Een fan van Mashrou’ Leila met regenboogvlag tijdens een concert in de Libanese stad Ehden op 12 augustus 2017.

Reportage Libanese rockband

Rockband Mashrou’ Leila geweerd van festival: zo vrij is Libanon nou ook weer niet

Een fan van Mashrou’ Leila met regenboogvlag tijdens een concert in de Libanese stad Ehden op 12 augustus 2017. Beeld REUTERS

Op een befaamd muziekfestival in Byblos, aan de Middellandse Zee, is een optreden afgelast van een band die in het hele Midden-Oosten geliefd is. Het leidt tot nationaal tumult. Ontspoort het sektarisme hier weer?  

Bezien door de zonnebril van de toerist lijkt Byblos een moderne stad. Met oude Arabische steegjes weliswaar, Romeinse ruïnes en zeker acht kerken, maar ook met hippe cocktailbarretjes en een havenpromenade waar elke zomer een internationaal vermaard muziekfestival plaatsvindt. Waar de in het Midden-Oosten roemruchte band Mashrou’ Leila (‘Avondproject’) voor deze vrijdag als hoofdact aangekondigd staat.

Mashrou’ Leila, u heeft er waarschijnlijk nog nooit van gehoord, maar dat is: vier Libanese moslimmannen in roze jasjes. Een zanger die openlijk homo is. Een danseres met een hoofddoek die woeste heupbewegingen maakt. Maar ook teksten die neerkomen op: ‘Verdrink mijn lever in gin, in de naam van de Vader en de Zoon.’ Muzikanten die ooit poseerden met een foto waarop de maagd Maria staat afgebeeld als de popzangeres Madonna. Dat kan immers in Libanon, het meest vrijgevochten land in het Midden-Oosten.

Of toch niet. Want het concert in Byblos is afgeblazen.

Bakkerijtje

‘Wij zijn niet ruimdenkend, zoals in Amerika en in Europa’, zegt Berj Hamparsoumian. Vanachter de toonbank van zijn bakkerijtje boven de haven, waar inwoners hun ontbijt halen voordat de festivalgangers komen – versgebakken dunne pizza’s met gesmolten kaas en tijm – overziet hij het maatschappelijke slagveld. Hij is een Armeniër. De Armeniërs hebben, zoals bijna alle christelijke denominaties, hun eigen kerk in Byblos. ‘Deze band drijft de spot met Jezus, met Maria. Dat kan hier niet. Mensen waren heel boos. De autoriteiten moesten het wel tegenhouden, anders waren er gevechten uitgebroken.’

Het concert dat niet doorgaat, is in Libanon aanleiding voor natiebreed tumult. In de hoofdstad Beiroet zetelt de tegenbeweging. De Franstalige krant L’Orient-Le Jour verzamelde handtekeningen van tweehonderd verontruste burgers die waarschuwen voor censuur. De Engelstalige krant The Daily Star bracht donderdag een protestnummer uit vol zwarte pagina’s. Eén van de problemen? ‘Sektarische retoriek die met de dag erger wordt.’ Het geannuleerde optreden geldt als bewijs dat Libanon ontspoort. Europese diplomaten wijzen op het belang van vrijheid van meningsuiting. De Nederlandse band Within Temptation, die ook zou optreden in Byblos, heeft zijn concert afgezegd als steunbetuiging aan Mashrou’ Leila.

Hamed Sinno, leadzanger van de band Mashrou' Leila, tijdens een concert in The Roundhouse in Londen, maart dit jaar. Beeld Foto Redferns

Martelaren

De rel is zo onbegrijpelijk als een Libanees sektarisch conflict kan zijn. Mashrou’ Leila geldt als te gewaagd in Egypte en Jordanië, maar trad tot nu toe zonder problemen op in thuisbasis Libanon. Waarom is dat nu anders? ‘We wisten het niet eerder’, stelt Naji Emile Hayek, plastisch chirurg in Byblos. Hij is actief in dezelfde christelijke politieke partij als de Libanese president, Michel Aoun. Lang geleden vocht hij aan christelijke zijde mee in de Libanese burgeroorlog. Het verzet tegen de rockband ligt voor hem in het verlengde van de oorlog. ‘We zijn het verschuldigd aan de martelaren die zijn gestorven.’

Dokter Hayek plaatste op Facebook een video-oproep om Mashrou’ Leila te boycotten. Hij wil alleen per e-mail reageren, want de zaak ligt gevoelig. Mensen dreigen hem voor het gerecht te slepen, want hij riep op om Mashrou’ Leila ‘met geweld’ te weren. ‘Waar we op doelden, is een groot protest van mensen die de toegang blokkeren. We zouden ook de kracht van tomaten en eieren kunnen gebruiken.’ Wat is het probleem? Niet dat de zanger homo is, stelt hij. ‘Als je luistert naar de liedjes waar wij over klagen, zul je je realiseren dat ze geen enkele artistieke waarde hebben; het enige wat ze doen, is christenen en Jezus Christus belachelijk maken.’ Christenen in het Midden-Oosten liggen toch al onder vuur, stelt hij. ‘Kijk naar de christenen in Irak en Syrië die bij duizenden zijn uitgemoord.’

Het filmpje van dokter Hayek kreeg steun van de maronitische parochie. Kerk en staat sloegen de handen ineen: de leden van Mashrou’ Leila werden verhoord. De organisatie van het Byblos International Festival schrapte het concert. Tot vreugde van de gemeente Byblos. ‘Een goede stap voor het algemene belang en de belangen van Byblos en zijn zonen, en het respect voor religieuze symbolen en rituelen.’ Over alles heen galmt Mattheus 16:18, de slogan van Mashrou’ Leila-tegenstanders: op deze rots zal ik mijn kerk bouwen ‘en de poorten van de hel zullen dezelve niet overweldigen’.

Tribunaal op straat

‘Het was een tribunaal op straat, zoals we in Libanon zeggen’,  zegt Issam Kayssi, onderzoeker bij het Carnegie Center voor Midden-Oosten-Studies. Waarom barst de bom juist nu? ‘Een campagne op sociale media liep uit de hand. Christelijke partijen bereiden zich voor op de verkiezingen in 2022 en gebruiken dit. Dit werd benoemd als een interne christelijke aangelegenheid. Vanaf dat moment wordt zoiets gezien als een probleem van ‘hun Libanon’ en niet als van ‘ons Libanon’. Een islamitische minister die zich met een christelijke kwestie zou bemoeien, krijgt het verwijt dat ze zich in lokale aangelegenheden mengt.’

Dat de kogel deze keer uit het christelijke kamp komt, lijkt toeval. In Nabatiyeh, een islamitische stad met een grote Hezbollah-aanhang, werd onlangs een poëziefestival verboden. ‘De gedichten mochten wel, maar de muziek niet’, zegt advocaat Ayman Raad, die helpt om in Beiroet een alternatief cultureel festival te organiseren ter ere van Mashrou’ Leila. ‘De laatste twee jaar zie je dit vaker, door de opkomst van sociale media.’

In de boekwinkel van Byblos ligt de Libanese dichter Khalil Gibran naast A Jesus of Nazareth. Michel (‘geen achternaam’) die uit Byblos komt en nu voor vakantie over is uit Qatar, waar hij werkt, begrijpt dat de rel rond de rockband op buitenstaanders onbegrijpelijk overkomt. ‘Maar als ze hadden mogen optreden, waren we jaren teruggeworpen. Naar de tijd van de burgeroorlog. Christenen versus moslims, dat ligt hier nog steeds gevoelig. Mensen in Europa begrijpen dat niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden