Robuust mandaat neemt spookbeeld van Srebrenica niet weg

In het debat over het sturen van troepen naar Afghanistan deden Kamerleden en bewindslieden hun uiterste best om het S-woord (Srebrenica) te vermijden....

Minister De Grave van Defensie keek gepijnigd toen Kamerlid Karimi van GroenLinks de Afghaanse hoofdstad een soort safe haven (veilige haven) noemde. Die term werd in de jaren negentig gebruikt voor de Bosnische Moslim-enclave Srebrenica, waar Nederlandse militairen een massamoord op inwoners en vluchtelingen niet wisten te voorkomen.

GroenLinks-Kamerlid Karimi betoogde dat de aanwezigheid van buitenlandse militairen in Kabul ertoe kan leiden dat Afghanen uit andere delen van het land hun heil zoeken in de hoofdstad. De Grave wees op een belangrijk verschil: destijds hadden blauwhelmen de opdracht de bevolking te beschermen, ditmaal rekenen de troepen dat niet tot hun taak. De Britse bevelhebber heeft dat expliciet aangegeven in zijn concept of operations, een soort blauwdruk voor de missie.

Er zijn nog meer verschillen met Srebrenica. De in opbouw zijnde vredesmacht ISAF (International Security Assistance Force) opereert niet onder de vlag van de Verenigde Naties. De volkerenorganisatie heeft wel het mandaat verstrekt, maar liet Groot-Brittannië als leidende natie van de veiligheidsmacht een grote mate van vrijheid bij het vaststellen van de taken én beperkingen. Voorop staat de taak de zaterdag geïnstalleerde interimregering een veilige omgeving te bieden om het gezag in Kabul te herstellen na de val van het Taliban-bewind.

Een wezenlijk verschil met Unprofor, de vredesmacht in Bosnië, is het robuuste mandaat van ISAF. Hoewel beperkt van omvang, heeft ISAF meer mogelijkheden om geweld te gebruiken. Niet alleen uit zelfverdediging, maar ook om zonodig veiligheid af te dwingen.

De internationale gemeenschap heeft nog een andere les geleerd in Bosnië. Destijds was er sprake van een zeer ingewikkelde bevelsstructuur, waarin de VN en de NAVO met elkaar botsten. Geen VN-gezant kan ditmaal militaire operaties dwarsbomen, zoals luchtsteun geven aan troepen die in het nauw zitten. Het laatste woord is aan de Amerikaanse legertop die vanuit Tampa, Florida, de oorlog in Afghanistan leidt.

De Grave kan echter niet uitsluiten dat intensief, en dus tijdrovend, overleg op diplomatiek en politiek niveau nodig zal zijn. Bijvoorbeeld bij een conflict tussen de ISAF-bevelhebber en een ondergeschikte uit een land dat weliswaar troepen onder zijn bevel heeft gesteld, maar ook beklemtoont: we houden te allen tijde het volledige commando over onze eigen militairen. Nederland heeft dat laatste nadrukkelijk uitgesproken.

Ook andere fricties zijn denkbaar. Onduidelijkheid over de opvolging van de Britten (na drie of vier maanden in Afghanistan geven ze het bevel op) doet onwillekeurig denken aan de wanhopige speurtocht destijds van Nederland naar een land dat in Srebrenica de rol van Dutchbat wilde overnemen.

Minister De Grave en zijn collega van Buitenlandse Zaken Van Aartsen zien geen problemen: ruim honderd landen hebben troepen aangeboden. Maar welk land heeft, zoals Van Aartsen het formuleerde, 'dezelfde militaire, politieke en bestuurlijke statuur als Groot-Brittannië'?

De belangrijkste overeenkomst met Srebrenica geldt de veiligheidsrisico's voor de troepenmacht. Die zijn, zo erkent de regering volmondig, aanzienlijk. Dezelfde inschatting maakte minister Voorhoeve van Defensie toen hij aantrad, een jaar voor het drama in Bosnië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden