'Rode bietensap werkt'

In de hoop op betere prestaties brengt de oud-atleet wetenschap en sport samen. 'Je kunt het een ratrace noemen. Maar soms moet je wel meedoen.'

Een halve liter rode-bietensap, zes dagen op rij zonder morren opdrinken. Als Kamiel Maase nog marathons liep, zou hij dat ritueel toevoegen aan zijn voorbereiding. Hij vermoedt dat hij nog sneller zou lopen dan zijn Nederlandse record (2.08.21).


Het is geen bijgeloof, maar wetenschap. Maase, afgestudeerd in de scheikunde en de bedrijfskunde, werkt sinds zijn afscheid als topatleet, vier jaar geleden, bij sportkoepel NOC*NSF. Het is zijn taak om topsport en wetenschap te verbinden. Hij zorgt dat hoogwaardige kennis bij coaches en sporters terechtkomt, met betere prestaties als doel.


Rode-bietensap werkt, denkt hij. In een handvol serieuze studies is vastgesteld dat het de spieren van duursporters efficiënter maakt. Het nitraat in de sap zorgt ervoor dat met minder zuurstof en een lagere hartslag dezelfde kracht te leveren is. Op een fietstijdrit van tien kilometer zou dat 10 à 20 seconden schelen.


Maase: 'Het is heel gek. Op de een of andere manier word je spiercontractie efficiënter. Volgens de tekstboeken kan dat niet, maar het werkt echt.'


Aan rode-bietensap heeft Maase een zogeheten factsheet gewijd, te vinden op de website van NOC*NSF. Samen met andere feitenformulieren zijn een tastbaar resultaat van zijn werk. Sporters, trainers en begeleiders hoeven niet langer te schiften tussen bijgeloof en wetenschap. De feiten zijn kort en bondig op schrift gesteld, met genuanceerd advies.


Natriumbicarbonaat? Een zoutsoort die nuttig is voor sporters die te maken hebben met een hoge inspanning van tussen de één en zeven minuten. Het zout buffert de verzuring die voortkomt uit de productie van melkzuur in de spieren, wat de prestatie ten goede komt.


Creatine? Zinvol in team- en krachtsporten met een hoge intensiteit en weinig tijd voor herstel. 80 Procent van de sporters heeft voordeel van het poeder.


Colostrum? Niet doen. Het staat op de dopinglijst. Ook is er weinig bewijs voor de claims dat de eerste melk na de bevalling van een koe het immuunsysteem zou verbeteren.


Maase heeft ervoor gezorgd dat nuttige middelen in handige capsules te verkrijgen zijn. Ze zijn op specificatie van zijn voedingsteam allemaal geproduceerd in hetzelfde laboratorium, en getest, zodat vaststaat dat er geen vervuiling door verboden middelen is opgetreden.


Die laatste maatregel kwam voort uit persoonlijke ergernis als atleet. 'Ging ik naar de lijst veilige middelen van de Dopingautoriteit en zocht ik het multivitamientje op van Dagravit. Dat stond er dan niet op. Dan dacht ik: dat spul gebruik ik al twaalf jaar. Waarom staat dat er nou niet op?'


De factsheets zijn niet bedoeld als boodschappenlijstje waarmee sporters lukraak kunnen winkelen, waarschuwt Maase. Het is onverstandig op eigen houtje de middelen te gebruiken, ook al zijn ze volgens de dopinglijst toegestaan. Het stapelen van tips is evenmin een goed idee.


'Je moet geen kerstboom willen optuigen', zegt hij. 'Dan doe je dingen die ten koste gaan van basiszaken als hard trainen en rusten. Het zijn handreikingen. We proberen mensen op te leiden. Uiteindelijk moet een coach beslissen. Van de twintig waardevolle tips moet hij er misschien twee uit pakken en die dan goed doen.'


Maase maakt deel uit van het High Performance Team van NOC*NSF, een deftige benaming voor veertien experts die naar wegen zoeken om slimmer te sporten. Initiatiefnemer Maurits Hendriks is ervan overtuigd dat er winst te behalen is door gestructureerd aandacht te besteden aan psychologie, voeding, databanken en video-analyses. Vooral in een land als Nederland, waar verhoudingsgewijs weinig geld is voor de prestaties die de regering verlangt (toptien medailleklassement).


De experts zijn volgens Maase een logische uitbreiding van de staf rondom een sporter. Eerst was er de trainer. Toen kwam de krachttrainer, de looptrainer, de materiaalman, de fysiotherapeut en de arts. Daarop de diëtist en de psycholoog. Nu is het stadium van de data-analist en de veldwetenschapper (embedded scientist) bereikt.


Maase meent dat de inbreng van de experts pas relevant wordt als aan basisvoorwaarden is voldaan. Hij schat dat 85 procent van de sportprestatie een kwestie van trainen en rusten is. 'Soms wordt een coach sterk afgeraden een scala aan experts te raadplegen. Ga eerst maar eens drie keer per week extra trainen voordat je hulp krijgt van een dure wetenschapper.'


Dat slimme ingrepen zorgen voor betere prestaties, staat voor Maase vast. Welk aandeel ze hebben, is lastiger uit te drukken. 'Het is verrekte lastig om te zeggen: die anderhalve procent komt door mij. Hard maken is moeilijk, maar dat geldt ook voor het rendement van de krachttrainer, de mentaal begeleider en zelfs de trainer. Sporters zijn ervan overtuigd dat trainer A beter is dan trainer B. Maar hoe kan je dat uiteenrafelen?'


Maase denkt dat intensieve samenwerking met wetenschappers in veel sporten een vereiste is om mee te doen om medailles. In de atletiek is puur talent misschien nog voldoende, maar in sporten als turnen, zwemmen, roeien en zeilen is kennis een steeds belangrijker wapen in de jacht op minimale verschillen.


'Je kunt het een ratrace noemen. Je kunt kiezen of je meegaat of je kunt kiezen om het niet te doen. Als je in sommige sporten een medaille wilt halen, moet je wel.'


Soms is er voordeel te halen uit een simpel idee. In Londen bouwt NOC*NSF naast het olympisch dorp, op het dak van een parkeergarage, een High Performance Center. Daar kunnen begeleiders zonder olympische accreditatie sporters bijstaan. Er komen massagebanken, koelbaden, ruimtes voor video-analyses en behandelkamers.


Maase is verantwoordelijk voor de inrichting. 'Voorheen moest je met je fysio bij de McDonald's afspreken om op het toilet te worden gemasseerd, bij wijze van spreken. Dat hoeft nu niet meer.'


Andere ideeën vergen een jarenlange inzet. De oud-atleet is al bezig met projecten voor de volgende olympische cyclus. Papendal wordt het test- en meetcentrum van de Nederlandse sport. Er wordt een restaurant gebouwd dat exact kan registreren wat de 150 tot 200 inwonende sporters eten.


Maase hoopt te ontdekken of sporters zich houden aan de adviezen van diëtisten. 'We weten eigenlijk niet wat voor effect die voedingsadviezen hebben. Iedereen doet het, maar er is nooit gemeten wat sporters voor en na die adviezen eten. Dagboeken zijn zo lek als een mandje. Nu kunnen we het registreren.'


De oud-atleet wenst geen Big Brother-toestanden. Het eetgedrag van de sporters wordt alleen geregistreerd als ze toestemming geven. Ze zullen niet worden berispt als ze zich vergrijpen aan chocola. 'Het idee is dat je een sporter inzicht geeft in zijn gedrag.'


Die registratie moet uitmonden in gericht persoonlijk advies. Maase ziet een telefoonapplicatie voor zich, waarin eettips zijn gekoppeld aan trainingschema's. 'Je kunt je voorstellen dat je het restaurant binnen loopt en dan een sms krijgt. Ping, vanmiddag staat de zwaarste training van de maand op het programma. Drink een halve liter extra en neem twee boterhammen meer. Je gaat het zwaar krijgen.'


Zou Maase zelf zo'n app hebben gebruikt als atleet? Hij denkt van wel. Maar hij beseft dondersgoed dat sommige vernieuwingen op papier beter werken dan in de praktijk.


Zo zou hij niet snel in een hoogtetent zijn gaan slapen. Toch wijst onderzoek uit dat het voor lopers waarschijnlijk zinvol is te overnachten op gesimuleerde hoogte en te trainen op zeeniveau. 'Als je slecht slaapt in zo'n tent, of als je ruzie krijgt met je vriendin, heeft het geen zin. Het gaat mentaal doorwerken. Die anderhalve procent die je kunt winnen, verlies je dan in drievoud.'


Maase zou bovendien niet twaalf uur per dag in zo'n tent kunnen bivakkeren. Hij was te actief, wenste zich op andere vlakken te ontplooien. Of was hij soms niet serieus genoeg met zijn sport bezig?


Hij lacht. 'Te weinig topsporter, zou Maurits Hendriks zeggen.'


VIJF VERNIEUWINGEN

Topsporttopics.

Online kennisbank en vraagbaak waar topcoaches terechtkunnen voor onderbouwd en vlot advies over allerlei wetenschappelijke ontwikkelingen.


Factsheets.

Handzame feitelijke uiteenzettingen over nuttige en zinloze hulpmiddelen, online te raadplegen.


Dartfish-software.

Sporters kunnen dankzij die software meteen na een oefening sleutelmomenten terugkijken zonder een hele oefening te hoeven doorzoeken. Coaches zijn opgeleid om het programma te bedienen.


Visualisatie.

Oefeningen uit de sportpsychologie die sporters helpen om hun prestatie te verbeelden, op usb-stick beschikbaar.


Video-analyse.

Coaches zijn bijgeschoold in een software systeem, waarmee eenvoudig wedstrijden van tegenstanders te downloaden zijn. Die kunnen worden gebruikt om tegenstanders te analyseren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden