol Pot in de steek liet toen deze Vietnam begon aan te vallen, werd door de Vietnamezen in het zadel geholpen nadat dezen in 1979 de Rode Khmers hadden teruggedreven naar de jungle. Toen de Vietnamezen zich tien jaar later terugtrokken, troonde Hun Sen aan het hoofd van een communistische partij die, hoe liberaal ook op economisch gebied, alle overheidsinstanties stevig onder controle had. Die controle heeft Hun Sen in feite nog steeds, en daarvan maakt hij nu gebruik om zijn royalistische coalitiepartner naar de achtergrond te ellebogen. Het laatste dat beide partijen zich kunnen veroorloven is dat de Rode Khmers misbruik maken van hun geschil.

Door een stommiteit van de Rode Khmers zelf vormen die echter politiek geen factor van betekenis meer. Hun weigering om mee te doen aan de verkiezingen die in 1993 onder VN-toezicht werden gehouden, is een fatale blunder gebleken. De Rode Khmers zitten niet in het parlement, niet in de regering, niet in het lokaal bestuur. Hun enige macht komt, als vanouds, uit de loop van een geweer. En dan maakt het niet eens zo veel uit wie er de baas is - de nog altijd niet tot inkeer gekomen massamoordenaar Pol Pot, of zijn éénbenige bevelhebber Ta Mok, of de officiële politieke leider van de beweging Khieu Samphan, of Pol Pots zwager Ieng Sary, die de 'bevrijde' heuvels van Phnom Malai in handen heeft.

De altijd optimistische koning van Cambodja, Norodom Sihanouk, hoopt dat de politieke kaders die de harde kern van de Rode Khmers vormen na de (vermeende) dood van Pol Pot gedemoraliseerd en gebroken achterblijven. De drieduizend resterende Rode Khmers zullen volgens hem uiteenvallen 'in groepjes bandieten of outlaws, zonder ideologie of ideaal'.

Deskundigen binnen en buiten Cambodja delen Sihanouks verwachting dat de Rode Khmers uiteen zullen vallen in concurrerende bendes, die het er niet zo zeer om te doen is de regering te verdrijven, als wel de plaatselijke bevolking te terroriseren en te beroven. Maar dat kan voor de regering geen geruststellend vooruitzicht zijn. Tenslotte beschikken de Rode Khmers nog altijd over een verbluffende voorraad Chinese wapens, waaronder T-54 pantserwagens. Daarmee kunnen ze een aanzienlijk deel van het Cambodjaanse platteland nog vele jaren in hun greep houden.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden