Rode Khmers voeren nieuwe terreurcampagne

Twee jaar na haar terugkeer uit een van de vluchtelingenkampen in Thailand staat de 32-jarige Meas Vann, haar dochtertje in de armen, te staren naar de verkoolde balken van haar nog zo nieuwe huis....

The Guardian

BATTAMBANG

Moorden en brandstichten, daar hebben de Rode Khmers altijd al een handje van gehad. Maar de campagne die ze nu voeren overtreft alle voorafgaande in wreedheid. 'Hun instructie luidt kennelijk: verbranden, verbranden, verbranden', zegt een medewerker van een westerse hulporganisatie.

De Rode Khmers hebben het voorzien op dorps- en districtsbestuurders, die worden vermoord, en hebben een onbekend aantal plattelandsbewoners ontvoerd die worden gedwongen als drager voor hen te werken. In de provincie Battambang zijn meer dan veertigduizend mensen hun huis kwijtgeraakt of ontvlucht, twintigduizend anderen staan klaar om te vertrekken.

Bijna twintig jaar geleden, in april 1995, werden de Rode Khmers heer en meester in Cambodja. Vier jaar lang oefenden ze een waar schrikbewind uit, maar sindsdien is er wel iets veranderd. Vroeger waren de massaslachtingen door de Rode Khmers de prijs voor hun overwinning, nu lijken ze eerder de prijs te zijn voor hun tegenspoed. 'Het zijn wanhoopsdaden', zegt een buitenlandse waarnemer.

Na tientallen jaren van strijd zou niemand in Cambodja durven beweren dat de dagen van de Rode Khmers geteld zijn. Maar in de twee jaar die zijn verstreken sinds de door de Verenigde Naties georganiseerde verkiezingen, waaraan de Rode Khmers niet wilden meedoen, zijn de heersers van weleer steeds verder naar de achtergrond gedrongen. Hun guerrillaleger, dat toen nog geschat werd op zo'n elfduizend man, is gestaag uitgehold door een stroom van enkele duizenden deserteurs.

Volgens hoge Cambodjaanse officieren is het startschot voor de nieuwe terreurcampagne vorig jaar november gegeven op een bijeenkomst van alle Rode-Khmerleiders. 'Ze gaven bevel de huizen van de bevolking plat te branden en ze waarschuwden de Rode Khmers dat wie niet zou meedoen als de vijand zou worden beschouwd', beweert generaal Nhek Bun Chhay, bevelhebber van de provincie Siem Reap, ten noorden van Battambang.

Generaal Bun Chhay en de provinciale leiders beschouwen deze nieuwe taktiek van de Rode Khmers als een buitenkansje. Twee jaar geleden konden de Rode Khmers in Siem Reap nog doen wat ze wilden, en tegen het eind van 1994 waren zestigduizend burgers het geweld in hun provincie ontvlucht. Nu zijn velen van hen bezig terug te keren naar huis, en een nieuwe stroom Rode-Khmerdeserteurs brengt de autoriteiten op de overmoedige gedachte dat het niet lang meer zal duren eer de guerrilla-organisatie in Siem Reap uit elkaar valt.

De autoriteiten moeten toegeven dat velen van de 1600 overlopers niet tot de harde kern van de Rode-Khmerbeweging behoorden. Maar toch denkt generaal Bun Chhay al aan de verovering van fel begeerde Rode-Khmerbolwerken als Anlong Veng. De eenheden die daar zitten raken door hun voorraden voedsel en munitie heen, nu de regering van Thailand een einde heeft gemaakt aan de bevoorrading over de tegen de weg die de Rode Khmers hadden aangelegd naar de Thaise grens.

De generaals in Phnom Penh zijn druk bezig nieuwe wapens aan te schaffen - zoals Tsjechische tanks, die maar vijftigduizend gulden per stuk schijnen te kosten - en trainingsprogramma's op poten te zetten met hulp van Australische, Franse en Amerikaanse instructeurs.

Intussen beproeft generaal Bun Chhay een ander middel. Hij probeert met man en macht de plattelandsbewoners ervan te overtuigen dat ze geen voedsel of andere hulp meer aan de Rode Khmers moeten geven. Tegelijk boort hij oude contacten bij de Rode Khmers aan om potentiële overlopers gerust te stellen dat ze niets te duchten hebben. 'Het duurt geen zes maanden meer dan is het afgelopen met de Rode Khmers in Siem Reap', zegt hij.

Maar er zijn niet veel Cambodjanen die deze verwachting delen - en zelfs generaal Bun Chhay is niet optimistisch over Battambang. In deze provincie zijn de Rode Khmers van een heel ander kaliber. 'Dit zijn de oude ijzervreters, de harde kern, de meest gemotiveerde, best georganiseerde troepen', meent een westerse waarnemer.

Ook schijnt de regering van Thailand hier heel wat minder sterk in haar schoenen te staan, getuige de levendige export van edelgesteenten naar Thailand waarmee de Rode Khmers zichzelf en hun oorlogsmachine overeind houden. Met hun aanvallen op Battambang en de dorpen in de omgeving zetten de Rode Khmers de regering in Phnom Penh onder druk om onderhandelingen te openen en concessies te doen.

In deze provincie zal de strijd dan ook eerder toe- dan afnemen. 'Ze willen een stevige vinger in de pap krijgen. Ze willen de zwakke punten treffen, de bevolking massaal op de vlucht drijven, chaos en verwarring zaaien. Ze willen een borrelend potje op het vuur houden', zegt een westerse waarnemer. 'Het is een explosief brouwsel, en je weet nooit wat eruit komt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden