nieuws Universiteitspersoneel

Roddels, vernederingen en intimidatie zijn schering en inslag op universiteiten

Vier op de tien universiteitsmedewerkers heeft te maken met pesten, machtsmisbruik, het achterhouden van informatie of seksuele intimidatie door leidinggevenden.

‘Ik word buitengesloten als coauteur bij publicaties’, schrijft een van de respondenten. Beeld Marcel Wogram

Dat blijkt uit onderzoek van de vakbonden FNV en VAWO (Vakbond voor de Wetenschap) onder ruim duizend universiteitsmedewerkers.

Vooral vrouwen (44 procent) maken melding van negatieve ervaringen, maar ook mannelijke universiteitsmedewerkers (35 procent) hebben er last van. FNV en VAWO noemen de cijfers ‘schokkend’ en ‘al lang geen incidenten meer’. De vakbonden roepen de universiteiten op tot het instellen van een onafhankelijke klachtencommissie en een speciale ombudsman/-vrouw.

Uit het onderzoek blijkt dat het in de meeste gevallen gaat om roddelen (48 procent) en het bewust achterhouden van informatie (46 procent). Ook intimidatie of machtsmisbruik door hoogleraar of leidinggevende scoorde hoog (39 procent).

In het onderzoeksrapport worden ook voorbeelden gegeven. Zo verklaarde een respondent: ‘Mijn werk werd geplagieerd door een vooraanstaande hoogleraar. Mij werd gezegd te zwijgen of ik moest vrezen voor mijn baan.’ Een ander schrijft: ‘Ik word buitengesloten als coauteur bij publicaties. Ook is mij gevraagd om namen van anderen aan mijn manuscripten toe te voegen.’

Relatief veel medewerkers op universiteiten geven aan dat zij worden uitgesloten (37%) en dat er sprake is van discriminatie of ongelijke behandeling (29%). Vrouwen melden meer klachten dan mannen, ook over seksuele intimidatie. ‘Een mannelijke collega maakt veel seksueel getinte opmerkingen over studenten en over mij’, verklaart een respondent. Een ander zegt: ‘Vrouwen worden nog steeds achtergesteld. Ik werd openlijk gevraagd naar mijn kinderwens bij mijn sollicitatie. Ook vragen ze zich hardop af of je dit werk wel aankunt met een gezin.’

Slecht leiderschap

Slecht leiderschap wordt als voornaamste reden genoemd van een sociaal onveilige werkomgeving. Maar liefst 73 procent noemde dit de belangrijkste oorzaak. Een universiteitsmedewerker meldt: ‘Mijn leidinggevende schreeuwt en maakt je klein door aan capaciteiten te twijfelen.’

Los van deze enquête heeft het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH) een eigen onderzoek laten doen naar wangedrag en intimidatie in de wetenschap. Daarin vertellen vrouwelijke wetenschappers in 53 verschillende cases hoe ze geïntimideerd, gekleineerd of gesaboteerd worden, waardoor wetenschappelijke carrières zijn gebroken en het privéleven ernstig is geschaad. Het gaat daarbij om regelrechte ‘obstructie van de wetenschapspraktijk’, maar ook om seksuele intimidatie, fysieke en verbale bedreiging, belediging en uitsluiting.

‘Het is wellicht een inconvenient truth’, zo stellen de LNHV-onderzoekers, ‘maar wangedrag en intimidatie in de wetenschap komen voor. Het wordt veroorzaakt en in stand gehouden door culturele en structurele factoren en kan desastreuze gevolgen hebben.’ Zo worden dergelijke praktijken niet of nauwelijks aangepakt vanwege ‘het sterk hiërarchische karakter van de academie, de hoog competitieve en individualistische cultuur en het al dan niet gedwongen zwijgen van de slachtoffers’.

De gevolgen zijn groot, op zowel professioneel vlak als binnen het privéleven. Wangedrag en intimidatie schaden niet alleen het persoonlijke leven, ook de organisatie en wetenschap in het algemeen lijden eronder. ‘Slachtoffers en hun collega’s zijn niet in staat het werk af te leveren dat zij wel zouden hebben gekund onder veiliger omstandigheden. Bovendien ontstaat er een uitstroom van hooggekwalificeerde wetenschappers’, aldus de onderzoekers.

De universiteiten zijn geschokt over de uitkomsten van beide onderzoeken en hebben beterschap beloofd. ‘We nemen deze signalen heel serieus’, zegt Pieter Duisenberg, voorzitter van de Vereniging van Universiteiten. ‘De universiteit moet voor medewerkers een veilige omgeving zijn, waar elke vorm van ongewenst gedrag onaanvaardbaar is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.